ब्रिक्समा प्रबोवो सुबियान्तोको उदीयमान भूमिका : ‘बान्डुङ भावना’, विश्व दक्षिण र जनताले प्रत्यक्ष लाभ पाउने सहकार्यमा मिडियाको ध्यान

ड्रागन मिडिया समाचार कक्ष

नयाँ दिल्लीमा आयोजित १८औँ ब्रिक्स शिखर सम्मेलनमा इन्डोनेसियाका राष्ट्रपति प्रबोवो सुबियान्तो विस्तारित ब्रिक्सभित्र नयाँ तर प्रभावशाली आवाजका रूपमा अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमको ध्यानमा आएका छन्। विश्वको ठूलो जनसंख्या, विशाल घरेलु बजार, महत्वपूर्ण प्राकृतिक स्रोत र हिन्द तथा प्रशान्त क्षेत्रको रणनीतिक अवस्थिति भएको इन्डोनेसियाको उपस्थितिले ब्रिक्सको एशियाली तथा विश्व दक्षिण आयामलाई थप बलियो बनाएको छ। प्रबोवोले ब्रिक्सको सामूहिक शक्ति कागजी प्रतिबद्धतामा सीमित नरही जनताको जीवनमा वास्तविक अवसरका रूपमा रूपान्तरण हुनुपर्ने सन्देश दिएका छन्।

प्रबोवोको सम्बोधनमा सबैभन्दा धेरै ध्यान आकर्षित गरेको विषय ‘बान्डुङ भावना’ हो। उनले दशकौँअघि एशिया र अफ्रिकाका स्वतन्त्र राष्ट्रलाई समानता, स्वाधीनता र साझा हितका आधारमा जोडेको बान्डुङ सम्मेलनको भावना आजको विश्व दक्षिणका लागि पनि उत्तिकै सान्दर्भिक रहेको बताएका छन्। उनका अनुसार एकताबद्ध हुँदा विकासशील देशको आवाज अझ प्रभावशाली हुन्छ र उनीहरूले आफ्ना राष्ट्रिय हित तथा भविष्यलाई बढी प्रभावकारी रूपमा सुरक्षित गर्न सक्छन्।

इन्डोनेसियाको यही ऐतिहासिक पृष्ठभूमिले प्रबोवोको ब्रिक्स उपस्थितिलाई विशेष अर्थ दिएको छ। सन् १९५५ को बान्डुङ सम्मेलन एशिया र अफ्रिकाका नवस्वतन्त्र देशको राजनीतिक आत्मविश्वास र असंलग्न सहकार्यको महत्वपूर्ण आधार बनेको थियो। सात दशकपछि प्रबोवोले त्यही भावनालाई ब्रिक्सको आधुनिक विश्व दक्षिण अवधारणासँग जोड्दै समानता, स्वायत्तता र बहुपक्षीय सहकार्यको नयाँ सन्देश दिएका छन्।

प्रबोवोले ब्रिक्सले विश्वको ठूलो जनसंख्या, प्रमुख बजार, ऊर्जा उत्पादक, पुँजी, प्रविधि र प्राकृतिक स्रोतलाई एउटै सहकार्य संरचनामा जोडेको उल्लेख गर्दै यस सामूहिक क्षमतालाई खाद्य तथा ऊर्जा सुरक्षा, पूर्वाधार विकास र आर्थिक अवसर सिर्जनामा प्रयोग गर्नुपर्ने बताएका छन्। विकासशील देशले आफ्नो भविष्य आफैं वित्तपोषण गर्न सक्ने क्षमता निर्माण गर्न ब्रिक्सको स्रोत परिचालन महत्वपूर्ण हुने उनको धारणा छ।

उनको सन्देशमा विकासशील विश्वका नागरिकले ब्रिक्सको लाभ प्रत्यक्ष रूपमा अनुभव गर्नुपर्ने विषय विशेष रूपमा देखिएको छ। प्रबोवोका अनुसार ब्रिक्सको वास्तविक सफलता घोषणापत्र, सम्मेलन र राजनीतिक वक्तव्यले मात्र मापन हुनु हुँदैन। रोजगारी, पूर्वाधार, खाद्य सुरक्षा, ऊर्जा उपलब्धता, प्रविधि हस्तान्तरण र आर्थिक अवसरमा देखिने परिणामले यसको प्रभावकारिता प्रमाणित गर्नुपर्छ। यो व्यवहारिक दृष्टिकोणले इन्डोनेसियालाई ब्रिक्सभित्र विकासमुखी आवाजका रूपमा प्रस्तुत गरेको छ।

विश्व शासन सुधारबारे पनि प्रबोवोले स्पष्ट धारणा राखेका छन्। उनले संयुक्त राष्ट्रसंघलाई बहुपक्षीय व्यवस्थाको केन्द्रमा राख्नुपर्ने तर वर्तमान संस्थालाई अझ प्रतिनिधिमूलक, उत्तरदायी र परिणाम दिन सक्ने बनाउन सुधार आवश्यक रहेको बताएका छन्। अन्तर्राष्ट्रिय वित्तीय संस्थाले पनि बदलिँदो विश्व आर्थिक वास्तविकताअनुसार विकासशील देशको आवश्यकता र हितलाई बढी स्थान दिनुपर्ने उनको दृष्टिकोण छ।

