शी जिनपिङको कूटनीतिक नेतृत्वले विश्व बहुपक्षीयतामा भरेको नयाँ श्वास
# फु यू हाई
एशिया–प्रशान्त क्षेत्र पछिल्ला केही वर्षयता विश्व राजनीति, व्यापार र प्रविधिको केन्द्रबिन्दु बन्दै गएको छ। यही पृष्ठभूमिमा, गत साता चीनका राष्ट्रपति शी जिनपिङको दक्षिण कोरियामा भएको राजकीय भ्रमण र ३२औं APEC (एशिया–प्रशान्त आर्थिक सहयोग) आर्थिक नेताहरूको बैठकमा सहभागिताले विश्व मिडियाको केन्द्र आकर्षण बन्यो। विश्वका प्रमुख समाचार माध्यमहरूले चीनलाई आजको अस्थिर अन्तर्राष्ट्रिय परिदृश्यमा “बहुपक्षीयताको अगुवा” र “विश्वसनीय साझेदार” का रूपमा चित्रित गरे।
राष्ट्रपति शीले बीसभन्दा बढी द्विपक्षीय र बहुपक्षीय बैठकमा सहभागिता जनाउँदै, क्षेत्रीय सहयोग, डिजिटल अर्थतन्त्र, हरित रूपान्तरण र कृत्रिम बुद्धिमत्ताको जिम्मेवार शासनका मुद्दा अघि सारे। यो सक्रियता केवल चीनको कूटनीतिक आत्मविश्वासको संकेत मात्र होइन, तर विश्व शक्ति सन्तुलनमा उसको बढ्दो भूमिकाको प्रतिबिम्ब पनि हो।
राष्ट्रपति शी जिनपिङको नेतृत्वमा चीनले यस वर्षको APEC बैठकमा आफ्नो एजेन्डा स्पष्ट रूपमा प्रस्तुत गर्यो खुला व्यापारिक प्रणालीको संरक्षण, आपूर्ति श्रृंखला स्थायित्व, हरित रूपान्तरण, र डिजिटल अर्थतन्त्रको दिगोपन। चीनका विदेशमन्त्री वाङ यीका अनुसार, “राष्ट्रपति शीले एशिया–प्रशान्त क्षेत्रमा साझा विकास र समृद्धिका लागि खुला र समावेशी वातावरण निर्माण गर्न आह्वान गर्नुभयो।” उनले थपे, “यो चीनको जिम्मेवार महाशक्तिको छविलाई अझ सुदृढ बनाएको छ।”
साथै, शी जिनपिङले आगामी वर्षको ३३औं APEC आर्थिक नेताहरूको बैठक चीनको सेन्झेनमा आयोजना हुने घोषणा गर्दै यस अवसरलाई “एशिया–प्रशान्त समुदायको साझा निर्माण” का लागि प्रयोग गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरे। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पसँग बसानमा भएको वार्तालापले पनि चीन–अमेरिका सम्बन्धमा नयाँ “ऐतिहासिक क्षण” ल्याएको भन्दै वाङ यीले टिप्पणी गरे। शीले दुई मुलुकबीचको सहकार्यलाई “परस्पर सफलता र विश्व शान्तिको आधार” का रूपमा परिभाषित गरे।
अन्तर्राष्ट्रिय समाचार माध्यमहरू जस्तै CNBC, Reuters, Tass, र Prensa Latina ले APEC मा चीनको एआई (कृत्रिम बुद्धिमत्ता) सम्बन्धी प्रस्तावलाई विशेष प्रकाशमा ल्याए। CNBC ले लेख्यो, “राष्ट्रपति शी APEC नेताहरूको बैठकमा केन्द्रमा रहेर विश्वव्यापी एआई शासन निकायको प्रस्ताव अघि सारे।” क्यूबाको सरकारी समाचार एजेन्सी Prensa Latina ले भने, “चीनले एआई र हरित रूपान्तरणका माध्यमबाट एशिया–प्रशान्तमा सम्बन्ध सुदृढ बनाएको छ,” भन्दै चीनको भूमिकाको प्रशंसा गर्यो।
