ब्रिक्समा शावकत मिर्जियोयेभको विकासमुखी आवाज : मध्य एशियाली सम्पर्क, औद्योगिकीकरण र नयाँ आर्थिक साझेदारीमा मिडियाको ध्यान

ड्रागन मिडिया समाचार कक्ष

नयाँ दिल्लीमा आयोजित १८औँ ब्रिक्स शिखर सम्मेलनमा उज्बेकिस्तानका राष्ट्रपति शावकत मिर्जियोयेभ मध्य एशियाको आर्थिक रूपान्तरण, क्षेत्रीय सम्पर्क र विश्व दक्षिणसँग विस्तार भइरहेको सहकार्यको महत्वपूर्ण आवाजका रूपमा ध्यानमा आएका छन्। ब्रिक्स साझेदार राष्ट्र उज्बेकिस्तानले व्यापार, लगानी, औद्योगिकीकरण, यातायात, ऊर्जा, कृषि र प्रविधिलाई समूहसँगको सहकार्यका प्रमुख क्षेत्रका रूपमा अघि सारेको छ।

मिर्जियोयेभको नेतृत्वमा उज्बेकिस्तानले पछिल्ला वर्षमा आफ्नो अर्थतन्त्रलाई क्रमशः खुला बनाउँदै विदेशी लगानी, निजी क्षेत्र, औद्योगिक उत्पादन र क्षेत्रीय व्यापारलाई प्राथमिकता दिएको छ। यही परिवर्तनका कारण ब्रिक्ससँगको सम्बन्ध तासकन्दका लागि केवल राजनीतिक संवादको विषय नभई नयाँ बजार, प्रविधि, पूँजी र विकास साझेदारसँग जोडिने व्यावहारिक माध्यम बनेको छ।

मध्य एशियाको केन्द्रमा रहेको उज्बेकिस्तानको भौगोलिक अवस्थाले पनि उसको ब्रिक्स सहभागितालाई विशेष महत्व दिएको छ। चीन, कजाखस्तान, किर्गिस्तान, ताजिकिस्तान, तुर्कमेनिस्तान र अफगानिस्तानसँग जोडिएको क्षेत्रीय संरचनाले उज्बेकिस्तानलाई एशियाली व्यापार र स्थल यातायातको महत्वपूर्ण केन्द्र बन्ने सम्भावना दिएको छ। दक्षिण एशिया, मध्य एशिया र युरेसियाबीच नयाँ यातायात सञ्जाल विकास भए तासकन्द त्यसको प्रमुख लाभग्राही बन्न सक्छ।

उज्बेकिस्तानले विशेषगरी भारतसँग प्रत्यक्ष र प्रभावकारी सम्पर्क विस्तार गर्न ठूलो चासो राख्दै आएको छ। स्थलरुद्ध देश भएकाले समुद्री बन्दरगाहसम्म पहुँच उज्बेक अर्थतन्त्रका लागि रणनीतिक विषय हो। भारत, इरान र मध्य एशियालाई जोड्ने यातायात करिडोर, चाबहार बन्दरगाह तथा उत्तर–दक्षिण व्यापारिक मार्गजस्ता परियोजनाले उज्बेकिस्तानलाई दक्षिण एशियाली बजारसँग नजिक ल्याउन सक्छन्।

भारत र उज्बेकिस्तानबीच औषधि, सूचना प्रविधि, शिक्षा, स्वास्थ्य, कृषि, ऊर्जा, खनिज र पर्यटनमा सहकार्यको ठूलो सम्भावना रहेको छ। भारतीय औषधि उद्योग र सूचना प्रविधिको अनुभव उज्बेकिस्तानका लागि उपयोगी हुन सक्छ भने मध्य एशियामा उज्बेकिस्तानको बजार तथा क्षेत्रीय पहुँच भारतीय व्यवसायका लागि नयाँ अवसर बन्न सक्छ।

मिर्जियोयेभको आर्थिक कार्यसूचीमा औद्योगिकीकरण विशेष प्राथमिकतामा छ। कपास र अन्य कच्चा पदार्थ निर्यातमा सीमित रहने पुरानो संरचनाबाट अघि बढ्दै उज्बेकिस्तानले कपडा, खाद्य प्रशोधन, रासायनिक उद्योग, सवारी साधन, निर्माण सामग्री, खानी तथा उच्च मूल्यका उत्पादन विस्तार गर्ने नीति लिएको छ। ब्रिक्सका औद्योगिक अर्थतन्त्रसँग सहकार्यले यस परिवर्तनलाई थप गति दिन सक्ने देखिन्छ।

ऊर्जा क्षेत्रमा पनि उज्बेकिस्तान महत्वपूर्ण परिवर्तनको चरणमा छ। प्राकृतिक ग्यासको परम्परागत आधारसँगै सौर्य र वायु ऊर्जामा लगानी विस्तार भइरहेको छ। तीव्र औद्योगिकीकरण र जनसंख्या वृद्धिका कारण बढिरहेको विद्युत माग पूरा गर्न स्वच्छ ऊर्जा, ऊर्जा दक्षता र आधुनिक विद्युत पूर्वाधारमा अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्य आवश्यक छ। ब्रिक्सका प्रविधि र लगानी साझेदार यस क्षेत्रमा महत्वपूर्ण बन्न सक्छन्।

