ब्रिक्स सहकार्यको २० वर्ष : सी चिनफिङले नवप्रवर्तन, शान्ति, सभ्यताबीच संवाद र विश्व शासन सुधारमा नयाँ दिशा प्रस्ताव गरे

ड्रागन मिडिया समाचार कक्ष

चीनका राष्ट्रपति सी चिनफिङले ब्रिक्स सहकार्य संयन्त्रलाई उदीयमान बजार तथा विकासशील देशहरूबीच सहकार्यको विश्वकै सबैभन्दा प्रभावशाली मञ्चमध्ये एक भएको बताएका छन्। नयाँ दिल्लीमा शनिबार आयोजित १८औँ ब्रिक्स शिखर सम्मेलनको पहिलो सत्रलाई सम्बोधन गर्दै उनले ब्रिक्स सहकार्यको २० वर्षलाई आत्मनिर्भरता, आत्मसुदृढीकरण, संकटको संयुक्त सामना र संस्थागत विस्तारको महत्वपूर्ण यात्राका रूपमा चित्रण गरे। उनका अनुसार सन् २००६ देखि शुरु भएको ब्रिक्स सहकार्यले दुई दशकमा उल्लेखनीय विस्तार गर्दै बहुस्तरीय र व्यापक संरचना निर्माण गरेको छ। सदस्य देशहरूले आफ्ना राष्ट्रिय अवस्थाअनुकूल विकासका बाटा खोज्दै उदीयमान बजार तथा विकासशील देशहरूबीच एकता र सहकार्यको उदाहरण प्रस्तुत गरेका छन्।

सीले विश्व वित्तीय संकट, कोभिड महामारी र जलवायु परिवर्तनजस्ता चुनौती सामना गर्न ब्रिक्स देशहरूले सहकार्य गरेको उल्लेख गर्दै समूहले ग्लोबल साउथका साझा हित संरक्षणमा महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको बताए। उनले ब्रिक्स विस्तारसँगै समूहको राजनीतिक, आर्थिक र विकाससम्बन्धी प्रभाव पनि बढेको दाबी गरे। सीका अनुसार विश्व अहिले एक शताब्दीमा नदेखिएको तीव्र परिवर्तनको चरणबाट गुज्रिरहेको छ, ग्लोबल साउथको शक्ति बढिरहेको छ र बहुध्रुवीय विश्वतर्फको प्रवृत्ति रोक्न सकिँदैन। तर एकपक्षीयता, शक्ति राजनीति, समूहगत टकराव तथा बहुपक्षीय व्यवस्थामाथिको दबाबले शान्ति, विकास, सुरक्षा र विश्व शासनका चुनौती थप जटिल बनाइरहेको उनले बताए।

यही पृष्ठभूमिमा सीले ब्रिक्सलाई इतिहासको सही पक्षमा उभिएर थप न्यायपूर्ण र समतामूलक अन्तर्राष्ट्रिय व्यवस्था निर्माणतर्फ नेतृत्व लिन आग्रह गरे। उनले साझा भविष्यसहितको मानव समुदाय निर्माणलाई दीर्घकालीन लक्ष्यका रूपमा प्रस्तुत गर्दै ब्रिक्सले विकास, सुरक्षा, प्रविधि, संस्कृति र विश्व शासनमा एकसाथ भूमिका विस्तार गर्नुपर्ने बताए। सीले विशेषगरी कृत्रिम बुद्धिमत्ता र नयाँ औद्योगिकीकरणलाई भावी सहकार्यको प्रमुख क्षेत्रका रूपमा अघि सारे। उनले खुला स्रोत प्रविधि, ज्ञान तथा प्रविधि साझेदारी, संयुक्त अनुसन्धान र औद्योगिक तथा आपूर्ति श्रृंखलामा गहिरो सहकार्यको आवश्यकता औँल्याए।

सीले ब्रिक्स देशहरूलाई विश्व कृत्रिम बुद्धिमत्ता सहकार्य संगठनमा सक्रिय सहभागिताका लागि स्वागत गर्दै चीनले ब्रिक्स देशहरूबीच कृत्रिम बुद्धिमत्तामार्फत नयाँ औद्योगिकीकरण प्रवर्द्धन गर्ने पहल अघि सारेको जानकारी दिए। उनका अनुसार अनुसन्धान, विकास र व्यावहारिक प्रयोगमा परिणाममुखी सहकार्य बढाउन चीन तयार छ। यसले ब्रिक्स सहकार्यलाई परम्परागत व्यापार र कूटनीतिबाट डिजिटल अर्थतन्त्र, नवप्रवर्तन र प्रविधि शासनतर्फ विस्तार गर्ने संकेत दिएको छ।

