तेहरानदेखि आइची–नागोयासम्म : एसियाली खेलकुदमा चीनको ५२ वर्षे ऐतिहासिक यात्रा

ड्रागन मिडिया समाचार कक्ष

सन् १९७४ मा इरानको तेहरानबाट एसियाली खेलकुदमा प्रवेश गरेको चीनले पाँच दशकभन्दा लामो यात्रामा आफूलाई एसियाली खेलकुदको प्रमुख शक्तिका रूपमा स्थापित गरेको छ। जापानको आइची–नागोयामा २०औँ एसियाली खेलकुद शुरु भएसँगै चीनको खेलकुद विकास, आर्थिक रूपान्तरण र अन्तर्राष्ट्रिय उपस्थितिको इतिहास पुनः चर्चामा आएको छ। तेहरानमा ३३ स्वर्ण पदकसहित तेस्रो स्थान हासिल गरेको चीनले सन् १९८२ देखि लगातार ११ संस्करणमा स्वर्ण पदक तालिकाको शीर्ष स्थान कायम राखेको छ।

चीनले सन् १९७४ को सातौँ एसियाली खेलकुदमा पहिलोपटक सहभागिता जनाएको थियो। उद्घाटन समारोहमा चिनियाँ राष्ट्रिय झण्डा बोकेका बास्केटबल खेलाडी चाङ दावेईका लागि त्यो क्षण व्यक्तिगत उपलब्धिभन्दा बढी राष्ट्रिय प्रतिनिधित्वको अवसर थियो। अन्तर्राष्ट्रिय खेलकुदमा लामो समय सीमित सहभागिता रहेको चीनका खेलाडीले तेहरानमा आफ्नो उपस्थिति प्रभावकारी बनाए। निशानेबाज सु चिपोले पुरुष फ्रि पिस्तोल स्पर्धामा चीनका लागि पहिलो एसियाली खेलकुद स्वर्ण जिते भने ली यामिनले महिला २५ मिटर स्ट्यान्डर्ड पिस्तोल स्पर्धामा विश्व कीर्तिमान कायम गरिन्।

सन् १९७९ मा अन्तर्राष्ट्रिय ओलम्पिक समितिमा चीनको प्रतिनिधित्व पुनःस्थापित भएपछि उसका खेलाडीका लागि विश्व खेलकुदमा सहभागिताको अवसर विस्तार भयो। सन् १९८२ मा नयाँ दिल्लीमा सम्पन्न नवौँ एसियाली खेलकुदमा चीनले ६१ स्वर्ण पदक जित्दै पहिलोपटक पदक तालिकाको शीर्ष स्थान हासिल गर्‍यो। त्यसअघि एसियाली खेलकुदमा जापानको वर्चस्व रहँदै आएको थियो। नयाँ दिल्लीमा १९ वर्षीय जिम्नास्ट ली निङले चार स्वर्ण पदक जितेर चिनियाँ खेलकुदको नयाँ पुस्ताको प्रतिनिधित्व गरेका थिए। उनी पछि चीनका चर्चित खेलाडी तथा खेलकुद सामग्री उद्योगका उद्यमी बने।

चीनको खेलकुद यात्रामा सन् १९९० को बेइजिङ एसियाली खेलकुद अर्को निर्णायक अध्याय बन्यो। चीनले सन् १९८३ मा प्रतियोगिता आयोजनाका लागि प्रस्ताव प्रस्तुत गरेको थियो। जापानको हिरोसिमासँग प्रतिस्पर्धा गरेर आयोजक अधिकार प्राप्त गरेपछि बेइजिङले खेल पूर्वाधार निर्माण र व्यवस्थापनको ठूलो चुनौती सामना गर्नुपरेको थियो। आयोजक समितिसँग करिब ६० करोड युआनको वित्तीय अभाव रहेको अवस्थामा देशव्यापी आर्थिक सहयोग अभियान सञ्चालन गरियो। सन् १९८७ देखि १९९० सम्म चिनियाँ नागरिकले प्रतियोगिताका लागि २७ करोड युआन सहयोग गरेका थिए।

बेइजिङ एसियाली खेलकुद चीनले आयोजना गरेको पहिलो ठूलो अन्तर्राष्ट्रिय बहुखेलकुद प्रतियोगिता थियो। घरेलु मैदानमा चिनियाँ खेलाडीले १८३ स्वर्ण पदक जिते। प्रतियोगिताले चीनको खेल पूर्वाधार, अन्तर्राष्ट्रिय आयोजना व्यवस्थापन र खेलकुद उद्योगलाई विस्तार गर्ने अवसर पनि प्रदान गर्‍यो। ली निङले स्थापना गरेको चिनियाँ खेलकुद सामग्री कम्पनीले प्रतियोगिताको टर्च रिले तथा पदक वितरण समारोहका लागि पोसाक उपलब्ध गराएको थियो। यसले चिनियाँ खेलकुद सामग्री उद्योगलाई अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा चिनाउने अवसर सिर्जना गर्‍यो।

