चेतावनीपछि नागरिक कहाँ जाने?
ड्रागन मिडिया सम्पादकीय
लगातारको वर्षाले नदीको बहाव बढाएको छ, पहिरोले सडक अवरुद्ध गरेका छन् र कतिपय स्थानमा घर तथा बस्ती जोखिममा परेका छन्। विभिन्न जिल्लामा प्रशासनले यात्रा रोक्ने वा सतर्क रहन आग्रह गर्ने निर्णय गरेका छन्। जोखिम पहिचान गरेर समयमै आवागमन रोक्नु आवश्यक कदम हो। तर चेतावनी जारी गर्नु र नागरिकलाई सुरक्षित राख्नु एउटै कुरा होइन। अब स्थानीय प्रशासनको मुख्य काम चेतावनी पाएका मानिस सुरक्षित ठाउँमा पुग्न सक्छन् कि सक्दैनन् भन्ने सुनिश्चित गर्नु हो।
नदी किनार वा पहिरोको जोखिममा बस्ने परिवारलाई ‘सुरक्षित स्थानमा जानू’ भन्न सजिलो छ। सुरक्षित स्थान कहाँ हो, त्यहाँ पुग्ने बाटो खुला छ कि छैन, राति कसले लैजान्छ र पुगेपछि बस्ने व्यवस्था के छ भन्ने प्रश्नको उत्तरबिना त्यो निर्देशन अधुरो हुन्छ। स्थानीय तहले जोखिमयुक्त बस्तीका परिवार पहिचान गरी उनीहरूलाई आश्रयस्थलको स्थान र त्यहाँ पुग्ने उपाय प्रत्यक्ष जानकारी गराउनुपर्छ। ज्येष्ठ नागरिक, बालबालिका, अपाङ्गता भएका व्यक्ति, बिरामी र एक्लै बस्ने मानिसका लागि स्थानान्तरणमा थप सहयोग चाहिन्छ।
सडक बन्द गर्ने निर्णयसँगै बाटोमा रहेका यात्रुको जिम्मेवारी पनि आउँछ। राजमार्गको एउटा खण्ड अवरुद्ध हुँदा यात्रु अर्को जोखिमयुक्त बाटो खोज्न बाध्य हुन सक्छन्। त्यसैले कुन खण्ड बन्द छ, रोकिएका यात्रुले कहाँ सुरक्षित रूपमा बस्न सक्छन् र अर्को सूचना कहिले आउँछ भन्ने जानकारी एकै ठाउँबाट स्पष्ट रूपमा दिनुपर्छ। प्रहरी, सडक कार्यालय र स्थानीय प्रशासनले फरकफरक सूचना दिए अन्योल बढ्छ। सडक खोल्ने हतारमा पहिरोको थप जोखिम बेवास्ता गर्नु पनि स्वीकार्य हुन सक्दैन।
पूर्वसूचना नागरिकसम्म पुग्यो कि पुगेन भन्ने कुराले त्यसको प्रभाव निर्धारण गर्छ। सामाजिक सञ्जालको सूचना मात्र सबैको पहुँचमा हुँदैन। स्थानीय भाषामा माइकिङ, सामुदायिक सम्पर्क र वडा तहबाट जोखिमयुक्त घरपरिवारसम्म खबर पुर्याउने व्यवस्था एकसाथ चल्नुपर्छ। नदीको बहाव वा पहिरोको अवस्था बदलिएपछि पुरानो सूचनालाई अद्यावधिक गर्नु उत्तिकै आवश्यक छ। नागरिकले आफूले सुनेको चेतावनी अहिले पनि लागू छ कि छैन भन्ने थाहा पाउनुपर्छ।
हालैको बाढीबाट प्रभावित परिवारका लागि फेरि परेको वर्षा थप कठिन छ। कमजोर अस्थायी बसोबास, क्षतिग्रस्त बाटो र सीमित सञ्चित सामानका बीच उनीहरूलाई सामान्य अवस्थाका परिवारसरह तयारी गर्न भन्न मिल्दैन। आश्रय, खानेपानी, औषधि र सम्पर्कको व्यवस्था पहिल्यै मिलाउनुपर्छ। उद्धार टोलीसँग उपकरण मात्र भएर पुग्दैन; कुन बस्तीमा कसलाई प्राथमिकता दिने भन्ने विवरण पनि हुनुपर्छ।
मौसमको जोखिम सरकारले रोक्न सक्दैन। जोखिमबारे प्राप्त जानकारीलाई समयमै काममा बदल्ने जिम्मेवारी भने उसकै हो। भोलिको पहिलो काम थप चेतावनी दोहोर्याउनु मात्र हुनु हुँदैन। जोखिममा रहेका मानिसको अवस्था बुझ्ने, आवश्यक परेकालाई सुरक्षित स्थानमा सार्ने र रोकिएका यात्रुलाई स्पष्ट सूचना तथा आश्रय दिने काम देखिनुपर्छ। चेतावनीको सफलता कति सूचना जारी भयो भन्नेबाट होइन, त्यसपछि कति नागरिक सुरक्षित रहे भन्नेबाट मापन हुनेछ।