शान्ति र सुरक्षाबारे बोल्दै सीले साझा, व्यापक, सहकार्यात्मक र दिगो सुरक्षाको अवधारणा अपनाउनुपर्ने बताए। उनले शीतयुद्ध मानसिकता, समूहगत टकराव, अन्य देशको सार्वभौमसत्ता उल्लङ्घन र आन्तरिक मामिलामा हस्तक्षेपको विरोध गर्दै अन्तर्राष्ट्रिय द्वन्द्व समाधानमा ब्रिक्सले रचनात्मक भूमिका खेल्नुपर्ने धारणा राखे। उनले संकटको सतही पक्ष मात्र होइन, त्यसका मूल कारणसमेत सम्बोधन गर्ने समाधान आवश्यक रहेको बताए। विशेषगरी मध्यपूर्वको अवस्थालाई जटिल र अस्थिर भन्दै उनले युद्धका कारण क्षेत्रका नागरिकले गम्भीर क्षति भोगिरहेको उल्लेख गरे।

सीले मध्यपूर्वमा शान्ति र स्थिरता कायम गर्न तनाव घटाउने, शत्रुता अन्त्य गर्ने, राजनीतिक समाधान खोज्ने र स्थायी तथा व्यापक युद्धविरामतर्फ अघि बढ्ने चार मुख्य प्रस्ताव अघि सारेको बताए। उनले सम्बन्धित पक्षलाई राजनीतिक समाधानको दिशामा फर्किन आग्रह गर्दै चीन ब्रिक्स सदस्यहरूसँग मिलेर मध्यपूर्वमा शान्ति र स्थिरता पुनर्स्थापनाका लागि आवश्यक भूमिका निर्वाह गर्न तयार रहेको स्पष्ट गरे। यसले ब्रिक्सलाई आर्थिक सहकार्यको मञ्चभन्दा बाहिर शान्ति र राजनीतिक संवादको संरचनाका रूपमा प्रस्तुत गर्ने चिनियाँ प्रयास पनि देखाएको छ।

सीले सभ्यताबीच पारस्परिक सिकाइ र सहअस्तित्वलाई ब्रिक्सको अर्को महत्वपूर्ण क्षेत्रका रूपमा प्रस्तुत गरे। उनले मानवताका साझा मूल्य, पारस्परिक सम्मान, सांस्कृतिक संवाद र जनस्तरीय सम्पर्कलाई दीर्घकालीन स्थिरताको आधार माने। संस्कृति, पर्यटन, शिक्षा, युवा आदानप्रदान र राज्य सञ्चालनका अनुभव साझेदारीलाई व्यवस्थित रूपमा विस्तार गर्नुपर्ने उनको भनाइ थियो। सीका अनुसार सभ्यताबीच संवाद बढ्दा राजनीतिक विश्वास पनि गहिरो हुन्छ र सदस्य राष्ट्रबीच दीर्घकालीन सम्बन्धका लागि सकारात्मक आधार तयार हुन्छ।

विश्व शासन सुधारलाई पनि सीले ब्रिक्सको केन्द्रीय जिम्मेवारीमध्ये एक भने। उनले अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धमा थप लोकतान्त्रिकरण आवश्यक रहेको भन्दै संयुक्त राष्ट्रसंघको अधिकार र केन्द्रीय भूमिकाको रक्षा गर्नुपर्नेमा जोड दिए। विश्व व्यापार संगठन केन्द्रित बहुपक्षीय व्यापार प्रणालीको समर्थन गर्दै उनले सबै किसिमका संरक्षणवादी कदमको विरोध गरे। साइबरस्पेस, बाह्य अन्तरिक्ष र गहिरो समुन्द्रजस्ता नयाँ क्षेत्रमा विश्व शासनका नियम निर्माणमा ब्रिक्सले प्रभावकारी भूमिका खेल्नुपर्ने र ग्लोबल साउथको आवाज अझ बलियो बनाउनुपर्ने उनको धारणा थियो।

