अमेरिकी मध्यावधि निर्वाचन: जनमतको सन्देश र शक्ति-सन्तुलनको अधुरो फैसला

एलियास ग्रान्ट
राजनीतिक तथा विदेश मामिला विश्लेषक

नोभेम्बर ३ मा सम्पन्न अमेरिकी मध्यावधि निर्वाचनलाई राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको दोस्रो कार्यकालमाथिको जनमतसङ्ग्रहका रूपमा हेरिएको छ। तर यसका प्रारम्भिक नतिजालाई एउटै अर्थमा सीमित गर्नु हतार हुनेछ। मतदाताले राष्ट्रपति र उनको दलप्रतिको असन्तुष्टि व्यक्त गरेका हुन सक्छन्; तर स्थानीय उम्मेदवार, राज्यगत मुद्दा, मतदाता सहभागिता र दलहरूको चुनावी रणनीतिले पनि परिणामलाई आकार दिन्छन्। नोभेम्बर ४ सम्मका प्रारम्भिक नतिजाले डेमोक्रेटिक पार्टीलाई केही महत्वपूर्ण सफलता दिलाए पनि अमेरिकी संसद्का दुवै सदनको नियन्त्रणबारे अन्तिम फैसला भइसकेको छैन।

प्रारम्भिक गणनामा डेमोक्रेटिक उम्मेदवार रोय कुपरले उत्तरी क्यारोलाइनाको सिनेट सिट जितेर रिपब्लिकन दलबाट खोसेका छन्। जर्जियामा सिनेटर जोन ओसफ पुनः निर्वाचित भएका छन् भने न्यु ह्याम्पसायरमा क्रिस पापासले खुला सिट जितेका छन्। जर्जियाकी केइशा लान्स बटम्स राज्यको पहिलो अश्वेत महिला गभर्नर बनेकी छन्। यी नतिजा डेमोक्रेटका लागि उत्साहजनक भए पनि सिनेट र प्रतिनिधिसभाको समग्र शक्ति-सन्तुलन अझै अनिश्चित छ। प्रारम्भिक आकलनअनुसार सिनेटमा बहुमतका लागि डेमोक्रेटलाई थप तीन सिट आवश्यक देखिएको छ; प्रतिनिधिसभाका धेरै प्रतिस्पर्धात्मक क्षेत्रमा मतगणना जारी छ।

यस निर्वाचनको सबैभन्दा स्पष्ट राजनीतिक सन्देश मतदाताको आर्थिक असन्तुष्टि हो। मतदातापछिका सर्वेक्षणमा सहभागी धेरैले जीवनयापनको लागतलाई मतदान निर्णयको महत्वपूर्ण कारण बताएका छन्। सर्वेक्षणमा करिब दुईतिहाइले महँगीका लागि ट्रम्पलाई जिम्मेवार ठहराएको र करिब तीनचौथाइले देशको दिशाप्रति असन्तुष्टि वा आक्रोश व्यक्त गरेको रोयटर्सले जनाएको छ। इरानसँगको युद्ध र आयातित वस्तुमा लगाइएका करले आर्थिक अवस्था झन् कठिन बनाएको ठान्ने मतदाता पनि रहेको सर्वेक्षणमा देखिएको छ। यस्ता सर्वेक्षणले मतदाताको मनस्थिति बुझ्न मद्दत गर्छन्, तर ती अन्तिम मतगणना होइनन् र सबै मतदाताको धारणा एउटै छ भन्ने प्रमाण पनि होइनन्।

राजनीतिक नाराभन्दा घरपरिवारको दैनिक खर्चले मतदाताको निर्णयमा प्रत्यक्ष असर पार्छ। खाद्यान्न, इन्धन, आवास र स्वास्थ्य सेवाको खर्च नियन्त्रणमा नआए आर्थिक सुधारको सरकारी दाबीप्रति विश्वास घट्न सक्छ। मुद्रास्फीति घटेको वा आर्थिक वृद्धि भएको तथ्याङ्क प्रस्तुत गरिए पनि त्यसको लाभ जनताले आफ्नो खर्चमा महसुस नगरेसम्म त्यस्तो दाबी पर्याप्त हुँदैन। यसपटकको मतले आर्थिक नीतिको सफलता सरकारका घोषणाले मात्र होइन, सर्वसाधारणको अनुभवले पनि मापन हुन्छ भन्ने देखाएको छ।

तर परिणामलाई ट्रम्पको नीतिविरुद्धको पूर्ण अस्वीकृति वा डेमोक्रेटिक पार्टीलाई दिइएको स्पष्ट जनादेश भन्न मिल्दैन। मध्यावधि निर्वाचनमा राष्ट्रपतिको दलले प्रायः सिट गुमाउने ऐतिहासिक प्रवृत्ति छ। त्यसैले रिपब्लिकन उम्मेदवारको पराजयलाई वर्तमान प्रशासनप्रतिको असन्तुष्टिसँग जोडेर हेर्न सकिए पनि हरेक निर्वाचन क्षेत्रको परिणाममा स्थानीय उम्मेदवारको छवि, राज्यका मुद्दा र मतदाता परिचालनको प्रभाव छुट्टै हुन्छ। जर्जियामा बटम्सको विजयले प्रतिनिधित्वको दृष्टिले ऐतिहासिक महत्व राख्छ; तर त्यसलाई देशभरका सबै मतदाताको एउटै राजनीतिक प्राथमिकताको प्रमाण मान्न सकिँदैन।

