चीनको हरित खानी प्रविधि विश्वव्यापी रूपान्तरणको नयाँ आधार बन्दै
ड्रागन मिडिया समाचार कक्ष
चीनको खानी उद्योग तीव्र रूपमा हरित, न्यून कार्बन र बुद्धिमान् प्रविधितर्फ रूपान्तरण भइरहेको छ। उत्तरी चीनको थ्यानचिनमा आयोजित सन् २०२६ को चाइना माइनिङ सम्मेलन तथा प्रदर्शनीमा स्वचालित खानी ट्रक, वास्तविक समयमा तथ्याङ्क विश्लेषण गर्ने बुद्धिमान् प्रणाली, ऊर्जा बचत गर्ने खनिज प्रशोधन उपकरण र स्वच्छ ऊर्जा आधारित खानी सञ्चालन प्रविधिले विशेष आकर्षण पाएका छन्।
बिहीबारदेखि शनिबारसम्म आयोजित प्रदर्शनीले चीनमा विकसित हरित खानी समाधान अब घरेलु प्रयोगमा मात्र सीमित नरही विश्वका विभिन्न देशका खानी परियोजनामा विस्तार भइरहेको देखाएको छ। चिनियाँ कम्पनीहरूले स्वचालन, ऊर्जा दक्षता, स्रोतको उच्च उपयोग, टेलिङ्स व्यवस्थापन र वातावरणीय पुनर्स्थापनालाई एउटै प्रणालीमा जोड्ने प्रयास अघि बढाइरहेका छन्।
सान्दोङ सिन्हाई माइनिङ समूहको प्रदर्शनीमा राखिएको नमुना हरित खानीले आधुनिक खानी सञ्चालनको स्वरूप प्रस्तुत गरेको छ। केन्द्रीय नियन्त्रण प्रणालीबाट अयस्क उत्खनन र ढुवानीको मात्रा, उपकरणको कार्यभार, टेलिङ्स पोखरीको अवस्था र कर्मचारीको स्थानसमेत वास्तविक समयमा निगरानी गर्न सकिन्छ। कम्पनीका अध्यक्ष चाङ युनलोङका अनुसार खनिज प्रशोधन केन्द्रलाई कम्प्युटरबाट टाढै बसेर निगरानी र नियन्त्रण गर्न सकिने प्रविधि विकास गरिएको छ।
कम्पनीको सम्पूर्ण प्रक्रियामा आधारित बुद्धिमान् खानी समाधान अहिले विश्वका एक सयभन्दा बढी देश तथा क्षेत्रमा प्रयोग भइरहेको छ। जिम्बाब्वेको दैनिक ५०० टन प्रशोधन क्षमता भएको सुनखानी परियोजनामा एक लाख वर्गमिटर क्षेत्र समेट्ने स्वच्छ ऊर्जा आपूर्ति प्रणाली निर्माण गरिएको छ। कम्पनीका अनुसार यसले डिजेलबाट विद्युत उत्पादन गर्ने परम्परागत प्रणालीको तुलनामा करिब ७५ प्रतिशत लागत घटाएको छ।
प्रदर्शनीमा राखिएको ठूलो चुम्बकीय विभाजक उपकरणले पनि उल्लेखनीय ध्यान खिचेको छ। प्रशोधन क्षमता र खनिज समृद्धीकरणको आवश्यकता समान राख्दै नयाँ प्रविधिले उपकरणको आकार करिब ५० प्रतिशत घटाउने, सञ्चालन ऊर्जा खपत करिब ३० प्रतिशत कम गर्ने र खनिज पुनर्प्राप्ति सम्बन्धी सूचक करिब २० प्रतिशत सुधार गर्ने दाबी गरिएको छ।
लोङ्गी म्याग्नेट कम्पनीका उपमहाप्रबन्धक ली छाओफङका अनुसार उक्त उपकरण विश्वका ७० भन्दा बढी देश तथा क्षेत्रमा प्रयोग भइसकेको छ। पछिल्लो पटक ब्राजिलको फलाम खानी परियोजनामा यसको प्रयोग गरिएको छ। कम ऊर्जा खपत, टेलिङ्सबाट थप स्रोत पुनर्प्राप्ति र फलाम अयस्कको अपव्यय घटाउने क्षमताले खानी उद्योगको स्वचालित तथा बुद्धिमान् विकासमा सहयोग पुर्याउने उनले बताए।
चीनको हरित खानी अभ्यासले अन्तर्राष्ट्रिय उद्योगका प्रतिनिधिको पनि ध्यान आकर्षित गरेको छ। अस्ट्रेलियाली खानी उद्योगसँग सम्बन्धित एन्ड्र्यु थेकले चिनियाँ कम्पनीहरूले दिगोपनसम्बन्धी मापदण्डलाई गम्भीरतापूर्वक लिएको बताएका छन्। उनका अनुसार चीनले एक दशकभन्दा लामो समयदेखि हरित खानी क्षेत्रमा निर्माण गरेको अनुभव विभिन्न स्रोत, भूगोल र विकास अवस्थाका देशका लागि उपयोगी सन्दर्भ बन्न सक्छ।
चीनले हरित खानी विकासका लागि संस्थागत व्यवस्था, प्राविधिक मापदण्ड र मूल्यांकन प्रणाली निर्माण गरेको छ। भूमिगत खाली स्थान भर्ने खानी प्रविधि, ठोस फोहोरको व्यापक उपयोग, खानी क्षेत्रमा स्वच्छ ऊर्जा प्रतिस्थापन र डिजिटल व्यवस्थापनलाई प्राथमिकता दिइएको छ। चिनियाँ खानी कम्पनीहरूले यस्ता प्रविधि विदेशमा सञ्चालित परियोजनामा पनि प्रयोग गर्न थालेका छन्।