सीले ब्रिक्सको दुई दशक लामो यात्रामा एकता र सहकार्य नै मुख्य प्रेरक शक्ति भएको बताए। उनले सदस्य देशहरूलाई एकअर्कासँग स्पष्ट र इमानदार हुन, मतभेदबीच साझा आधार खोज्न, एकअर्काका मूल चासोको सम्मान गर्न र संवादमार्फत अन्तरविरोध व्यवस्थापन गर्न आग्रह गरे। उनका अनुसार मतभेदलाई टकरावमा रूपान्तरण नगरी समझदारीबाट समाधान गर्न सके ब्रिक्स सहकार्यलाई स्थिर र दिगो रूपमा अघि बढाउन सकिन्छ। उनले चीनले आगामी वर्ष ब्रिक्सको घुम्ती अध्यक्षता सम्हाल्ने र १९औँ ब्रिक्स शिखर सम्मेलन आयोजना गर्ने घोषणा गर्दै ब्रिक्सको तेस्रो “स्वर्ण दशक” शुरु गर्न सबै पक्षसँग सहकार्य गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरे।

सम्मेलनमा सहभागी अन्य नेताहरूले पनि ब्रिक्सको २० वर्षे उपलब्धिको प्रशंसा गर्दै समूहको प्रतिनिधित्व र सम्भावना व्यापक रहेको बताएका छन्। उनीहरूले बढ्दो भूराजनीतिक तनाव र एकपक्षीयताको अवस्थामा ब्रिक्सले ग्लोबल साउथको आवाज उठाउनुपर्ने, बहुपक्षीयता र संयुक्त राष्ट्रसंघको केन्द्रीय भूमिका समर्थन गर्नुपर्ने, सबै देशको सार्वभौम समानताको सम्मान गर्नुपर्ने तथा अन्तर्राष्ट्रिय कानुनको पालना गर्नुपर्नेमा जोड दिएका छन्। आन्तरिक मामिलामा हस्तक्षेपको विरोध, स्वतन्त्र व्यापारको समर्थन र साझा विश्वव्यापी चुनौती सामना गर्न सामूहिक सहकार्य आवश्यक रहेको उनीहरूको साझा धारणा थियो।

सदस्य राष्ट्रहरूले आर्थिक लचकता बढाउने, विभिन्न क्षेत्रमा सहकार्य गहिरो बनाउने र थप न्यायपूर्ण, समावेशी तथा बहुध्रुवीय विश्व व्यवस्था निर्माणमा ब्रिक्सको भूमिका विस्तार गर्नुपर्ने बताएका छन्। उनीहरूले ब्रिक्सको विकास र विस्तारमा चीनको योगदानको प्रशंसा गर्दै आगामी वर्ष चीनको अध्यक्षतामा हुने १९औँ शिखर सम्मेलन सफल बनाउन समर्थन जनाएका छन्। यसैबीच नेताहरूले नयाँ दिल्लीमा संयुक्त घोषणापत्रसमेत पारित गरेका छन्, जसले विस्तारित ब्रिक्सभित्र फरक रणनीतिक हित हुँदाहुँदै पनि साझा राजनीतिक सहमति निर्माण गर्न सकिने संकेत दिएको छ।

समग्रमा, सी चिनफिङको सम्बोधनले ब्रिक्सको आगामी चरणलाई नवप्रवर्तन र कृत्रिम बुद्धिमत्ता, शान्ति तथा सुरक्षा, सभ्यताबीच संवाद र विश्व शासन सुधारका चार मुख्य स्तम्भमा केन्द्रित गरेको देखिन्छ। दुई दशकको विस्तारपछि ब्रिक्स अब केवल राजनीतिक समन्वयको मञ्चमा सीमित नरही प्रविधि, अर्थतन्त्र, सुरक्षा, संस्कृति र अन्तर्राष्ट्रिय संस्थागत सुधारसम्म व्यापक भूमिका खोजिरहेको छ। नयाँ दिल्ली सम्मेलनले ब्रिक्सको प्रभाव अब नाराभन्दा संस्थागत सहकार्यतर्फ सर्दै गएको र ग्लोबल साउथको प्रतिनिधित्वलाई थप संगठित रूप दिने प्रयास तीव्र भएको स्पष्ट संकेत दिएको छ।