प्रबोवोको आर्थिक सन्देशमा व्यापार र मुद्रा राजनीतिक दबाबको साधन बन्न नहुने धारणा पनि महत्वपूर्ण छ। इन्डोनेसियाले ब्रिक्स सदस्यबीच स्थानीय मुद्रामा कारोबार विस्तार गर्ने, भुक्तानी प्रणालीलाई विविध बनाउने र व्यापारिक जोखिम घटाउने प्रयासलाई महत्व दिइरहेको छ। यस्तो दृष्टिकोणले ब्रिक्सको वित्तीय सहकार्यलाई केवल वैकल्पिक प्रणाली निर्माणभन्दा पनि व्यापारिक स्थिरता र आर्थिक लचकतासँग जोडेको छ।

भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले नयाँ दिल्लीमा प्रबोवोलाई स्वागत गरेको दृश्यलाई पनि इन्डोनेसियाली तथा भारतीय सञ्चारमाध्यमले सकारात्मक रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्। दुई नेताबीचको आत्मीय अभिवादनले भारत र इन्डोनेसियाबीच बढ्दो रणनीतिक सम्बन्धलाई संकेत गरेको छ। दुवै देश समुद्री राष्ट्र, तीव्र गतिमा बढिरहेका अर्थतन्त्र र विश्व दक्षिणका महत्वपूर्ण राजनीतिक आवाज भएकाले ब्रिक्सभित्र उनीहरूको सहकार्यले हिन्द तथा प्रशान्त क्षेत्रलाई नयाँ आर्थिक आयाम दिन सक्ने सम्भावना छ।

इन्डोनेसियाका लागि खाद्य सुरक्षा विशेष राष्ट्रिय प्राथमिकता हो। विशाल जनसंख्या भएको देशका रूपमा जकार्ताले कृषि उत्पादन, मल, खाद्य आपूर्ति श्रृंखला र ऊर्जा सुरक्षालाई अन्तर्राष्ट्रिय आर्थिक सहकार्यसँग जोड्दै आएको छ। ब्रिक्सका ठूला कृषि उत्पादक, ऊर्जा निर्यातकर्ता र विशाल उपभोक्ता बजारबीच सुदृढ सम्पर्क निर्माण भए विकासशील देशको आर्थिक स्थिरतामा प्रत्यक्ष लाभ पुग्ने प्रबोवोको तर्क छ।

उनको अर्को बलियो पक्ष इन्डोनेसियाको स्वतन्त्र विदेश नीति हो। जकार्ताले कुनै एउटा शक्ति केन्द्रसँग स्थायी रूपमा आबद्ध हुनुको सट्टा चीन, भारत, रुस, अमेरिका, जापान, आसियान, मध्यपूर्व र अन्य साझेदारसँग समानान्तर सम्बन्ध विस्तार गर्दै आएको छ। यस कारण ब्रिक्स सदस्यता इन्डोनेसियाको पुरानो स्वतन्त्र र सक्रिय विदेश नीतिको विस्तारका रूपमा पनि हेरिएको छ।

ब्रिक्सभित्र प्रबोवोले प्रस्तुत गरेको दृष्टिकोण न चीनविरोधी छ, न पश्चिमविरोधी। यसको केन्द्रमा इन्डोनेसियाको राष्ट्रिय हित, विकासशील देशको आर्थिक क्षमता र समान अन्तर्राष्ट्रिय व्यवस्था रहेको छ। यही सन्तुलित दृष्टिकोणले इन्डोनेसियालाई विस्तारित ब्रिक्स र व्यापक हिन्द तथा प्रशान्त क्षेत्रबीच महत्वपूर्ण सेतु बन्न सक्ने सम्भावना दिएको छ।

सी चिनफिङले चीनको आर्थिक तथा औद्योगिक क्षमता, भ्लादिमिर पुटिनले रुसको रणनीतिक प्रभाव, नरेन्द्र मोदीले भारतको कूटनीतिक सन्तुलन, सिरिल रामाफोसाले अफ्रिकाको विकास आकांक्षा र मसुद पेजेस्कियनले इरानको आर्थिक स्वायत्तताको आवाज प्रस्तुत गरिरहेका बेला प्रबोवो सुबियान्तोले ब्रिक्सलाई ‘जनतासम्म प्रत्यक्ष परिणाम पुर्‍याउने विश्व दक्षिणको सामूहिक शक्ति’का रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्।

नयाँ दिल्लीमा प्रबोवोले पुनर्जीवित गरेको बान्डुङ भावना ब्रिक्सका लागि प्रतीकात्मक रूपमा पनि महत्वपूर्ण छ। सात दशकअघि एशिया र अफ्रिकाले समानता र स्वाधीनताको आवाज उठाएको बान्डुङबाट आएको सन्देश अहिले विश्व अर्थतन्त्र, वित्त, प्रविधि र शासन संरचनामा समान सहभागिताको मागका रूपमा पुनः प्रकट भएको छ।

यस दृष्टिले प्रबोवो सुबियान्तोको नयाँ दिल्ली उपस्थिति इन्डोनेसियाको मात्र प्रतिनिधित्व होइन। यो दक्षिणपूर्वी एशियाको बढ्दो शक्ति, विश्व दक्षिणको नयाँ आत्मविश्वास र राजनीतिक घोषणालाई नागरिकका लागि वास्तविक आर्थिक अवसरमा रूपान्तरण गर्नुपर्ने ब्रिक्सको चुनौतीलाई प्रतिनिधित्व गर्ने महत्वपूर्ण आवाजका रूपमा देखिएको छ।