मध्यपूर्वमा तनाव घटाउन क्षेत्रीय सामूहिक सुरक्षा संयन्त्र चाहिन्छ : उल्यानोभ

ड्रागन मिडिया समाचार कक्ष
मध्यपूर्वमा सैन्य तनाव घटाउन र आणविक अप्रसारका विषयमा संवाद कायम राख्न सामूहिक कूटनीतिक प्रयास आवश्यक रहेको रुसी महासंघका भियनास्थित अन्तर्राष्ट्रिय सङ्गठनका लागि स्थायी प्रतिनिधि मिखाइल उल्यानोभले बताएका छन्। उनले क्षेत्रका देशहरूको आफ्नै क्षमता र सहभागितामा आधारित सामूहिक सुरक्षा संयन्त्र बनाउनुपर्ने धारणा राख्दै खाडी क्षेत्रका लागि रुसको सामूहिक सुरक्षा अवधारणालाई छलफलका लागि अघि सारेका छन्।
उल्यानोभले नोभेम्बर १६ मा न्युयोर्कस्थित संयुक्त राष्ट्रसंघको मुख्यालयमा भएको मध्यपूर्वलाई आणविक हतियार तथा आमविनाशका अन्य हतियारमुक्त क्षेत्र बनाउनेसम्बन्धी सम्मेलनको सातौँ सत्रमा यस्तो बताएका हुन्। नोभेम्बर १६ देखि २० सम्म चल्ने सम्मेलनको अध्यक्षता ओमानले गरेको छ। रुसले सम्मेलनमा पर्यवेक्षकका रूपमा भाग लिएको छ।
उल्यानोभले पछिल्लो बैठकयता अन्तर्राष्ट्रिय सुरक्षा र आणविक अप्रसारको अवस्थामा उल्लेखनीय सुधार नआएको बताए। उनका अनुसार मध्यपूर्वमा तनाव घटेको छैन र सैन्य द्वन्द्व फेरि चर्किन सक्ने जोखिम कायमै छ। उनले इरानका अन्तर्राष्ट्रिय आणविक ऊर्जा एजेन्सी (आईएईए) को सुरक्षा निगरानीअन्तर्गत रहेका आणविक केन्द्रमाथि अमेरिका र इजरायलले जुन २०२५ मा गरेको सैन्य कारबाहीलाई “अवैध र अकारण आक्रमण” भने। फेब्रुअरीदेखि अप्रिल २०२६ सम्म थप तनाव बढेको र द्वन्द्वले क्षेत्रका अरू देशलाई समेत असर पारेको उनको दाबी थियो। गाजामा सक्रिय युद्धको चरण रोकिएको भए पनि अवस्था कमजोर र अस्थिर रहेको उनले बताए।
यस वसन्त ऋतुमा न्युयोर्कमा भएको आणविक अप्रसार सन्धि (एनपीटी) को ११औँ समीक्षा सम्मेलन ठोस अन्तिम दस्तावेजमा सहमति नगरी टुङ्गिएको विषयले अप्रसारको कठिन अवस्थालाई देखाएको उल्यानोभले बताए। तर अन्तिम दस्तावेजमा सहमति हुन नसक्नु मात्रै सम्मेलनको सफलता मापन गर्ने आधार हुन नहुने र समीक्षा प्रक्रिया आफैँमा महत्त्वपूर्ण रहेको रुसको धारणा उनले सुनाए। सन् १९९५ को एनपीटी समीक्षा सम्मेलनले मध्यपूर्वबारे पारित गरेको प्रस्तावका लक्ष्य पूरा नभएसम्म त्यो लागू रहने र त्यसका सहप्रायोजकमध्येको एकका रूपमा रुस आफ्ना दायित्वप्रति प्रतिबद्ध रहेको पनि उनले बताए।
मध्यपूर्व वा त्यसका उपक्षेत्रमा लागू गर्न सकिने विभिन्न पहल छलफलका लागि उपलब्ध रहेको उल्लेख गर्दै उल्यानोभले खाडी क्षेत्रका लागि रुसको सामूहिक सुरक्षा अवधारणा सन् २०२६ मा अद्यावधिक गरिएको जानकारी दिए। उक्त अवधारणाले मध्यपूर्व र उत्तर अफ्रिकालाई आमविनाशका हतियारमुक्त क्षेत्र बनाउने प्रयासलाई समेत समर्थन गर्ने उनको भनाइ थियो। क्षेत्रका देशले आफ्नै क्षमतामा आधारित प्रभावकारी सुरक्षा संयन्त्र विकास नगरेसम्म तनाव अनियन्त्रित रूपमा बढ्ने र सशस्त्र भिडन्त दोहोरिने जोखिम रहने उनले चेतावनी दिए।
सबै मध्यपूर्वी देशले क्षेत्रीय सुरक्षासम्बन्धी विषयमा छलफल गर्न सक्ने एकमात्र मञ्चका रूपमा उनले संयुक्त राष्ट्रसंघीय सम्मेलनलाई प्रस्तुत गरे। सम्मेलनको काममा मुख्य अवरोध इजरायलको सहभागिता नहुनु रहेको उनको भनाइ थियो। अमेरिकाले पनि भाग नलिएकोमा उनले खेद व्यक्त गरे, तर त्यसले सम्मेलनको छलफलमा व्यावहारिक असर नपारेको दाबी गरे। अन्य क्षेत्रीय देशले संवादका लागि ढोका खुला राखे पनि इजरायलको अनुपस्थितिले प्रक्रिया पूर्ण रूपमा अघि बढाउन कठिन भएको उनले बताए। सबै निर्णय सहमतिमा गर्ने नियमले सहभागी देशका हित सुरक्षित गर्ने उनको तर्क थियो।
सम्मेलनले सात वर्षमा राजनीतिक घोषणापत्र, आईएईए र रासायनिक हतियार निषेध सङ्गठन (ओपीसीडब्ल्यू) का प्रतिनिधिको नियमित सहभागिता तथा अन्तरसत्रीय कार्यसमितिका बैठकजस्ता आधार तयार गरेको उल्यानोभले बताए। सन् २०२४ को पाँचौँ सत्र पहिलोपटक समीक्षा ढाँचामा भएको र पछिल्ला कार्यसमितिका बैठक क्षेत्रीय देशमा समेत आयोजना हुन थालेको उनले उल्लेख गरे।
संयुक्त राष्ट्रसंघ महासभाको निर्णय ७३/५४६ अनुसार मध्यपूर्वलाई आमविनाशका हतियारमुक्त क्षेत्र बनाउने कानुनी रूपमा बाध्यकारी सन्धिको मस्यौदा तयार नभएसम्म सम्मेलन जारी रहने उनले स्मरण गराए। त्यसका लागि आधार तयार भइसकेको र अब ठोस काम शुरु गर्ने समय नजिकिएको हुन सक्ने उनको भनाइ थियो। क्षेत्रका देशले उपयुक्त ठानेमा आवश्यक सहयोग गर्न रुस तयार रहेको उनले बताए।