चिनियाँ कम्पनी जिजिन माइनिङले प्रजातान्त्रिक गणतन्त्र कङ्गोमा हरित खानी परियोजना निर्माण गरेको छ भने सर्बियास्थित परियोजनामा वातावरणीय व्यवस्थापन सुधार गर्न हरित खानी प्रणाली प्रयोग गरेको बताइएको छ। जिम्बाब्वेकी भूस्थानिक विश्लेषक पेट्रिसियाले चीनले वातावरणीय पुनर्स्थापना क्षेत्रमा गरेका प्रयास महत्वपूर्ण रहेको बताउँदै केही चिनियाँ परियोजनाबाट अन्य देशले पनि अनुभव लिन सक्ने धारणा व्यक्त गरेकी छन्।
रुसका प्राकृतिक स्रोत तथा वातावरण उपमन्त्री दिमित्री टेतेन्किनले हरित र बुद्धिमान् औद्योगिक विकास अब खानी उद्योगका लागि भविष्यको विषय मात्र नभई तत्कालको आवश्यकता बनिसकेको बताएका छन्। उनका अनुसार डिजिटल प्रविधि, नवप्रवर्तन, स्रोतको विवेकपूर्ण उपयोग र वातावरणीय भार घटाउने उपाय आधुनिक खानी उद्योगका अनिवार्य शर्त बनेका छन्। उत्पादन दक्षता र वातावरणीय उत्तरदायित्वलाई एकसाथ अघि बढाउनुपर्ने उनले जोड दिए।
चीनको हरित खानी अवधारणा खानी सञ्चालनमा मात्र सीमित छैन। विश्वव्यापी कार्स्ट भू–प्रणालीको स्रोत तथा वातावरणीय प्रभावसम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय वैज्ञानिक योजनाअन्तर्गत चीनले विभिन्न देशसँग स्रोत तथा वातावरण सर्वेक्षण, कार्बन चक्र अनुसन्धान र पारिस्थितिक संरक्षणमा सहकार्य गरिरहेको छ। यसअन्तर्गत विश्वव्यापी कार्स्ट अनुगमन सञ्जाल विस्तार गर्दै स्रोत विकास र वातावरण संरक्षणबीच सन्तुलन खोज्ने प्रयास भइरहेको छ।
तान्जानियाको ङ्गोरोङ्गोरो लेङ्गाई भूपार्कमा चिनियाँ प्राविधिक सहायता परियोजनाले पूर्वाधार सुधारसँगै भूवैज्ञानिक अनुसन्धान र पर्यटनलाई जोडेको छ। माउन्ट लेङ्गाई आसपासका स्थानीय बासिन्दालाई भूवैज्ञानिक मार्गदर्शकका रूपमा तालिम दिइएको छ, जसबाट स्थानीय समुदायका लागि नयाँ जीविकोपार्जनका अवसरसमेत सिर्जना भएका छन्।
यस वर्षको सम्मेलनमा ‘खानी उद्योगको हरित विकाससम्बन्धी थ्यानचिन घोषणापत्र’ पनि जारी गरिएको छ। घोषणापत्रले विश्वका देश, अन्तर्राष्ट्रिय संगठन तथा सम्बन्धित पक्षलाई खानी उद्योगलाई हरित र न्यून कार्बन विकासतर्फ रूपान्तरण गर्न सहकार्य विस्तार गर्न आह्वान गरेको छ। मानव र प्रकृतिबीच सन्तुलित सहअस्तित्व कायम गर्दै विश्वव्यापी दिगो विकासमा योगदान पुर्याउने उद्देश्य घोषणापत्रले अघि सारेको छ।
सुडानका खानी व्यवसायी मोहम्मद नुरैनले चीनको हरित खानी निर्माण प्रविधि, मापदण्ड र व्यवस्थापन अनुभवबाट सिक्न सकिने बताएका छन्। उनले सुडानसहित थप देश र चीनबीच हरित खानी क्षेत्रमा सहकार्य विस्तार भए चिनियाँ प्रविधिलाई स्थानीय आवश्यकता अनुसार प्रयोग गर्न सकिने विश्वास व्यक्त गरेका छन्।
स्वचालित ट्रकदेखि कृत्रिम बौद्धिकतामा आधारित नियन्त्रण प्रणाली, स्वच्छ ऊर्जा, ऊर्जा दक्ष प्रशोधन उपकरण, वातावरणीय पुनर्स्थापना र स्थानीय समुदायको विकाससम्म चीनले खानी क्षेत्रलाई केवल उत्खनन उद्योगका रूपमा नभई प्रविधि, वातावरण र सामाजिक विकासलाई जोड्ने समग्र प्रणालीका रूपमा रूपान्तरण गर्ने प्रयास अघि बढाएको छ। थ्यानचिन सम्मेलनले यही परिवर्तन अब चीनभित्रको प्रयोग मात्र नभई विश्व खानी उद्योगको हरित रूपान्तरणमा योगदान दिने व्यावहारिक नमुनाका रूपमा विस्तार भइरहेको देखाएको छ।