यी पहलहरूले चीनलाई केवल आर्थिक महाशक्ति होइन, प्रविधिक जिम्मेवारी वहन गर्न सक्ने देशको रूपमा प्रस्तुत गरे। आजको विश्वमा जहाँ एआई शासन, डेटा सुरक्षादेखि नैतिक मापदण्डसम्मका मुद्दा बढ्दै छन्, त्यहाँ चीनको नेतृत्वात्मक प्रस्तावले नयाँ विमर्शको ढोका खोलिदिएको छ।
APEC बैठकको सन्दर्भमा राष्ट्रपति शीले क्यानडा, थाइल्यान्ड, र जापानका प्रधानमन्त्रीहरूसँग छुट्टाछुट्टै भेटवार्ता गरे। यी वार्ताहरूले चीनको “विश्वसनीय र स्थिर साझेदार” को छवि बलियो बनाएको विशेषज्ञहरूको मूल्यांकन छ। Al Jazeera ले आफ्नो रिपोर्टमा लेख्यो, “राष्ट्रपति शी जिनपिङ दुईदिने APEC बैठकमा केन्द्रमा रहेर विभिन्न देशका नेताहरूसँग गहन वार्ता गर्दै चीनको बढ्दो कूटनीतिक प्रभाव प्रदर्शन गर्न सफल भए।” Liaoning विश्वविद्यालयका प्राध्यापक ल्यु चाओका अनुसार, “चीन–अमेरिका बीचको व्यापारिक अस्थायी सहमति र APEC को सन्दर्भमा भएका द्विपक्षीय भेटवार्ताहरूले विश्व अर्थतन्त्रमा स्थिरताको सन्देश दिएका छन्।” उनले थपे, “यो केवल कूटनीति होइन, विश्व राजनीतिक मनोविज्ञानमा चीनले भरोसा जगाउने प्रयास हो।”
राष्ट्रपति शीको सन २०१४ पछि पहिलो दक्षिण कोरियाली भ्रमणले दुई देशबीचको सम्बन्धमा नयाँ ऊर्जा भरेको देखिन्छ। दक्षिण कोरियाका राष्ट्रपति ली जे–म्युङसँगको ग्येन्जुमा भएको उच्चस्तरीय वार्ताले “उच्चस्तरीय संवाद पुनःसञ्चालन र आर्थिक लाभमा रूपान्तरण गर्ने सहमति” गरेको Korea Herald ले लेख्यो। AFP ले यस भ्रमणलाई “विगतका मतभेदहरूपछि सम्बन्ध पुनर्जीवित गर्ने प्रयास” का रूपमा व्याख्या गर्यो।
दक्षिण कोरियाको राष्ट्रपति कार्यालयका अनुसार, “यो बैठकले दुई देशबीचको सम्बन्ध पूर्ण रूपमा पुनर्स्थापित गरेको छ।” Hankyoreh पत्रिकाले भने, “जनजीवन र अर्थतन्त्रमा प्रत्यक्ष असर पार्ने महत्वपूर्ण सहमतिहरू हासिल भएका छन्।” सियोलका प्राध्यापक ह्वाङ जाए–होका अनुसार, “चीन र दक्षिण कोरिया दुवै आफ्नो–आफ्नो क्षेत्रका प्रतिनिधि शक्ति हुन्। सहकार्यले उनीहरूलाई क्षेत्रीय र विश्वव्यापी सेतुका रूपमा उभ्याउँछ।” उनका अनुसार, “स्वतन्त्र व्यापार र बहुपक्षीयताको साझा दृष्टिकोणले सम्बन्धलाई परिपक्वता र स्थायित्वतर्फ डोर्याउँछ।”