डेमोक्रेटका लागि प्रारम्भिक उपलब्धिले राष्ट्रिय प्रतिस्पर्धात्मकता फर्किएको सङ्केत दिन्छ। तर विरोधी मत जुटाउनु र शासन सञ्चालन गर्न सक्ने भरोसायोग्य विकल्प प्रस्तुत गर्नु फरक कुरा हुन्। यदि उनीहरूले प्रतिनिधिसभामा बहुमत पाए भने ट्रम्प प्रशासनमाथि संसदीय निगरानी बढाउन, सुनुवाइ गर्न र बजेटसम्बन्धी वार्तामा प्रभाव पार्न सक्नेछन्। सिनेटमा बहुमत पाए राष्ट्रपतीय नियुक्ति र विधेयकमाथि उनीहरूको प्रभाव बढ्नेछ। तर यी सम्भावना अन्तिम नतिजा र सदनमा बन्ने वास्तविक बहुमतमा निर्भर छन्। महँगी नियन्त्रण, स्वास्थ्य सेवा र आर्थिक अवसरबारे स्पष्ट तथा कार्यान्वयनयोग्य योजना दिन नसके चुनावी असन्तुष्टि दीर्घकालीन समर्थनमा बदलिने छैन।

रिपब्लिकनका लागि पनि परिणामको अर्थ जित वा हारमा मात्र सीमित छैन। उनीहरूले कुनै एक सदनको नियन्त्रण कायम राखे भने त्यसलाई आफ्ना उम्मेदवार र नीतिप्रतिको समर्थनका रूपमा प्रस्तुत गर्न सक्छन्। तर त्यसले जीवनयापनको लागत, युद्ध, कर नीति र प्रशासनिक जवाफदेहिताबारे उठेका प्रश्न हटाउँदैन। केही क्षेत्रमा रिपब्लिकन उम्मेदवारले समर्थन पाउनु भनेको राष्ट्रपतिको सम्पूर्ण कार्यशैलीलाई मतदाताले अनुमोदन गरेको प्रमाण होइन।

कांग्रेसको नियन्त्रण फेरिए पनि राष्ट्रपति पद स्वतः परिवर्तन हुँदैन। ट्रम्प आफ्नो कार्यकालमा कायम रहनेछन्। कुनै सदनमा डेमोक्रेटिक बहुमत बनेमा कार्यपालिका र विधायिकाबीच निगरानी र राजनीतिक टकराव बढ्न सक्छ; रिपब्लिकनले दुवै सदनको नियन्त्रण राखे राष्ट्रपतिको विधायी एजेन्डा अघि बढाउन सहज हुन सक्छ। सिनेटमा मत बराबर भए उपराष्ट्रपतिले निर्णायक मत दिन सक्छन्। धेरै विधेयकमाथिको बहस अन्त्य गर्न भने सिनेटमा ६० मत आवश्यक पर्ने नियमले साधारण बहुमतको प्रभावलाई सीमित गर्छ।

विदेश नीतिमा पनि निर्वाचनको प्रभाव तुरुन्तै पूर्ण रूपमा देखिँदैन। अमेरिकी संसद्ले बजेट, नियुक्ति, प्रतिबन्ध र प्रशासनिक निगरानीमा भूमिका खेल्छ; तर नीतिगत परिवर्तनका लागि कानुनी प्रक्रिया, दुवै सदनको सहमति र राष्ट्रपतिको निर्णयसमेत आवश्यक हुन्छ। त्यसैले इरान, व्यापार कर वा सहयोगी राष्ट्रसँगको सम्बन्धमा चुनावी परिणामले दबाब सिर्जना गर्न सक्छ, तर त्यसलाई स्वतः नीतिगत मोडका रूपमा व्याख्या गर्नु उचित हुँदैन।

प्रारम्भिक नतिजाले मतदाताको असन्तुष्टि र परिवर्तनको चाहनाबारे स्पष्ट सङ्केत दिएका छन्। तर कुन दललाई शासन सञ्चालनका लागि कति अधिकार प्राप्त भयो भन्ने प्रश्नको जवाफ अन्तिम मतगणनाले दिनेछ। दुवै दलका लागि साझा परीक्षा जनताको आर्थिक चिन्ता सम्बोधन गर्ने, वाचा र परिणामबीचको दूरी घटाउने र संस्थागत जवाफदेहिता कायम गर्ने हो। चुनावी अग्रता राजनीतिक सन्देश हो; शासन गर्ने क्षमता भने त्यसपछि देखाउनुपर्ने काम हो।