चीनको ‘तारा–गणना’ योजना : २८०० उपग्रहबाट पृथ्वीको हरेक कुनामा एआई सेवा

चेङ्दु चीन — चीनको व्यावसायिक अन्तरिक्ष उद्योगले ‘तारा–गणना’ (स्टार कम्प्युट) पहलअन्तर्गत पृथ्वीको हरेक कुनामा बौद्धिक (एआई) सेवा पुर्याउने लक्ष्य लिएको छ। चेङ्दुमा रहेको एडास्पेस टेक्नोलोजी कम्पनीका कार्यकारी उपाध्यक्ष झाओ होङ्जीले यो योजना आगामी वर्षहरूमा गतिशील बनाउने बताएका छन्।

‘तारा–गणना’ योजनाअन्तर्गत कम्पनीले २ हजार ८०० गणना उपग्रहहरूको अन्तरिक्ष एआई पूर्वाधार निर्माण गर्नेछ। यस सञ्जालमा २ हजार ४०० अनुमान (इन्फरेन्स) गणना उपग्रह र ४०० प्रशिक्षण (ट्रेनिङ) गणना उपग्रह रहनेछन्, जुन ५०० देखि १ हजार किलोमिटरको उचाइमा तैनाथ गरिनेछ। उपग्रह–भूमि र अन्तर–उपग्रह लेजर सञ्चारमार्फत यसले विश्वव्यापी प्रशिक्षण र अनुमान गणना सञ्जाल बनाउने लक्ष्य राखेको छ।

यस योजनाको पहिलो समूहका उपग्रहहरू मे २०२५ मा सफलतापूर्वक प्रक्षेपण गरिएको थियो। दोस्रो र तेस्रो समूह निर्माणाधीन रहेको र २०२६ मा कक्षमा पठाइने कम्पनीले जनाएको छ। कम्पनीको लक्ष्य २०३० सम्म चार हजारभन्दा धेरै उपग्रह सञ्जाल सञ्चालनमा ल्याउने र २०३५ सम्म पूर्ण २ हजार ८०० उपग्रह सञ्जाल पूरा गर्ने रहेको छ।

पछिल्लो एक वर्षमा कम्पनीले अन्तरिक्ष–आधारित गणना प्रविधिमा धेरै महत्त्वपूर्ण सफलता हासिल गरेको छ। साङ्घाई जियाओतोङ विश्वविद्यालयसँगको सहकार्यमा कम्पनीले विश्वको पहिलो पटक अन्तरिक्ष–आधारित गणना शक्ति प्रयोग गरी भू–उपकरण नियन्त्रण गर्ने प्रविधि प्रदर्शन गरेको छ। यस प्रविधिबाट भविष्यमा जमिनको सञ्जाल नभएको ठाउँमा पनि उपग्रहमार्फत रोबोट, ड्रोन, स्वचालित सवारीलगायत उपकरण नियन्त्रण गर्न सकिनेछ।

गत वर्ष नोभेम्बरमा कम्पनीको टोलीले अलिबाबाको ‘क्वेन–३’ ठुलो भाषा मोडेल ‘तारा–गणना’ उपग्रहहरूमा सफलतापूर्वक स्थापना गरी विश्वकै पहिलो कक्ष–आधारित ठुलो मोडेल प्रयोगको उदाहरण बनाएको थियो। त्यस्तै, यस वर्ष मार्च २६ मा कम्पनीले ‘प्रोमेथियस’ नामक विश्वकै पहिलो अन्तरिक्ष–आधारित गणना क्लाउड सेवा प्लेटफर्म सञ्चालनमा ल्याएको छ, जसले प्रविधिलाई उत्पादनमा रूपान्तरण गर्ने काम थालेको संकेत गरेको छ।

चीन टेलिकम क्लाउड टेक्नोलोजी कम्पनीका अनुसन्धानकर्ता यान झियोङले भू–आधारित गणना सेवामा ऊर्जा खपत र सञ्जाल विस्तारका सीमितता रहेको औंल्याए। विश्वका ७० प्रतिशत भूभाग र ९५ प्रतिशत सागर क्षेत्रमा सञ्जालको पहुंच नभएको अवस्थामा अन्तरिक्ष–आधारित गणनाले नयाँ समाधान दिन सक्छ। अन्तरिक्षमा सौर्य ऊर्जा उत्पादन क्षमता भूमिको तुलनामा धेरै गुणा बढी छ र त्यहाँको अत्यन्त कम तापक्रमले शीतलीकरण ऊर्जा खपतसमेत कम गर्न सकिने उनको भनाइ छ।

यता, झेजियाङ ल्याबले ‘थ्री–बडी’ गणना तारामण्डल परियोजना सुरु गरेको छ, जसको उद्देश्य एआई प्रविधिलाई अन्तरिक्षमा पुर्याएर कक्षमै डाटा प्रशोधन गर्नु हो। सो परियोजनाको पहिलो १२ गणना उपग्रह मे २०२५ मा कक्षमा सफलतापूर्वक पुगिसकेको छ र २०२७ सम्म १०० उपग्रह पुर्याउने योजना रहेको छ।

चीनको राष्ट्रिय अन्तरिक्ष प्रशासनका अनुसार अन्तरिक्ष–आधारित गणना तारामण्डलको विस्तृत सम्भाव्यता अध्ययन र प्रि–प्रोजेक्ट मूल्यांकन भइरहेको छ। उद्योग तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालयले पनि अन्तरिक्ष गणना उद्योग इकोसिस्टमको विकासलाई तीव्रता दिँदै अन्तरिक्ष–योग्य विकिरण प्रतिरोधी चिप, अन्तर–उपग्रह लेजर सञ्चारजस्ता प्रविधिको अनुसन्धानलाई समर्थन गर्ने जनाएको छ।

चीन विज्ञान तथा प्रविधि नीति अनुसन्धान संस्थाको प्रारम्भिक अनुमानअनुसार सन् २०३० सम्म चीनको अन्तरिक्ष गणना उद्योगको आकार २५० अर्ब युआन (करिब ३६ दशमलव ६ अर्ब अमेरिकी डलर) पार गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।

भविष्यमा अन्तरिक्ष–आधारित गणना शक्ति पानी–बिजुलीजस्तै एउटा सार्वजनिक सेवा बन्ने र स्वचालित सवारीको वास्तविक–समय निर्णयदेखि ड्रोनको समन्वय र गहिरो समुद्री अन्वेषणसम्म यसले सहयोग पुर्याउने अपेक्षा गरिएको छ।