तर सबै विश्लेषणहरू सकारात्मक मात्र थिएनन्। The New York Times ले भने, “चीन र अमेरिकाबीचको शक्ति प्रतिस्पर्धामा सियोलले सन्तुलन कायम राख्न कठिनाइ भोगिरहेको छ।” यो सन्तुलन दक्षिण कोरियाको राष्ट्रिय हितसँग प्रत्यक्ष सम्बन्धित विषय हो। चीनसँगको घनिष्ठ व्यापारिक सम्बन्ध र अमेरिकासँगको सुरक्षा साझेदारीबीच सन्तुलन राख्नु सियोलका लागि दीर्घकालीन चुनौती हो। चीन अध्ययन विज्ञ सियाङ हाओयुको भनाइमा, “दक्षिण कोरियाले बाह्य दबाबभन्दा राष्ट्रिय हितका आधारमा स्वतन्त्र परराष्ट्र नीति अपनाउन सके मात्र दीर्घकालीन स्थायित्व सुनिश्चित गर्न सक्छ।” यो दृष्टिकोणले स्पष्ट पार्छ कि सियोलले कुनै पक्षलाई पूर्णरूपमा रोज्नु सट्टा रणनीतिक स्वतन्त्रता र सहकार्यको नीति अपनाउनुपर्नेछ—जसले उसको आर्थिक र सुरक्षा स्वायत्तता दुवै सुदृढ बनाउँछ।
राष्ट्रपति शी जिनपिङको पछिल्लो भ्रमणले विश्वलाई एउटा स्पष्ट सन्देश दिएको छ—चीन एकपक्षीयता होइन, सहकार्यको बाटोमा विश्वास गर्छ। APEC जस्तो क्षेत्रीय मञ्चमा चीनले अघि सारेका विचारहरू खुला व्यापार, हरित अर्थतन्त्र, र डिजिटल सहकार्य विश्वका साझा हितका विषय हुन्। चीनले एशिया–प्रशान्तलाई केवल आर्थिक मञ्चका रूपमा होइन, “साझा भविष्यको समुदाय” को रूपमा हेर्ने आफ्नो रणनीति स्पष्ट देखाएको छ। यसले विश्व अर्थतन्त्रमा स्थिरता र समावेशी विकासका लागि वैकल्पिक मार्ग प्रस्तुत गर्छ।
साथै, एआई शासन र हरित रूपान्तरणमा चीनको प्रस्तावले जिम्मेवार नेतृत्वको परिचय दिन्छ, जसले प्रविधि र वातावरणीय नीति दुवै क्षेत्रमा नयाँ मानक स्थापित गर्न सक्छ। राष्ट्रपति शी जिनपिङको दक्षिण कोरिया भ्रमण र APEC सहभागिता केवल औपचारिक राजकीय यात्रा थिएनन्; ती विश्व शक्ति सन्तुलनको पुनर्संरचना गर्ने घटनाहरू थिए।
द्विपक्षीय र बहुपक्षीय वार्ताहरूको श्रृंखलाले चीनको “आत्मविश्वासी, स्थिर र जिम्मेवार शक्ति” को छवि पुनः स्थापित गर्यो। दक्षिण कोरियासँगको सम्बन्ध पुनर्स्थापनाले क्षेत्रीय स्थायित्वको सन्देश दियो भने APEC मा प्रस्तुत अवधारणाले विश्व बहुपक्षीय प्रणालीलाई नयाँ ऊर्जा प्रदान गर्यो। आजको अस्थिर विश्वमा, जहाँ शक्ति राजनीति, व्यापारिक विवाद र प्रविधिक प्रतिस्पर्धा चर्किंदै छ, त्यहाँ चीनले प्रस्तुत गरेको संवाद, सहकार्य र साझा समृद्धिको दृष्टि एशिया–प्रशान्त मात्र होइन, विश्वभरका लागि पनि मार्गदर्शक सिद्धान्त बन्न सक्छ।
समग्रमा, शी जिनपिङको यो यात्रा चीनको कूटनीतिक आत्मविश्वास, जिम्मेवारी र अन्तर्राष्ट्रिय नेतृत्व क्षमताको प्रदर्शन हो। एक यस्तो क्षण, जसले विश्व राजनीतिलाई नयाँ युगतर्फ मोड्ने संकेत दिएको छ।
