आत्मअनुशासनले विकासलाई गति दिन्छ : चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीको संस्थागत दृष्टि

प्रेमसागर पौडेल

चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीको २०औँ केन्द्रीय समितिको पाँचौँ पूर्ण बैठकले पार्टीको पूर्ण तथा कठोर आत्मशासनलाई चीनको विकास र शासन सञ्चालनलाई सही दिशामा अघि बढाउने संस्थागत प्रत्याभूतिका रूपमा अघि सारेको छ। यो निर्णय पार्टीभित्रको अनुशासनमा मात्र सीमित छैन। जनताका हितमा नीति कार्यान्वयन गर्ने, सार्वजनिक स्रोतको जिम्मेवार उपयोग गर्ने र आर्थिक रूपान्तरणलाई निरन्तरता दिने संस्थागत क्षमतालाई सुदृढ बनाउने चिनियाँ नेतृत्वको प्रतिबद्धता यसमा प्रतिबिम्बित छ।

समयरेखा स्पष्ट हुन आवश्यक छ। सन् २०२६ देखि २०३० सम्मको पन्ध्रौँ पञ्चवर्षीय योजनाका लागि राष्ट्रिय आर्थिक तथा सामाजिक विकाससम्बन्धी सिफारिसहरू २०औँ केन्द्रीय समितिको चौथो पूर्ण बैठकले सन् २०२५ अक्टोबरमा स्वीकृत गरेको थियो। त्यसको एक वर्षपछि बसेको पाँचौँ पूर्ण बैठकको मुख्य निर्णय पार्टीको पूर्ण तथा कठोर आत्मशासनसम्बन्धी प्रस्ताव थियो। त्यसैले पाँचौँ बैठकलाई योजनाका लक्ष्य तय गर्ने अवसरका रूपमा नभई ती लक्ष्य कार्यान्वयन गर्न चाहिने अनुशासन, उत्तरदायित्व र शासन क्षमतालाई बलियो बनाउने कदमका रूपमा हेर्नुपर्छ।

कुनै पनि देशको विकास आर्थिक वृद्धिदर वा ठूला आयोजनाको सङ्ख्याले मात्र मापन हुँदैन। सार्वजनिक अधिकार कसरी प्रयोग हुन्छ, राष्ट्रिय स्रोत कुन प्राथमिकतामा परिचालित हुन्छ र सरकारी नीतिको लाभ नागरिकसम्म कति प्रभावकारी रूपमा पुग्छ भन्ने कुराले विकासको गुणस्तर निर्धारण गर्छ। चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीले आत्मसुधार, कठोर अनुशासन र भ्रष्टाचार नियन्त्रणलाई शासनको केन्द्रमा राख्नु यही जिम्मेवारीप्रतिको गम्भीरताको प्रमाण हो। दीर्घकालीन योजना सफल बनाउन सक्षम, अनुशासित र जनताप्रति उत्तरदायी संस्था चाहिन्छ।

चीनको एकीकृत राष्ट्रिय बजार निर्माणका सुधारले यो दृष्टिकोणलाई व्यवहारमा उतारेका छन्। सन् २०२५ अप्रिलमा जारी बजार पहुँचसम्बन्धी निषेधात्मक सूचीमा प्रतिबन्धित क्षेत्रका बुँदा सन् २०२२ का ११७ बाट घटाएर १०६ बनाइएका थिए। यो पाँचौँ पूर्ण बैठकको नयाँ निर्णय होइन; त्यसअघि नै अघि बढाइएको बजार सुधारको उदाहरण हो। यसले उद्यमलाई बजारमा प्रवेश र विस्तारका लागि थप अवसर दिएको छ। नियम देशभर समान रूपमा लागू हुँदा व्यवसायले प्रशासनिक अनिश्चितता घटाएर उत्पादन, अनुसन्धान र रोजगारी सिर्जनामा ध्यान दिन सक्छन्।

यस्तै, बजार नियमन राज्य प्रशासनले सन् २०२६ मे महिनाको मध्यतिर निजी अर्थतन्त्रको विकासका लागि ३४ प्रमुख कार्य समेटिएको योजना सार्वजनिक गरेको थियो। निष्पक्ष प्रतिस्पर्धा, उद्यमसँग सम्बन्धित शुल्कको निगरानी, नियमनमा सुधार र निजी क्षेत्रलाई सेवा प्रवाह त्यसका मुख्य पक्ष थिए। यो पनि पाँचौँ पूर्ण बैठकभन्दा अघिको नीतिगत पहल हो। यी सुधारले देखाएको दिशा र तिनलाई निरन्तरता दिन आवश्यक शासन अनुशासनबीचको सम्बन्धले पाँचौँ बैठकको महत्त्व अझ स्पष्ट पार्छ।