बेइजिङ एसियाली खेलकुदका लागि विकास गरिएको शहरी पूर्वाधार र आयोजना व्यवस्थापनको अनुभवले सन् २००८ को बेइजिङ ओलम्पिक आयोजनामा पनि योगदान पुर्‍यायो। राष्ट्रिय रंगशाला ‘बर्ड्स नेस्ट’ केन्द्रित ओलम्पिक उद्घाटन समारोहले चीनको खेलकुद आयोजना क्षमता विश्वसामु प्रस्तुत गर्‍यो। यसरी सन् १९९० को एसियाली खेलकुद चीनको अन्तर्राष्ट्रिय खेलकुद आयोजनाको दीर्घकालीन विकाससँग जोडियो।

सन् २०१० मा एसियाली खेलकुद पुनः चीन फर्कियो। यसपटक आयोजक शहर ग्वाङझाउ थियो। बेइजिङमा प्रतियोगिता आयोजना भएको दुई दशकपछि चीनको आर्थिक अवस्था उल्लेखनीय रूपमा परिवर्तन भइसकेको थियो। चीन विश्वको दोस्रो ठूलो अर्थतन्त्र बनेको थियो भने ग्वाङझाउको सन् २००९ को कुल गार्हस्थ्य उत्पादन ९ खर्ब युआन नाघेको थियो। बेइजिङ खेलकुदका लागि देशव्यापी आर्थिक सहयोग जुटाउनुपरेको अवस्थाको तुलनामा ग्वाङझाउले स्थानीय आर्थिक क्षमता र बजारमा आधारित वित्तीय व्यवस्थामार्फत ठूलो प्रतियोगिता आयोजना गर्न सक्यो।

ग्वाङझाउ एसियाली खेलकुदमा चीनले १९९ स्वर्ण पदक जित्यो। यस अवधिसम्म चिनियाँ समाजमा खेलकुदलाई हेर्ने दृष्टिकोण पनि विस्तार भइरहेको थियो। अन्तर्राष्ट्रिय पदक जित्ने लक्ष्यसँगै सर्वसाधारणको शारीरिक सक्रियता, स्वास्थ्य र मनोरञ्जनका लागि खेलकुदमा सहभागिता बढाउने नीति अघि सारिएको थियो। अगस्ट ८ लाई राष्ट्रिय शारीरिक तन्दुरुस्ती दिवसका रूपमा मनाउने व्यवस्था र सम्बन्धित कार्यक्रमहरूले प्रतिस्पर्धात्मक खेलकुदसँगै जनसहभागितालाई पनि महत्त्व दिन थाले।

सन् २०२३ मा हाङचौले १९औँ एसियाली खेलकुद आयोजना गर्दा चीनको खेलकुद यात्रामा प्रविधिको नयाँ आयाम थपियो। चिनियाँ खेलाडीले २०१ स्वर्ण पदक जितेर एउटै संस्करणमा सर्वाधिक स्वर्ण जित्ने आफ्नो कीर्तिमान कायम गरे। यससँगै चीनले लगातार ११औँ संस्करणमा स्वर्ण पदक तालिकाको शीर्ष स्थान हासिल गर्‍यो। प्रतियोगितामा कृत्रिम बुद्धिमत्ता, संवर्धित वास्तविकता र अन्य डिजिटल प्रविधिको प्रयोग गरिएको थियो। डिजिटल टर्चवाहक कार्यक्रममा १० करोडभन्दा बढी मानिस सहभागी भएको आयोजकले जनाएको थियो।

तेहरानको पहिलो सहभागिता, नयाँ दिल्लीको पहिलो शीर्ष स्थान, बेइजिङको ऐतिहासिक आयोजना, ग्वाङझाउको आर्थिक क्षमता र हाङचौको डिजिटल प्रयोगले चीनको खेलकुद विकासका फरक चरणलाई प्रतिनिधित्व गर्छन्। यी उपलब्धि खेलाडीको प्रदर्शनमा मात्र सीमित छैनन्। खेल पूर्वाधार, औद्योगिक विकास, प्रविधि, शहरी व्यवस्थापन र सर्वसाधारणको खेलकुद सहभागितासँग पनि जोडिएका छन्।

अब आइची–नागोयामा २०औँ एसियाली खेलकुद शुरु भएसँगै चीनले आफ्नो ५२ वर्षे यात्राको अर्को अध्याय प्रवेश गरेको छ। सन् १९७४ मा अन्तर्राष्ट्रिय खेलकुदमा पुनः उपस्थिति जनाउन तेहरान पुगेको चीन आज एसियाली खेलकुदको लगातार शीर्ष स्वर्ण पदक विजेता र तीनपटकको आयोजक राष्ट्रका रूपमा नयाँ प्रतियोगितामा सहभागी भएको छ।