युरेशियामा स्थायित्वको आधार : रूस–भारत मित्रता अझ सुदृढ हुने संकेत

काठमाडौं — भारतका लागि रूसका राजदूत डेनिस अलिपोभले रूस–भारत सम्बन्धलाई “युरेशियन महादेशमा स्थायित्व, शान्ति र साझा सुरक्षाको महत्वपूर्ण आधार” भन्दै दुई देशबीचको दीर्घकालीन साझेदारी अझ गहिरो हुँदै जाने विश्वास व्यक्त गरेका छन्।

मार्च १२ मा आरटी इन्डियालाई दिएको अन्तर्वार्तामा उनले रूस र भारतबीचको सम्बन्ध केवल कूटनीतिक सहकार्यमा मात्र सीमित नभई ऐतिहासिक, सांस्कृतिक र सभ्यतागत आधारमा निर्माण भएको दीर्घकालीन मित्रता भएको बताएका छन्। उनका अनुसार स्वतन्त्र भारतको सम्पूर्ण इतिहासभर रूस र भारत मित्र राष्ट्रका रूपमा उभिएका छन्, जसले क्षेत्रीय तथा विश्वव्यापी स्थायित्वमा महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ।

राजदूत अलिपोभले सन् २०२५ मा रूस र भारतले “विशेष तथा रणनीतिक साझेदारी” को २५ वर्ष पूरा गरेको उल्लेख गर्दै दुई देशबीचको सम्बन्धलाई सभ्यतागत साझेदारीको रूपमा पनि व्याख्या गरे। उनका अनुसार रूस र भारत दुवै महान् सभ्यता भएका मुलुक हुन् र विश्व राजनीति तथा अन्तर्राष्ट्रिय मामिलाप्रति समान दृष्टिकोण राख्ने भएकाले उनीहरूको सम्बन्ध दीर्घकालीन रूपमा अझ बलियो हुँदै जाने आधार तयार भएको छ।

त्रिपक्षीय संयन्त्रको पुनःसक्रियताको आवश्यकता

अलिपोभले रूस–भारत–चीन त्रिपक्षीय संयन्त्रलाई पुनःसक्रिय बनाउने पक्षमा रूस निरन्तर वकालत गर्दै आएको बताए। उनका अनुसार यो संयन्त्र एशिया मात्र नभई विश्वको भविष्य, समृद्धि र स्थायित्वका लागि महत्वपूर्ण हुन सक्छ।

तर उनले रूस–भारत द्विपक्षीय सम्बन्धमा “चीन कारक” को कुनै प्रभाव नरहेको स्पष्ट पारे। उनका अनुसार रूस र भारतबीचको सम्बन्ध आफ्नै आधार र हितमा निर्माण भएको छ।

इरानमाथिको आक्रमण अन्तर्राष्ट्रिय कानुनविपरीत

राजदूत अलिपोभले हाल इरान वरिपरि देखिएको सैन्य तनावप्रति चिन्ता व्यक्त गर्दै यसलाई अन्तर्राष्ट्रिय कानुन र नियमको खुला उल्लङ्घनको रूपमा चित्रित गरे। उनले सार्वभौम राष्ट्रमाथि भएको हिंसात्मक र उक्साहटरहित आक्रमण कुनै पनि दृष्टिले उचित हुन नसक्ने बताए।

उनका अनुसार मध्यपूर्वमा स्थायित्व र पूर्वानुमानयोग्य अवस्था पुनःस्थापना गर्न तत्काल शत्रुताको अन्त्य हुन आवश्यक छ।

ऊर्जा सहकार्य अझ विस्तार हुने संकेत

ऊर्जा क्षेत्रमा पनि रूस र भारतबीच सहकार्य विस्तार हुने सम्भावना रहेको उनले बताए। उनका अनुसार भारतले रूसी तेल खरिद गर्न कसैको अनुमति लिनुपर्ने अवस्था छैन र रूसी ऊर्जा विश्व बजारको महत्वपूर्ण हिस्सा रहिरहनेछ।

रूस भारतलाई एलएनजी आपूर्ति गर्न तयार रहेको पनि उनले बताए। यसअघि केही वर्षअघि यससम्बन्धी सम्झौता र व्यवस्थाहरू भए पनि अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिबन्धका कारण अवरोध आएको उल्लेख गर्दै उनले भविष्यमा ऊर्जा सहकार्य अझ विस्तार गर्ने इच्छा रूसको रहेको बताए।

एशियातर्फको रूसको रणनीतिक झुकाव

राजदूत अलिपोभका अनुसार रूसको एशियातर्फको रणनीतिक झुकाव युक्रेन युद्धपछि सुरु भएको होइन। उनले रूसले २५ वर्षअघि नै आफ्नो अन्तर्राष्ट्रिय प्राथमिकतामा भारतसहित एशियाली साझेदारहरूलाई उच्च स्थान दिएको बताए।

भविष्यमा पश्चिमी देशहरूसँग सम्बन्ध सुधार भए पनि रूसको एशिया प्राथमिकतामा कुनै परिवर्तन नआउने उनले स्पष्ट पारे।

रक्षा सहकार्य र प्रविधि हस्तान्तरण

रक्षा सहकार्यका सन्दर्भमा उनले भारतले फ्रान्सबाट किनेको राफेल लडाकु विमानलाई रूसको सु–५७सँग प्रत्यक्ष तुलना गर्न नमिल्ने बताए। उनका अनुसार सु–५७ पाँचौं पुस्ताको उन्नत क्षमतायुक्त लडाकु विमान हो, जसले विविध रणनीतिक विकल्प प्रदान गर्छ।

रूसको विशेषता भनेको साझेदार देशलाई पूर्ण प्रविधि हस्तान्तरण गर्न तयार रहनु हो, जुन अन्य देशहरूले प्रायः नगर्ने उनले दाबी गरे।

ब्रिक्स सम्मेलनमा पुटिनको सहभागिता अपेक्षित

राजदूत अलिपोभले भारतको अध्यक्षतामा हुने ब्रिक्स सम्मेलनमा रूसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनको सहभागिता हुने अपेक्षा गरिएको पनि बताए।

उनका अनुसार ब्रिक्सले विश्व शासन संरचनामा सुधार, आतंकवादविरुद्धको सहकार्य, व्यापार संयन्त्रको सुदृढीकरण र लगानी प्रवर्द्धनजस्ता विषयमा विशेष ध्यान दिनेछ।

अलिपोभका अनुसार राष्ट्रपति पुटिन र भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीबीच रहेको दीर्घकालीन विश्वास र व्यक्तिगत सम्बन्धले पनि रूस–भारत साझेदारीलाई अझ मजबुत बनाइरहेको छ।

समग्रमा, उनले रूस–भारत सम्बन्धलाई केवल द्विपक्षीय सहकार्यको रूपमा मात्र नभई एशिया र विश्वको दीर्घकालीन स्थायित्वका लागि महत्वपूर्ण रणनीतिक साझेदारीको रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्।