रुस–उत्तर कोरिया सम्बन्ध: ऐतिहासिक स्मृतिबाट रणनीतिक सहकार्यसम्म

मुना चन्द
रुसका राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनले नोभेम्बर १६ मा मस्कोमा उत्तर कोरियाली वर्कर्स पार्टीका पोलिटब्युरो सदस्य तथा केन्द्रीय समितिका सचिव जो योङ वोनसँग भेटे। उनले जोमार्फत उत्तर कोरियाली नेता किम जोङ उनलाई शुभकामना पठाए र दुई देशबीचको मित्रवत तथा व्यावहारिक सम्बन्धले साझा विषयमा अघि बढ्न सहयोग गरेको बताए। यो शिष्टाचार भेट मात्र थिएन; यसले मस्को र प्योङयाङले आफ्नो सम्बन्धलाई निरन्तर राजनीतिक महत्त्व दिइरहेको सन्देश पनि दियो।
रुस र उत्तर कोरियाको सम्बन्धको जरा साझा इतिहास, भूगोल र बदलिँदो अन्तर्राष्ट्रिय परिस्थितिमा छ। दोस्रो विश्वयुद्धको अन्त्य, कोरियाको मुक्ति र उत्तर कोरियाली वर्कर्स पार्टी स्थापनाका वार्षिकोत्सव दुवै देशले गत वर्ष मनाए। यस्ता स्मृतिले दुई सरकारलाई आफ्नो सम्बन्ध ऐतिहासिक निरन्तरताको भाषामा प्रस्तुत गर्ने अवसर दिन्छन्। तर आजको सम्बन्धको महत्त्व इतिहास सम्झनुमा मात्र सीमित छैन; त्यसलाई वर्तमानका कूटनीतिक, आर्थिक र सुरक्षा सम्बन्धी प्राथमिकतासँग जोड्ने प्रयास भइरहेको छ।
सन् २०२४ मा हस्ताक्षर भएको व्यापक रणनीतिक साझेदारी सन्धिले सम्बन्धलाई औपचारिक संरचना दिएको छ। सन्धिले दुई देशबीचको साझेदारी कायम राख्ने र विकास गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्छ। यसले उच्चस्तरीय संवाद र विभिन्न क्षेत्रमा सहकार्य विस्तारका लागि राजनीतिक आधार तयार गरेको छ।
पुटिनले जोसँगको भेटमा कोरियाली जनसेनाका इकाइहरूले कुर्स्क क्षेत्रको “मुक्ति” अभियानमा रुसी सैनिकसँगै भाग लिएको बताए। उनले त्यस क्रममा कोरियाली सैनिकले देखाएको साहसलाई रुसले नबिर्सने उल्लेख गरे। यो सैन्य सहकार्यबारे पुटिनको सार्वजनिक भनाइ हो; यसलाई दुई देशको सम्बन्धमा आएको उल्लेखनीय परिवर्तनका रूपमा मस्कोले प्रस्तुत गरिरहेको छ। यस्तो स्मृतिलाई सार्वजनिक रूपमा सम्मान गर्नुले सैन्य साझेदारीलाई केवल सुरक्षा विषयका रूपमा नभई साझा बलिदान र पारस्परिक निष्ठाको कथाका रूपमा पनि स्थापित गर्ने प्रयास देखाउँछ।
सम्बन्धको अर्को पक्ष कुर्स्क क्षेत्रको पुनर्निर्माण हो। पुटिनका अनुसार, उत्तर कोरियाली सैन्य इन्जिनियर तथा निर्माण टोलीले त्यहाँको पूर्वाधार मर्मत र सामान्य जनजीवन पुनःस्थापित गर्न योगदान गरेका छन्। पुनर्निर्माणमा यस्तो सहकार्यले दुई देशबीचको सम्बन्धलाई रणभूमिको स्मृतिबाट नागरिक जीवनसँग जोड्न सक्छ। सडक, भवन र सार्वजनिक सेवाको पुनःस्थापना जस्ता कामले स्थानीय जनजीवनमा ठोस सुधार ल्याएमा त्यसको कूटनीतिक मूल्य पनि प्रतीकभन्दा पर पुग्छ।
