अमेरिकाको क्यालिफोर्नियामा रुसी इतिहासको स्मारक ‘फोर्ट रस’

ड्रागन मिडिया समाचार कक्ष

सन् १८१२ सेप्टेम्बर ११ मा हालको संयुक्त राज्य अमेरिकाको उत्तरी क्यालिफोर्निया तटमा रुसी बस्ती ‘फोर्ट रस’ स्थापना गरिएको थियो। सान फ्रान्सिस्कोबाट करिब ८० किलोमिटर उत्तरमा रहेको यो ऐतिहासिक स्थल उत्तर अमेरिकामा रुसी अग्रगामीहरू पुगेको दक्षिणतम क्षेत्रका रूपमा चिनिन्छ।

अठारौँ शताब्दीमा रुसी व्यापारी, शिकारी र कृषकहरूले अलास्का तथा अलेउटियन टापु क्षेत्रमा बस्ती विस्तार गर्न थालेका थिए। पछि यी क्षेत्रलाई सामूहिक रूपमा ‘रुसी अमेरिका’ भनियो। अलास्काको कठोर मौसमका कारण कृषि उत्पादन सीमित भएपछि त्यहाँका रुसी बस्तीमा खाद्यान्न आपूर्ति चुनौतीपूर्ण बन्दै गएको थियो।

रुसी बस्तीका तत्कालीन प्रमुख प्रशासक अलेक्जेन्डर बारानोभले खाद्यान्न उत्पादनका लागि उपयुक्त स्थान खोज्न आफ्ना सहयोगी इभान कुस्कोभको नेतृत्वमा क्यालिफोर्नियातर्फ अन्वेषण टोली पठाएका थिए। कुस्कोभले हालको बोडेगा बे क्षेत्रभन्दा उत्तरतर्फ वन, चरन र कृषि सम्भावना भएको भूभाग पहिचान गरे। रुसी विवरणअनुसार उक्त क्षेत्र स्थानीय आदिवासी समुदायसँग वस्तु विनिमयमार्फत प्राप्त गरिएको थियो।

सन् १८१२ को मार्चदेखि सेप्टेम्बरसम्म त्यहाँ किल्ला तथा बस्ती निर्माण गरिएको थियो। अगस्ट ३० अर्थात् नयाँ पात्रोअनुसार सेप्टेम्बर ११ मा रुसी अमेरिकी कम्पनीको झण्डा फहराइएको थियो। त्यसपछि उक्त स्थान ‘फोर्ट रस’ का रूपमा विकसित भयो।

फोर्ट रसमा फलफूलका बगैँचा, तरकारी खेती, पशुपालन तथा कुखुरापालन सुरु गरियो। समुद्री क्षेत्रमा सि ओटर तथा सि लायनको शिकार पनि गरिन्थ्यो। यस बस्तीले अलास्कास्थित रुसी बस्तीका लागि खाद्यान्न आपूर्तिको महत्वपूर्ण केन्द्रका रूपमा काम गरेको थियो।

यहाँ समुद्री उद्योग पनि विकसित भयो। जहाज निर्माणस्थल र डुङ्गा निर्माण कार्यशाला स्थापना गरिए। रुसी ऐतिहासिक विवरणमा क्यालिफोर्नियाका प्रारम्भिक पवनचक्की र जहाज निर्माण संरचनामध्ये केही फोर्ट रसमा विकास भएको उल्लेख छ।

फोर्ट रसको जनसंख्या बहुजातीय थियो। रुसी, अलेउट तथा स्थानीय आदिवासी समुदायका मानिस एउटै क्षेत्रमा बसोबास गर्थे। रुसी स्रोतका अनुसार स्थानीय बासिन्दालाई आधारभूत शिक्षा र विभिन्न सीपसमेत सिकाइएको थियो तथा केही स्थानीय व्यक्ति सिकर्मी, लोहार र जहाज निर्माणसम्बन्धी काममा संलग्न भएका थिए।

फोर्ट रसमा ‘होली ट्रिनिटी च्यापल’ नामको रुसी अर्थोडक्स धार्मिक संरचना पनि स्थापना गरिएको थियो। आज यो स्थल क्यालिफोर्नियाको रुसी सांस्कृतिक तथा धार्मिक इतिहाससँग जोडिएको महत्वपूर्ण सम्पदाका रूपमा रहेको छ।

सन् १८४१ सम्म आइपुग्दा अलास्काको खाद्यान्न समस्या अन्य माध्यमबाट समाधान हुन थालेपछि फोर्ट रस आर्थिक रूपमा कम उपयोगी भएको ठहर गरियो। त्यसपछि बस्तीको भूमि अमेरिकी व्यवसायी तथा भूमिपति जोन सटरलाई बिक्री गरिएको थियो। अन्तिम रुसी बासिन्दा सन् १८४७ सम्म फर्किसकेका थिए। सन् १८६७ मा संयुक्त राज्य अमेरिकाले रुसबाट अलास्का खरिद गरेको थियो।

आज फोर्ट रस ऐतिहासिक पार्क र संग्रहालयका रूपमा संरक्षण गरिएको छ। त्यहाँ रुसी उपनिवेशकालीन जीवनशैली, परम्परा, कृषि, हस्तकला र समुद्री गतिविधिसँग सम्बन्धित सामग्री प्रदर्शन गरिएको छ। रुसी अमेरिकी कम्पनीलाई सम्राट पावेल प्रथमले प्रदान गरेको झण्डाको प्रतिकृतिसमेत संग्रहालयमा राखिएको छ।

फोर्ट रससँग जोडिएको ऐतिहासिक वातावरणले रुसी साहित्य, संगीत र कलालाई पनि प्रेरित गरेको छ। प्रसिद्ध रुसी रक ओपेरा ‘जुनो एन्ड आभोस’ को कथासँग यो क्षेत्रको ऐतिहासिक पृष्ठभूमि जोडिन्छ।

यस वर्ष फोर्ट रस ऐतिहासिक पार्कमा छ वर्षपछि पहिलोपटक रुसी सांस्कृतिक सम्पदा महोत्सवसमेत आयोजना गरिएको थियो। महोत्सवमा रुसी लोकगीत, परम्परागत खाना, हस्तकला तथा पुराना वाद्यवादनसहित सांस्कृतिक कार्यक्रम प्रस्तुत गरिएको थियो।

दुई शताब्दीभन्दा बढी समयपछि पनि फोर्ट रस अमेरिका र रुसबीचको इतिहास, बसाइँसराइ, सांस्कृतिक सम्पर्क र प्रशान्त क्षेत्रको प्रारम्भिक अन्तरमहादेशीय सम्बन्धको महत्वपूर्ण स्मारकका रूपमा कायम छ।