ब्रिक्समा ब्राजिलको प्रभावशाली भूमिका : लुलाको कूटनीतिक दृष्टि, विश्व दक्षिण र आर्थिक विविधीकरणमा मिडियाको ध्यान

ड्रागन मिडिया समाचार कक्ष

नयाँ दिल्लीमा जारी १८औँ ब्रिक्स शिखर सम्मेलनमा ब्राजिलको भूमिका अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमको विशेष चासोमा परेको छ। राष्ट्रपति लुइज इनासियो लुला दा सिल्भा यसपटक व्यक्तिगत रूपमा सम्मेलनमा उपस्थित नभए पनि विदेशमन्त्री माउरो भिएराले ब्राजिलको प्रतिनिधित्व गरिरहेका छन्। मिडियाले ब्राजिलको उपस्थितिलाई एउटा प्रतिनिधिमण्डलको सहभागिताभन्दा व्यापक रूपमा विश्व दक्षिण, बहुपक्षीयता, व्यापारिक विविधीकरण र विश्व शासन सुधारसम्बन्धी लुलाको दीर्घकालीन कूटनीतिक दृष्टिको निरन्तरताका रूपमा हेरिरहेका छन्।

ब्राजिल ब्रिक्सको संस्थापक देशमध्ये एक भएकाले समूहको राजनीतिक तथा आर्थिक विकासमा उसको ऐतिहासिक भूमिका महत्वपूर्ण छ। सन् २०२५ मा ब्राजिलले ब्रिक्स अध्यक्षता सम्हालेपछि भारतले सन् २०२६ मा नेतृत्व ग्रहण गरेको हो। यस कारण नयाँ दिल्ली सम्मेलनलाई ब्राजिलबाट भारततर्फ हस्तान्तरण भएको कार्यसूचीको निरन्तरता र विस्तारित ब्रिक्सलाई थप संस्थागत बनाउने चरणका रूपमा पनि हेरिएको छ।

लुलाको विदेश नीतिमा रणनीतिक स्वायत्तता र बहुपक्षीयता प्रमुख आधार बनेका छन्। ब्राजिलले अमेरिका र युरोपसँग सम्बन्ध कायम राख्दै चीन, भारत, रुस, अफ्रिका, मध्यपूर्व र दक्षिणपूर्वी एशियासँग व्यापार तथा राजनीतिक सहकार्य विस्तार गरिरहेको छ। कुनै एक शक्ति केन्द्रमा निर्भर नहुने र सबै प्रमुख बजारसँग सम्बन्ध राख्ने यही दृष्टिकोणले ब्राजिललाई ब्रिक्सभित्र सन्तुलित आवाज दिएको छ।

नयाँ दिल्ली सम्मेलनअघि विदेशमन्त्री माउरो भिएराको दक्षिणपूर्वी एशिया भ्रमणले पनि ब्राजिलको वर्तमान आर्थिक कूटनीतिक प्राथमिकता स्पष्ट गरेको छ। ब्राजिलले आसियानसँग पूर्ण संवाद साझेदार बन्ने प्रयास गरिरहेको छ र दक्षिणपूर्वी एशियालाई भविष्यको महत्वपूर्ण व्यापारिक क्षेत्रका रूपमा हेरिरहेको छ। पछिल्ला दुई दशकमा ब्राजिल र आसियान देशबीच व्यापार उल्लेखनीय रूपमा बढेको छ, जसले ब्राजिलको विश्व दक्षिण केन्द्रित आर्थिक पहुँच अझ व्यापक बनाएको छ।

ब्रिक्सभित्र ब्राजिलको अर्को महत्वपूर्ण भूमिका सहमति निर्माणमा देखिएको छ। नयाँ दिल्ली घोषणापत्र तयार गर्ने क्रममा सदस्य राष्ट्रबीच पश्चिम एशियाको संकटलगायत केही संवेदनशील विषयमा मतभिन्नता देखिए पनि भारतीय, रुसी, ब्राजिली र अन्य कूटनीतिज्ञले साझा भाषा निर्माण गर्न सक्रिय भूमिका खेलेका थिए। अन्ततः सदस्य राष्ट्रले संयुक्त घोषणापत्रमा सहमति जनाउन सक्नु विस्तारित ब्रिक्सको कूटनीतिक परिपक्वताको सकारात्मक उदाहरण बनेको छ।