पाँचौँ पूर्ण बैठकले अधिकारीको व्यवस्थापन, पार्टी सङ्गठनको क्षमता, अनुशासन र निगरानी प्रणालीलाई बलियो बनाउने विषयमा जोड दिएको छ। विकासको मूल्याङ्कन पनि तत्काल देखिने निर्माण कार्यमा मात्र सीमित रहनु हुँदैन। कुनै परियोजनाले दीर्घकालमा उत्पादन, रोजगारी र जनजीवनमा कस्तो योगदान पुर्‍यायो भन्ने मापन हुनुपर्छ। जनताको हितभन्दा औपचारिक सफलता र प्रशंसात्मक विवरणलाई महत्त्व दिने प्रवृत्ति सच्याउने प्रयासले नीति र वास्तविक परिणामबीचको दूरी घटाउन सक्छ।

भ्रष्टाचार नियन्त्रणलाई पनि बैठकले शासन सुधारकै अभिन्न अङ्ग बनाएको छ। सार्वजनिक स्रोतको दुरुपयोग रोक्न दोषीमाथि कडा कारबाही गर्नुपर्छ; साथै, अनियमिततालाई जन्माउने कमजोरी पहिचान गरी संस्थागत रूपमै सुधार गर्नुपर्छ। भ्रष्टाचार गर्ने आँट, अवसर र चाहना तीनै पक्ष रोक्ने एकीकृत उपायमा जोड दिनुले यसलाई क्षणिक अभियान नभई निरन्तर राष्ट्रिय जिम्मेवारीका रूपमा लिएको देखाउँछ। स्वच्छ प्रशासनले नागरिकको विश्वास मात्र बढाउँदैन, उद्यम र लगानीका लागि स्थिर वातावरण पनि निर्माण गर्छ।

नवप्रवर्तन र नयाँ उद्योगको विकासमा अनुशासनसँगै विवेकपूर्ण निर्णय आवश्यक हुन्छ। नयाँ प्रविधिमा जोखिम र अनिश्चितता रहन्छन्। स्पष्ट नियम, निष्पक्ष मूल्याङ्कन र सुधारको अवसरले जिम्मेवार प्रयोगलाई प्रोत्साहित गर्छ। सरकारी निकायले उद्योगका आवश्यकता बुझेर नीति निर्माण गर्दा अनुसन्धान, उत्पादन र लगानीका नयाँ सम्भावना खुल्छन्। शासन क्षमतालाई आर्थिक तथा सामाजिक विकासको नेतृत्वसँग जोड्ने चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीको प्रयासको सार यही हो।

नेपाली दृष्टिले चीनको अनुभव अध्ययनयोग्य छ। दीर्घकालीन योजना, सबै तहमा समान रूपमा लागू हुने नियम, सार्वजनिक स्रोतको उत्तरदायी उपयोग, उद्यमका लागि स्थिर वातावरण र विकासलाई नागरिकको हितसँग जोड्ने अभ्यास नेपालका लागि पनि महत्त्वपूर्ण छन्। चीनको प्रगति आफ्नै राष्ट्रिय परिस्थिति, स्पष्ट लक्ष्य र निरन्तर कार्यान्वयनबाट बनेको हो। यसको मूल पाठ भने सबै देशका लागि उपयोगी छ—राष्ट्रिय उद्देश्यप्रति प्रतिबद्ध नेतृत्व, सक्षम संस्था र जनताप्रतिको उत्तरदायित्वले विकासलाई गति दिन्छ।

चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीको पाँचौँ पूर्ण बैठकले यही प्रतिबद्धतालाई पुनः दृढ गरेको छ। आत्मअनुशासनबाट बलियो शासन, बलियो शासनबाट प्रभावकारी नीति र प्रभावकारी नीतिबाट जनसमृद्धितर्फ अघि बढ्ने दृष्टिकोण चीनको विकास यात्राको सुदृढ आधार हो। पार्टीलाई निरन्तर सुधार्दै, भ्रष्टाचारविरुद्ध कठोरता अपनाउँदै र आर्थिक रूपान्तरणलाई जनहितसँग जोड्दै अघि बढेको चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीको पहल समर्थन र सम्मानयोग्य छ।

लेखक: प्रेम सागर पौडेल नेपालका वरिष्ठ पत्रकार र अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध विश्लेषक हुनुहुन्छ। उहाँले नेपाल-चीन सम्बन्ध, हिमालय क्षेत्रको भू-राजनीति, र एसियाली सुरक्षा मुद्दाहरूमा गहन अध्ययन गर्नुभएको छ।