नुमा री गाउँमा हजार वर्षदेखि जीवित ‘गेसार बेल–गीत’, संस्कृति र सामुदायिक स्मृतिको अनुपम धरोहर

ड्रागन मिडिया समाचार कक्ष

चीनको सिचाङ स्वायत्त क्षेत्रअन्तर्गत निङ्छी शहरको कोङ्पो ग्याम्डा काउन्टीस्थित ग्याशिङ टाउनशिपको नुमा री गाउँमा पुस्तौँदेखि संरक्षण हुँदै आएको ‘गेसार बेल–गीत’ स्थानीय समुदायको विशिष्ट सांस्कृतिक पहिचानका रूपमा आज पनि जीवित छ।

उपलब्ध तिब्बती विवरणअनुसार सुन्दर पहाडी भूगोलको काखमा रहेको नुमा री गाउँ आफ्नो प्राकृतिक सौन्दर्यसँगै राजा गेसारसँग सम्बन्धित परम्परागत गीत, नृत्य र पोषाकका कारण विशेष परिचित छ। गाउँको नामसमेत महिलाको स्तनजस्तै आकार देखिने स्थानीय पहाडसँग सम्बन्धित रहेको वर्णन गरिएको छ।

स्थानीय परम्परामा ‘गेसार बेल–गीत’ करिब एक हजार वर्षदेखि पुस्तान्तरण हुँदै आएको सांस्कृतिक कला मानिन्छ। यसको सौन्दर्यलाई वर्णन गर्दै स्थानीय अभिव्यक्तिमा यसलाई “फूलभन्दा सुन्दर र पहाडभन्दा भव्य” भनिएको छ।

यो सांस्कृतिक प्रस्तुति केवल गीतमा सीमित छैन। यसमा गायन, नृत्य, परम्परागत पोषाक, सामूहिक प्रस्तुति र राजा गेसारसँग सम्बन्धित सांकेतिक अभिव्यक्ति एकैसाथ जोडिएका छन्। यही कारण ‘गेसार बेल–गीत’लाई स्थानीय इतिहास, लोकस्मृति र सामुदायिक पहिचानलाई जोड्ने जीवित सांस्कृतिक अभ्यासका रूपमा लिन सकिन्छ।

प्रस्तुतिका क्रममा लगाइने पोषाकलाई राजा गेसारको परम्परागत वीर पोषाकसँग सम्बन्धित मानिन्छ। तिब्बती विवरणमा यसको प्रतीकात्मक वर्णन अत्यन्त काव्यात्मक ढंगले गरिएको छ—टोपीलाई हिउँसँग, कवच र शिरस्त्राणलाई पहाडसँग, ऐनालाई सूर्य र चन्द्रमासँग तथा तरबारलाई इन्द्रेणीसँग तुलना गरिएको छ।

त्यसैगरी नृत्यका चाल र शारीरिक अभिव्यक्तिले दुष्ट शक्ति वा बाधामाथि विजय प्राप्त गर्ने प्रतीकात्मक भाव प्रस्तुत गर्ने विश्वास गरिएको छ। यसले ‘गेसार बेल–गीत’मा मनोरञ्जनसँगै वीरता, सामुदायिक विश्वास र परम्परागत कथात्मक तत्वसमेत समाहित रहेको देखाउँछ।

उपलब्ध तस्बिरहरूमा स्थानीय पुरुष र महिलाहरू पहाडी खुला क्षेत्रमा सामूहिक रूपमा सांस्कृतिक प्रस्तुति दिइरहेको देखिन्छ। पुरुष सहभागीहरू सेतो माथिल्लो पोषाक, गाढा रङका तल्लो वस्त्र तथा रातो शिरावरणमा देखिन्छन् भने महिला सहभागीहरूले गाढा रातो तथा कालो रङमा सुनौलो सजावटयुक्त परम्परागत पोषाक र विशिष्ट शिराभूषण लगाएका छन्।

तस्बिरमा केही कलाकार अग्रभागमा प्रस्तुति दिइरहेका तथा अन्य सदस्य पृष्ठभूमिमा पङ्क्तिबद्ध भएर सहभागी भएको देखिन्छ। यसबाट गीत र नृत्य सामूहिक सहभागितामा आधारित रहेको स्पष्ट हुन्छ।

राजा गेसारसम्बन्धी महाकाव्यिक परम्परा हिमाली तथा पठारी क्षेत्रका विभिन्न समुदायमा मौखिक इतिहास, लोकगीत र प्रदर्शन कलाका माध्यमबाट पुस्तान्तरण हुँदै आएको सांस्कृतिक परम्परासँग सम्बन्धित छ। नुमा री गाउँको ‘गेसार बेल–गीत’ त्यसै व्यापक सांस्कृतिक परम्पराको स्थानीय अभिव्यक्तिका रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ।

विशेषतः गाउँस्तरमा यस्तो कलालाई निरन्तर अभ्यास गर्नु केवल एउटा सांस्कृतिक कार्यक्रम सञ्चालन गर्नु मात्र होइन। यसले वृद्ध पुस्तामा रहेको मौखिक ज्ञान, गीत, सांकेतिक भाषा, नृत्य शैली र परम्परागत पोषाकसम्बन्धी ज्ञान नयाँ पुस्तासम्म हस्तान्तरण गर्न सहयोग पुर्‍याउँछ।

नुमा रीको सांस्कृतिक अभ्यासमा प्रकृति र मानवीय जीवनबीचको सम्बन्ध पनि स्पष्ट देखिन्छ। पहाड, हिउँ, सूर्य, चन्द्रमा, इन्द्रेणी र फूलजस्ता प्राकृतिक प्रतीकलाई पोषाक र प्रदर्शनसँग जोडेर अर्थ दिने परम्पराले स्थानीय समुदायको सौन्दर्यबोध र विश्वदृष्टिलाई समेत प्रतिबिम्बित गर्छ।

यस अर्थमा ‘गेसार बेल–गीत’ केवल विगतको स्मृति होइन। यो समुदायले आफ्नो इतिहास सम्झने, सांस्कृतिक परिचय अभिव्यक्त गर्ने र नयाँ पुस्तालाई परम्परासँग जोड्ने माध्यमसमेत बनेको छ।

पहाडको काखमा परम्परागत पोषाकमा सामूहिक गीत र नृत्य प्रस्तुत गरिरहेका नुमा रीका स्थानीय बासिन्दाको दृश्यले सिचाङ को सांस्कृतिक विविधता र स्थानीय समुदायमा जीवित मौखिक तथा प्रदर्शन कलाको निरन्तरतालाई उजागर गर्छ।

हजार वर्षदेखि पुस्तान्तरण हुँदै आएको भनिएको यो परम्पराले आधुनिक जीवनशैलीको विस्तारबीच पनि स्थानीय संस्कृति समुदायको दैनिक जीवन, स्मृति र पहिचानसँग कसरी गाँसिएर रहन सक्छ भन्ने उदाहरण प्रस्तुत गरेको छ।