ह्वाङलुङ संरक्षण क्षेत्रमा २५ नयाँ प्रजाति फेला

चीनको सिचुआन प्रान्तस्थित ह्वाङलुङ प्राकृतिक संरक्षण क्षेत्रमा गरिएको व्यापक वैज्ञानिक अनुसन्धानले त्यहाँको जैविक विविधता अत्यन्त समृद्ध र पर्यावरणीय आधार बलियो रहेको देखाएको छ।

अप्रिलको अन्त्यतिर सार्वजनिक गरिएको विस्तृत वैज्ञानिक सर्वेक्षणको नतिजाअनुसार ह्वाङलुङ क्षेत्रमा २५ नयाँ प्रजाति, चीनमा पहिलोपटक अभिलेख गरिएका १८ प्रजाति र सिचुआन प्रान्तमा पहिलोपटक अभिलेख गरिएका २५३ प्रजाति फेला परेका छन्। यो नतिजाले सिचुआनको आबा तिब्बती तथा छ्याङ स्वायत्त प्रान्तअन्तर्गत सोङपान जिल्लामा रहेको ह्वाङलुङ प्राकृतिक संरक्षण क्षेत्रप्रति थप ध्यानाकर्षण गराएको छ।

ह्वाङलुङ व्यवस्थापन ब्युरोका स्रोत संरक्षण विभागका प्रमुख याङ पाओलिनका अनुसार सन् २०२४ मा सिचुआन वन विज्ञान अनुसन्धान संस्थानको नेतृत्वमा विभिन्न वैज्ञानिक अनुसन्धान संस्थाहरूको सहकार्यमा व्यापक वैज्ञानिक सर्वेक्षण सुरु गरिएको थियो। करिब १ हजार ७०० वर्गकिलोमिटर क्षेत्र समेटिएको उक्त सर्वेक्षणको उद्देश्य ह्वाङलुङ प्राकृतिक संरक्षण क्षेत्रको जैविक विविधताको वास्तविक अवस्था स्पष्ट रूपमा पहिचान गर्नु थियो।

दुई वर्षसम्म सञ्चालन गरिएको अनुसन्धानबाट उल्लेखनीय उपलब्धि प्राप्त भएको छ। सर्वेक्षणका क्रममा जम्मा ४ हजार ६८६ प्रजाति अभिलेख गरिएको छ। साथै, ४९ हजार नमुना, १२ हजार आणविक नमुना संकलन गरिएको र १२० टेराबाइट क्षमताको ध्वनि, तस्बिर तथा भिडियो तथ्यांक भण्डार निर्माण गरिएको जनाइएको छ।

याङ पाओलिनका अनुसार यस अध्ययनले लामो समयदेखि छरिएका तथ्यांक, पुराना सामग्री र अस्पष्ट आधारभूत जानकारीसम्बन्धी समस्या समाधान गरेको छ। यसले वैज्ञानिक संरक्षण व्यवस्थापनका लागि आधारभूत तथ्यांक र नीतिगत आधार तयार गरेको छ। भविष्यमा नियमित पूरक सर्वेक्षण प्रणाली स्थापना गरी प्रत्येक १० देखि १५ वर्षमा स्रोत पुनःसर्वेक्षण गर्ने र प्रजातिहरूको अवस्थालाई निरन्तर अनुगमन गर्ने योजना छ।

ह्वाङलुङ व्यवस्थापन ब्युरोका कर्मचारी झु तिङहोङले अनुसन्धानका क्रममा नयाँ वनस्पति पहिचान गरिएको अनुभव सुनाए। एकपटक बाह्य सर्वेक्षणका क्रममा उनले पहेंलो–खैरो रङको एक अनौठो फूल देखेपछि त्यसको तस्बिर खिचेका थिए। पछि नमुना संकलन, तुलना र प्रयोगशालामा गरिएको वैज्ञानिक परीक्षणपछि उक्त फूल ह्वाङलुङ क्षेत्रको नयाँ प्रजाति भएको पुष्टि गरिएको थियो।

यस सर्वेक्षणबाट पत्ता लागेका केही नयाँ प्रजातिलाई ‘ह्वाङलुङ’ नामसँग जोडेर नामकरण गरिएको छ। वैज्ञानिकहरूका अनुसार नयाँ प्रजाति भेटिएको भूगोलका आधारमा नामकरण गर्नु अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा प्रचलित वैज्ञानिक अभ्यास हो। यसले प्रजातिको वैज्ञानिक पहिचानसँगै स्थानीय विशेषतालाई पनि उजागर गर्छ।

झु तिङहोङका अनुसार नयाँ प्रजाति खोज्नु र पहिचान गर्नु कठिन काम हो। वैज्ञानिक टोलीहरूलाई कहिलेकाहीँ आधा महिनासम्म पहाड, जंगल र उच्च भू–भागमा गहिरो रूपमा अनुसन्धान गर्नुपर्ने हुन्छ। उनले सूक्ष्म अवलोकन नै वैज्ञानिक अनुसन्धानको मुख्य आधार भएको बताए।

सर्वेक्षण टोलीहरूले प्रजातिहरूको आहार, बसोबास, वातावरणीय परिवर्तन र प्रजनन अवस्थासम्बन्धी नियमित अनुगमन पनि गर्दै आएका छन्। प्रत्येक वर्षको सुरुमै निरीक्षण योजना बनाइने, क्षेत्रलाई ग्रिड प्रणालीअनुसार विभाजन गरिने र अनुगमन मार्ग तय गरिने गरिएको छ। सम्बन्धित अधिकारीहरूका अनुसार प्रजातिहरूको बासस्थान संरक्षण गर्नु नै उनीहरूको मुख्य जिम्मेवारी हो।

नियमित संरक्षण प्रयासका कारण ह्वाङलुङको पर्यावरणीय अवस्था दिनप्रतिदिन सुधार हुँदै गएको छ। संरक्षण क्षेत्रभित्र सुनौलो बाँदर, ताकिन, गोरललगायत वन्यजन्तुको संख्या स्थिर रूपमा बढ्दै गएको जनाइएको छ। सन् २०२५ मा ह्वाङलुङ विश्व प्राकृतिक सम्पदा स्थललाई अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण संघको हरित सूचीमा समावेश गरिएको थियो।

वैज्ञानिक उपलब्धिलाई संरक्षण नीतिसँग जोड्दै व्यावहारिक रूपमा प्रयोग गर्नुपर्नेमा अधिकारीहरूले जोड दिएका छन्। ह्वाङलुङ व्यवस्थापन ब्युरोका वैज्ञानिक अनुसन्धान विभाग प्रमुख रोङ जुनयाले अनुसन्धानको नतिजा केवल अभिलेखमा राखेर मात्र नहुने बताए। उनका अनुसार सर्वेक्षणको नतिजालाई संरक्षण व्यवस्थापन नीति र वैज्ञानिक निर्णय प्रक्रियासँग जोडेर अघि बढाउनुपर्छ।

स्थानीय निकायले ह्वाङलुङको जैविक विविधता झल्काउने प्रदर्शनी हल निर्माण गर्ने योजना पनि अघि सारेको छ। यसमार्फत वैज्ञानिक सर्वेक्षणका उपलब्धि, सांस्कृतिक स्रोत र संरक्षण अनुभवलाई सर्वसाधारणसमक्ष प्रस्तुत गरी ह्वाङलुङको जैविक विविधताबारे जनचेतना बढाउने लक्ष्य राखिएको छ।