ब्राजिलले विश्व शासन सुधारलाई पनि निरन्तर प्राथमिकता दिँदै आएको छ। संयुक्त राष्ट्रसंघ सुरक्षा परिषद, अन्तर्राष्ट्रिय वित्तीय संस्था र अन्य बहुपक्षीय संरचनामा विकासशील देशको प्रतिनिधित्व बढाउनुपर्ने विषयमा ब्राजिल र भारतबीच महत्वपूर्ण समानता छ। दुवै देशले वर्तमान अन्तर्राष्ट्रिय संरचनाले आजको जनसांख्यिक, आर्थिक र राजनीतिक वास्तविकतालाई पूर्ण रूपमा प्रतिबिम्बित नगर्ने धारणा राख्दै आएका छन्।

जलवायु परिवर्तन र दिगो विकासमा पनि ब्राजिलको भूमिका विशिष्ट छ। विशाल अमेजन वन, कृषि उत्पादन, जैविक विविधता र स्वच्छ ऊर्जा क्षमताका कारण ब्राजिलले वातावरणीय संरक्षणलाई विकाससँग जोडेर अघि बढाउने प्रयास गर्दै आएको छ। ब्रिक्सभित्र पनि हरित वित्त, नवीकरणीय ऊर्जा, खाद्य सुरक्षा र न्यायपूर्ण ऊर्जा रूपान्तरणका विषयमा ब्राजिलको अनुभव विकासशील देशका लागि महत्वपूर्ण मानिन्छ।

लुलाको नेतृत्वमा ब्राजिलले भोकमरी, असमानता र विकास वित्तजस्ता विषयलाई पनि विश्व दक्षिणको साझा कार्यसूचीसँग जोडेको छ। ब्राजिलको दृष्टिमा बहुध्रुवीयता केवल शक्ति केन्द्रको संख्या बढ्नु होइन, विकासशील देशलाई निर्णय प्रक्रियामा वास्तविक प्रभाव, वित्तीय पहुँच र आर्थिक अवसर उपलब्ध हुनु पनि हो। यही कारण ब्रिक्सलाई ब्राजिलले राजनीतिक प्रतीकभन्दा बढी व्यवहारिक विकास संरचनाका रूपमा अघि बढाउन चाहेको देखिन्छ।

भारत र ब्राजिलबीचको सम्बन्धले पनि नयाँ दिल्ली सम्मेलनमा विशेष महत्व राख्छ। कृषि, ऊर्जा, औषधि, विमान उद्योग, सूचना प्रविधि, साना तथा मझौला उद्योग र व्यापारमा दुवै देशबीच सहकार्य विस्तार भइरहेको छ। हालै नयाँ दिल्लीमा ब्राजिली व्यापार तथा लगानी संस्थाको उपस्थिति विस्तार हुनु र निजी क्षेत्रबीच सम्पर्क बढ्नु दुई ठूलो लोकतान्त्रिक विकासशील अर्थतन्त्रबीच आर्थिक सम्बन्ध गहिरिँदै गएको संकेत हो।

अन्तर्राष्ट्रिय मिडियाका लागि ब्राजिलको महत्व अर्को कारणले पनि विशेष छ। चीन र रुसले बहुध्रुवीयताका रणनीतिक पक्षमा बल दिँदा भारतले रणनीतिक स्वायत्तता र व्यवहारिक सहकार्यलाई जोड दिएको छ। ब्राजिलले यी दुई धाराबीच विकास, जलवायु, सामाजिक न्याय, व्यापार र बहुपक्षीय सुधारलाई केन्द्रमा राख्ने मध्यमार्गी दृष्टिकोण प्रस्तुत गरेको छ।

राष्ट्रपति लुला व्यक्तिगत रूपमा नयाँ दिल्लीमा उपस्थित नभए पनि ब्राजिलको कूटनीतिक वजन कम भएको देखिँदैन। ब्राजिलले अघिल्लो वर्ष ब्रिक्स अध्यक्षतामा अघि सारेका विषय, विश्व दक्षिणसम्बन्धी लुलाको सक्रियता र विदेशमन्त्री माउरो भिएराको व्यापक अन्तर्राष्ट्रिय सम्पर्कले ब्राजिलको भूमिका संस्थागत निरन्तरतामा आधारित रहेको देखाएको छ।

नयाँ दिल्लीबाट ब्राजिलले दिएको सकारात्मक सन्देश स्पष्ट छ। ब्रिक्सको शक्ति केवल ठूला राष्ट्रको रणनीतिक प्रभावमा होइन, सदस्यबीच व्यापार विस्तार, दिगो विकास, सामाजिक समावेशिता, आर्थिक स्वायत्तता र विश्व शासन सुधारमा सहमति निर्माण गर्न सक्ने क्षमतामा पनि निर्भर छ। ब्राजिल यही सन्तुलनलाई प्रतिनिधित्व गर्ने संस्थापक शक्ति भएकाले विस्तारित ब्रिक्सको भविष्यमा उसको भूमिका महत्वपूर्ण रहने देखिन्छ।