युनिट ७३१ को जैविक युद्ध सञ्जाल चीनदेखि दक्षिणपूर्वी एसियासम्म फैलिएको अनुसन्धानबाट खुलासा

ड्रागन मिडिया समाचार कक्ष

दोस्रो विश्वयुद्धका क्रममा जापानी साम्राज्यवादी सेनाले सञ्चालन गरेको कुख्यात युनिट ७३१ केवल चीनको हार्बिनमा सीमित नरही चीनका विभिन्न शहरदेखि दक्षिणपूर्वी एसियासम्म फैलिएको व्यापक जैविक युद्ध सञ्जालको केन्द्र रहेको ऐतिहासिक अभिलेख र अनुसन्धानहरूले देखाएका छन्।

जापानको नागानो प्रिफेक्चरका ७८ वर्षीय ताकेगामीले आफ्ना दिवङ्गत बाबुको पुरानो फोटो सङ्ग्रह अध्ययन गर्ने क्रममा उनी जापानी सेनाको जैविक युद्ध एकाइ ‘युनिट १६४४’ का सदस्य रहेको पत्ता लगाएका थिए। त्यसपछि उनले ऐतिहासिक अभिलेख अध्ययन गर्नुका साथै अनुसन्धानकर्तासँग सम्पर्क गरे र आफ्ना बाबुको युद्धकालीन भूमिकाबारे थप जानकारी खोज्न चीनसमेत पुगे।

अनुसन्धानले जापानी सेनाले हार्बिनस्थित युनिट ७३१ लाई केन्द्र बनाएर बेइजिङमा युनिट १८५५, नानजिङमा युनिट १६४४ र ग्वाङ्झाउमा युनिट ८६०४ सञ्चालन गरेको देखाएको छ।

त्यसैगरी सिङ्गापुरमा दक्षिणी अभियान सेनाअन्तर्गत ‘ओका युनिट ९४२०’ स्थापना गरिएको थियो। यसको मलाया, जाभा, मनिला, इन्डोचाइना र थाइल्यान्डमा शाखा रहेको अनुसन्धानले देखाएको छ। ती केन्द्रमा प्लेगका जीवाणु तथा संक्रमित उपियाँ ठूलो मात्रामा उत्पादन गरी जापानी सेनालाई जैविक युद्धका सामग्री उपलब्ध गराइन्थ्यो।

सिङ्गापुरका स्वतन्त्र अनुसन्धानकर्ता लिम शाओ बिनले जापानी जैविक युद्ध प्रणाली दक्षिणपूर्वी एसियासम्म फैलिएको प्रमाण खोज्न वर्षौँ अध्ययन गरेका छन्। सन् २०१६ मा मलेसियाको जोहोर बाहरुस्थित पूर्व टाम्पोई मानसिक अस्पताल क्षेत्रको भ्रमणपछि उनले त्यहाँ युनिट ७३१ का प्लेग बमका लागि सामग्री उत्पादन गरिएको जानकारी पाएका थिए। त्यसपछि उनले दक्षिणपूर्वी एसियामा जापानी जैविक युद्ध एकाइहरूको गतिविधिबारे व्यवस्थित अनुसन्धान शुरु गरेका थिए।

लिम र चिनियाँ अनुसन्धानकर्ता वाङ सुआनले पाँच वर्षको अनुसन्धानपछि सन् २०२५ मा ओका युनिट ९४२० सम्बन्धी पुस्तक प्रकाशित गरेका थिए। उक्त कृतिमा दक्षिणी अभियान सेनाको रोग नियन्त्रण तथा पानी शुद्धीकरण विभागका नाममा सञ्चालन गरिएको जैविक युद्ध संरचनाको विस्तृत ऐतिहासिक विवरण प्रस्तुत गरिएको छ।

ऐतिहासिक विवरणअनुसार युनिट ७३१ बाहिरबाट महामारी नियन्त्रण र जनस्वास्थ्यसम्बन्धी संस्था जस्तो देखाइए पनि यसको वास्तविक उद्देश्य जैविक हतियार विकासका लागि मानवमाथि गोप्य प्रयोग गर्नु थियो।

बन्दी तथा सर्वसाधारणलाई प्लेग संक्रमित उपियाँको सम्पर्कमा राख्ने, रोगाणु शरीरमा प्रवेश गराउने र अत्यधिक चिसोमा शरीर जम्ने अवस्थासम्बन्धी परीक्षण गरिन्थ्यो। जापानी सैनिकले प्रयोगमा राखिएका पीडितलाई ‘मारुता’ अर्थात ‘काठका मुढा’ भन्ने अमानवीय शब्दले सम्बोधन गर्ने गरेको ऐतिहासिक विवरणमा उल्लेख छ।

अनुसन्धानकर्ताका अनुसार हार्बिनको अत्यधिक चिसो मौसममा वर्षभरि ठूलो मात्रामा प्लेग संक्रमित उपियाँ उत्पादन गर्न कठिन हुने भएकाले जापानी सेनाले तातो र आर्द्र सिङ्गापुरलाई उत्पादन केन्द्रका रूपमा प्रयोग गरेको थियो।

अभिलेखमा सिङ्गापुरका मुसाबाट नयाँ भाइरस अलग गरी हार्बिनस्थित युनिट ७३१ मुख्यालय पठाउने योजना बनाइएको तथा ७० परीक्षण विषयको शरीरको तापक्रम, लक्षण र अन्य विवरणसमेत अभिलेख गरिएको उल्लेख छ।

युद्धपछिको जवाफदेहितामा पनि ठूलो अन्तर रहेको अनुसन्धानकर्ताहरूले औँल्याएका छन्। नाजी युद्ध अपराधीमाथि नुरेम्बर्गमा अन्तर्राष्ट्रिय मुद्दा चलाइए पनि युनिट ७३१ सँग सम्बन्धित धेरै व्यक्ति युद्धपछि जापानी समाजमा फर्किएर चिकित्सा लगायत सामान्य पेशामा संलग्न भएका थिए।

अनुसन्धानकर्ताहरूका अनुसार युनिट ७३१ को जैविक युद्ध र मानव प्रयोग चीनको मात्र ऐतिहासिक पीडा होइन। जापानी सैन्य आक्रमणबाट प्रभावित दक्षिणपूर्वी एसियाली देश र समग्र मानवताका लागि समेत यो साझा ऐतिहासिक त्रासदी हो।

लिमले विभिन्न देशमा छरिएका युद्धकालीन अभिलेख साझा गर्न, भाषिक अवरोध हटाउन र अन्तर्राष्ट्रिय अनुसन्धान सहकार्य विस्तार गर्न आग्रह गरेका छन्।

उनका अनुसार युद्ध समाप्त भएको आठ दशकभन्दा बढी समय बितिसक्दा पनि प्रभावित देशहरूको साझा ऐतिहासिक स्मृति संरक्षण महत्वपूर्ण छ। इतिहासलाई तथ्यका आधारमा सामना गर्दै त्यसबाट शिक्षा लिन सके मात्रै यस्ता त्रासदी पुनः दोहोरिन नदिने र दीर्घकालीन शान्तिको आधार बलियो बनाउन सकिने अनुसन्धानकर्ताहरूको निष्कर्ष छ।