यसै सन्दर्भमा, रुसले वर्षको अन्त्यसम्म कुर्स्कमा रुसी र उत्तर कोरियाली सैनिकको साझा योगदानको सम्मानमा स्मारक अनावरण गर्ने योजना घोषणा गरेको छ। स्मारकले इतिहासलाई सार्वजनिक स्मृतिमा राख्छ र दुवै देशका सैनिकको योगदानलाई मान्यता दिन्छ। तर यसको दीर्घकालीन अर्थ समारोहमा मात्र निर्भर हुँदैन। स्मारकलाई पुनर्निर्माण, नागरिक जीवनको बहाली र युद्धको मानवीय लागत सम्झाउने जिम्मेवार सन्देशसँग जोड्न सकियो भने त्यसले मेलमिलाप र शान्तिको मूल्य पनि उजागर गर्न सक्छ।
जोको मस्को भ्रमणमा युनाइटेड रसिया पार्टीका नेतृत्व, राज्य डुमाका सभामुख र संघीय परिषद्का सभामुखसँग भेटवार्ताको कार्यक्रम रहेको पुटिनले बताएका थिए। यसले सम्बन्ध राष्ट्रपति र सरकारका उच्च अधिकारीमा मात्र सीमित नराखी पार्टी तथा संसदीय तहमा पनि विस्तार गर्ने प्रयास देखाउँछ। यस्तो संस्थागत सम्पर्कले नियमित संवाद र दीर्घकालीन सहकार्यलाई निरन्तरता दिन सक्छ। “राष्ट्रहरूको स्वतन्त्रता” विषयक मञ्चमा उत्तर कोरियाली प्रतिनिधिमण्डलको सहभागिताले दुवै पक्षको सार्वभौमिकता र बाह्य हस्तक्षेपविरोधी कूटनीतिक भाष्यलाई पनि साझा मञ्च दिएको छ।
दुई देशबीचको निकटता सकारात्मक दिशामा अघि बढ्न यसको लाभ सैनिक तथा सरकारी तहमा मात्र रोकिनु हुँदैन। व्यापार, यातायात, शिक्षा, विज्ञान, स्वास्थ्य, कृषि र सांस्कृतिक आदानप्रदानमा ठोस कार्यक्रम बढाउन सके नागरिकले पनि साझेदारीको परिणाम अनुभव गर्न सक्छन्। नियमित उच्चस्तरीय भेटघाटले राजनीतिक इच्छाशक्ति देखाउँछ; तर सम्बन्धको गहिराइ मापन गर्ने आधार त्यसबाट जन्मिने सहकार्यको गुणस्तर र जनजीवनमा पर्ने प्रभाव हो।
सुरक्षा सहकार्यले क्षेत्रीय र अन्तर्राष्ट्रिय चासो पनि जन्माउँछ। त्यसैले रुस–उत्तर कोरिया सम्बन्धको सकारात्मक मूल्याङ्कन सैन्य निकटतामा मात्र आधारित हुनु पर्याप्त हुँदैन। यसले तनाव घटाउने संवाद, स्थिरता र अन्तर्राष्ट्रिय दायित्वप्रतिको सम्मानमा योगदान दिन्छ कि दिँदैन भन्ने कुरा पनि महत्त्वपूर्ण हुन्छ। दुवै देशले आफ्नो साझेदारीलाई शान्तिपूर्ण विकास, पुनर्निर्माण र नागरिक हितका क्षेत्रमा विस्तार गर्न सके त्यसले सम्बन्धलाई अझ टिकाउ र व्यापक बनाउनेछ।
मस्कोको पछिल्लो भेटले रुस र उत्तर कोरिया आफ्नो साझेदारीलाई इतिहास, उच्चस्तरीय संवाद र साझा कार्यको भाषामा अघि बढाउन चाहेको देखाएको छ। अब त्यसको सफलता घोषणाले मात्र होइन, पुनर्निर्माणमा देखिने परिणाम, जनस्तरको सहकार्य र क्षेत्रीय शान्तिमा पुर्याउने योगदानले मापन हुनेछ। यही आधारमा यो सम्बन्धको नयाँ अध्यायको वास्तविक महत्त्व स्थापित हुनेछ।