कृषि उज्बेकिस्तानको अर्को प्रमुख क्षेत्र हो। जलवायु परिवर्तन, पानीको सीमितता र सिंचाइ प्रणालीको आधुनिकीकरण देशका दीर्घकालीन चुनौती हुन्। डिजिटल कृषि, पानी बचत गर्ने प्रविधि, आधुनिक सिंचाइ, खाद्य प्रशोधन र कृषि मूल्य श्रृंखलामा भारत, चीन तथा अन्य ब्रिक्स देशसँगको सहकार्यले ठूलो व्यावहारिक लाभ दिन सक्छ।

जल सुरक्षा कजाखस्तान जस्तै उज्बेकिस्तानका लागि पनि अत्यन्त संवेदनशील विषय हो। मध्य एशियामा नदी र जलस्रोत धेरै देशबीच साझा भएकाले क्षेत्रीय समन्वय, वैज्ञानिक व्यवस्थापन र आधुनिक प्रविधिको प्रयोग दीर्घकालीन स्थिरताका लागि आवश्यक छ। मिर्जियोयेभले मध्य एशियाली देशबीच सहकार्य र विश्वास निर्माणलाई प्राथमिकता दिएको सन्दर्भमा ब्रिक्सले प्रविधि र वित्तीय सहयोग उपलब्ध गराउने थप मञ्च बन्न सक्छ।

डिजिटल अर्थतन्त्र र युवा जनशक्ति पनि उज्बेकिस्तानको नयाँ विकास कथाका महत्वपूर्ण पक्ष हुन्। ठूलो युवा जनसंख्या भएको देशले सूचना प्रविधि, डिजिटल सेवा, स्टार्टअप र प्रविधि शिक्षालाई नयाँ रोजगारीको आधारका रूपमा विकास गर्न खोजिरहेको छ। भारतको सूचना प्रविधि अनुभव र चीनको डिजिटल तथा औद्योगिक प्रविधिसँग सहकार्यले तासकन्दलाई नयाँ सम्भावना प्रदान गर्न सक्छ।

अन्तर्राष्ट्रिय मिडियाले मिर्जियोयेभको विदेश नीतिलाई व्यावहारिक र बहुदिशात्मक कूटनीतिका रूपमा हेर्ने गरेका छन्। उज्बेकिस्तानले रुस र चीनसँग घनिष्ठ सम्बन्ध कायम राख्दै भारत, युरोप, खाडी राष्ट्र, दक्षिण कोरिया, जापान र अन्य विश्व दक्षिणका देशसँग पनि समानान्तर साझेदारी विस्तार गरिरहेको छ। ब्रिक्स साझेदारी यही विविधीकरणको स्वाभाविक विस्तार बनेको छ।

उज्बेकिस्तानले मध्य एशियाभित्र पनि पछिल्ला वर्षमा सहयोग, सीमा सम्पर्क र आर्थिक आदानप्रदानलाई प्राथमिकता दिएको छ। क्षेत्रीय प्रतिस्पर्धाभन्दा व्यापार, यातायात, ऊर्जा र जनस्तरीय सम्पर्क विस्तार गर्ने नीतिले मध्य एशियालाई थप एकीकृत आर्थिक क्षेत्रतर्फ लैजाने सम्भावना बढाएको छ। यस्तो अवस्थामा ब्रिक्सका ठूला बजारसँग सम्पर्क विस्तारले सम्पूर्ण क्षेत्रलाई लाभ दिन सक्छ।

मिर्जियोयेभको ब्रिक्स सहभागिताले मध्य एशियाको महत्व केवल भू–राजनीतिक ‘बफर’का रूपमा नभई स्वतन्त्र आर्थिक क्षेत्रका रूपमा बढिरहेको सन्देश दिएको छ। ऊर्जा, खनिज, युवा जनशक्ति, कृषि, औद्योगिकीकरण र पूर्व–पश्चिम तथा उत्तर–दक्षिण यातायात मार्गका कारण मध्य एशिया विश्व अर्थतन्त्रको नयाँ सम्पर्क क्षेत्र बन्न सक्ने सम्भावना छ।

सी चिनफिङले चीनको औद्योगिक शक्ति, भ्लादिमिर पुटिनले रुसको रणनीतिक प्रभाव, नरेन्द्र मोदीले भारतको कूटनीतिक सन्तुलन र काशिम जोमार्ट टोकायेभले कजाखस्तानको ऊर्जा तथा खनिज क्षमतालाई अघि सारिरहेका बेला शावकत मिर्जियोयेभले उज्बेकिस्तानको औद्योगिक रूपान्तरण, युवा जनशक्ति र दक्षिण तथा मध्य एशियाबीचको सम्पर्क सम्भावनालाई ब्रिक्सको व्यापक कार्यसूचीसँग जोडेका छन्।

नयाँ दिल्लीबाट उज्बेकिस्तानले दिएको सकारात्मक सन्देश स्पष्ट छ। ब्रिक्सको वास्तविक प्रभाव तब अझ बढ्नेछ, जब यसको विशाल बजार, पूँजी र प्रविधि मध्य एशियाजस्ता तीव्र रूपान्तरण भइरहेका क्षेत्रमा नयाँ उद्योग, रोजगारी, पूर्वाधार र व्यापारिक अवसरमा रूपान्तरण हुनेछ।

यस दृष्टिले शावकत मिर्जियोयेभको सहभागिता उज्बेकिस्तानको मात्र प्रतिनिधित्व होइन। यसले मध्य एशिया अब विश्व शक्तिबीचको भौगोलिक क्षेत्र मात्र नभई आफ्नै आर्थिक आकांक्षा, बहुदिशात्मक कूटनीति र नयाँ विकास सम्भावना भएको महत्वपूर्ण विश्व दक्षिण साझेदारका रूपमा उदाइरहेको सन्देश दिएको छ।