बेतबाँसको शीपले बर्दियाका अपाङ्गता भएका व्यक्ति र परिवारलाई आयआर्जनको अवसर

ड्रागन मिडिया सम्वाददाता

बर्दियामा अपाङ्गता भएका व्यक्ति र उनीहरूको हेरचाहमा संलग्न परिवारका सदस्यलाई घरमै बसेर आयआर्जन गर्न सक्ने बनाउन बेतबाँसका सामग्री निर्माणसम्बन्धी तालिम सञ्चालन गरिएको छ। बर्दिया अपाङ्ग पुनःस्थापना केन्द्रले आयोजना गरेको झन्डै एक महिनाको तालिमबाट जिल्लाका चार स्थानीय तहका २० जना लाभान्वित भएका छन्। सहभागीहरूले मुडा, पूजा टोकरी र ह्याङ्गरलगायतका सामग्री बनाउन थालेपछि घरमै उत्पादन र आम्दानी गर्ने सम्भावना बढेको छ।

बढैयाताल गाउँपालिका–९ जनतानगरकी सीता चौधरीका श्रीमान् वीरबहादुर चौधरी दुर्घटनापछि पूर्ण अपाङ्गता भएका छन्। करिब दुई दशकदेखि श्रीमान्को नियमित हेरचाह गर्दै आएकी सीतालाई घरबाहिर गएर रोजगारी गर्न कठिन थियो। परिवारको आर्थिक जिम्मेवारी र हेरचाहको काम एकसाथ सम्हाल्नुपर्ने अवस्थामा बेतबाँसका सामग्री निर्माण गर्ने तालिमले उनलाई घरमै बसेर काम गर्न सकिने विकल्प दिएको छ। सिकेको शीपलाई नियमित उत्पादन र बिक्रीसँग जोड्न सके परिवारको आम्दानी बढ्ने उनको विश्वास छ।

सोही ठाउँका देवीराम थारुको अवस्था पनि मिल्दोजुल्दो छ। उच्च रक्तचापलगायतका स्वास्थ्य समस्यापछि उनकी आमा पूर्ण अपाङ्गता भएकाले आठ वर्षदेखि उनी आमाको हेरचाहमा संलग्न छन्। बाहिर गएर नियमित काम गर्न नसकेका देवीरामले तालिमपछि घरमै मुडा, पूजा टोकरी र ह्याङ्गर बनाउन सक्ने भएका छन्। हेरचाहको जिम्मेवारीसँगै आयआर्जन गर्न सकिने सम्भावनाले आफूलाई उत्साहित बनाएको उनले बताएका छन्।

तालिममा गुलरिया, बाँसगढी र बारबर्दिया नगरपालिका तथा बढैयाताल गाउँपालिकाका अपाङ्गता भएका व्यक्ति र उनीहरूका परिवारका सदस्य सहभागी भएका थिए। केन्द्रका अनुसार आरआरएन, डिजीएम नेपाल र एबीलिस फाउन्डेसनको आर्थिक सहयोगमा उनीहरूलाई बेतबाँसका सामग्री निर्माणसम्बन्धी उन्नत तालिम दिइएको हो। तालिमपछि सहभागीहरूले सिकेको शीपलाई व्यावसायिक उत्पादनमा रूपान्तरण गर्ने प्रयास थालेका छन्।

बर्दिया अपाङ्ग पुनःस्थापना केन्द्रका अध्यक्ष नेत्र सापकोटाका अनुसार जिल्लामा करिब १७ हजार अपाङ्गता भएका व्यक्ति छन्। तीमध्ये करिब पाँच हजार जना पूर्ण अपाङ्गता भएका र परिवारको नियमित सहारामा निर्भर रहेको केन्द्रको तथ्याङ्क छ। सापकोटाले अपाङ्गता भएका व्यक्तिलाई आर्थिक बोझका रूपमा हेर्न नहुने बताउँदै उपयुक्त तालिम, पहुँच र अवसर उपलब्ध भए उनीहरूले आफ्नो क्षमताअनुसार आयआर्जन गर्न सक्ने उल्लेख गरेका छन्।

तालिमलाई उत्पादनमा मात्र सीमित नराखी बजारसँग जोड्ने तयारीसमेत गरिएको छ। सहभागीले बनाएका सामग्री आफैँ बिक्री गर्न नसकेको अवस्थामा बजारीकरणको जिम्मेवारी केन्द्रले लिने जनाएको छ। बेतबाँसका सामग्रीको बजारमा माग रहेको उल्लेख गर्दै केन्द्रले नियमित उत्पादनका लागि आवश्यक कच्चा पदार्थ स्थानीय सामुदायिक वनबाट व्यवस्थापन गर्ने पहल गरिरहेको छ। स्थानीय स्रोतको उपयोग र पुनःप्रयोग गर्न सकिने सामग्रीको उत्पादनले आयआर्जनसँगै वातावरणीय लाभसमेत दिन सक्ने केन्द्रको अपेक्षा छ।

पूर्ण अपाङ्गता भएका व्यक्तिको नियमित हेरचाह गर्नुपर्ने परिवारका सदस्यलाई घरबाहिरको रोजगारीमा सहभागी हुन कठिन हुने गरेको छ। औषधोपचार, दैनिक हेरचाह र घरायसी खर्चले यस्ता परिवारमाथि थप आर्थिक दबाब पार्न सक्छ। त्यसैले घरमै गर्न सकिने उत्पादनमूलक कामको अवसरले हेरचाह गर्ने व्यक्तिको आर्थिक सहभागिता बढाउन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्छ।

बर्दियाको यो पहलले तालिमपछि कच्चा पदार्थ, उत्पादनको गुणस्तर र बजार सुनिश्चित गर्नु पनि उत्तिकै आवश्यक रहेको देखाएको छ। सहभागीहरूले नियमित रूपमा सामग्री उत्पादन र बिक्री गर्न सके बेतबाँसको शीप उनीहरूका लागि अस्थायी तालिममा सीमित नभई दीर्घकालीन आयआर्जनको आधार बन्न सक्छ।