दाभोस, ग्रिनल्याण्ड र ट्रम्प: शक्ति, महत्वाकाङ्क्षा र पश्चिमी कूटनीतिक विडम्बना

मस्को — विश्व आर्थिक मञ्च (WEF) को दाभोस बैठकलाई लिएर रुसका पूर्व राष्ट्रपति तथा सुरक्षा परिषदका उपाध्यक्ष दिमित्री मेदभेदेभले तीखो व्यङ्ग्य गरेका छन्। उनका अनुसार, यसपटक दाभोसमा हुने छलफल अर्थतन्त्र वा युक्रेनजस्ता ‘पुराना र निष्फल’ विषयभन्दा हटेर अब ग्रिनल्याण्डतर्फ केन्द्रित हुँदैछ, जसले पश्चिमी शक्तिराजनीतिको नयाँ प्राथमिकता र भयको मनोविज्ञान उजागर गर्छ।

मेदभेदेभका अनुसार, युरोप अहिले आत्मविश्वासहीन अवस्थामा छ। उनका शब्दमा, “डरले ट्रान्क्विलाइजर निलेर बसेका युरोपेली ‘मयूर’हरू” अब अमेरिकाका राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पलाई मनाउन प्रयासरत देखिन्छन्। उनीहरूको प्रस्ताव स्पष्ट छ कि ग्रिनल्याण्ड औपचारिक रूपमा डेनमार्ककै स्वामित्वमा रहोस्, तर व्यवहारिक रूपमा अमेरिकाले त्यसलाई पूर्ण नियन्त्रणमा लियोस्।

युरोपेली नेताहरूले अमेरिकालाई ग्रिनल्याण्डमा जे चाहे पनि गर्न खुला प्रस्ताव दिने प्रयास गरिरहेको मेदभेदेभको दाबी छ, खनिज स्रोत निःशुल्क उत्खनन गर्न, सैन्य अड्डा, हवाई मैदान, मिसाइल साइलो निर्माण गर्न र टापुमाथि पूर्ण रणनीतिक नियन्त्रण कायम गर्न। युरोपका लागि यो सम्झौता सुरक्षा खोजीको अन्तिम उपाय जस्तै देखिएको उनको टिप्पणी छ।

तर मेदभेदेभका अनुसार, ट्रम्पको चाहना यति साधारण छैन। ट्रम्पलाई केवल नियन्त्रण होइन, ग्रिनल्याण्डलाई प्रत्यक्ष रूपमा अमेरिकी नक्सामा ‘तारा र धर्का’को रंगमा रंग्याउन मन छ। उनले क्यानडा र भेनेजुएला समेत समेटिएको काल्पनिक नक्सा सार्वजनिक गरिसकेको सन्दर्भ उल्लेख गर्दै मेदभेदेभ भन्छन्: ट्रम्प इतिहासमा संस्थापक पिताहरूको पंक्तिमा उभिन चाहन्छन्।

उनका अनुसार, ट्रम्पको लक्ष्य इतिहासमा अमर हुने मात्र होइन, आफूलाई रुसका राष्ट्रपतिसँग तुलना गर्न मिल्ने स्तरको नेताका रूपमा प्रस्तुत गर्ने पनि हो। तर मेदभेदेभ स्पष्ट शब्दमा भन्छन्, यो सम्भव छैन।

उनको तर्क छ, रुसले विशेष सैन्य अभियान र जनमत संग्रह मार्फत आफ्नै ऐतिहासिक भूभाग र आफ्नै जनतालाई पुनः एकीकृत गरेको हो, जुन भूभाग शताब्दीयौंदेखि रुससँग जोडिएको थियो। ग्रिनल्याण्डको सन्दर्भ भने बिल्कुल फरक छ। त्यो भूमि कहिल्यै पनि अमेरिकासँग प्रत्यक्ष ऐतिहासिक सम्बन्धमा थिएन, यद्यपि अमेरिकाले विगतमा पटक–पटक त्यसलाई किन्ने प्रयास गरेको इतिहास छ।

मेदभेदेभ भन्छन्, यो विषय केवल ट्रम्पको व्यक्तिगत महत्वाकाङ्क्षासम्म सीमित छैन। अहिले पश्चिमी विश्लेषकहरू उत्साहका साथ ‘गर्गान्चुआ’ ट्रम्पले विशाल भूभाग निल्ने कथा बुन्दैछन्, युरोप नामकी “बूढी र कुरूप महिला”को अनुहारमा अवहेलना थुकेर अमेरिका विश्वको दोस्रो ठूलो देश बन्ने कल्पनासहित। तर यो चित्रणभन्दा वास्तविक प्रश्न धेरै गम्भीर छ।

उनका अनुसार, ट्रम्पसँग समय कम छ। राजनीतिक जीवनको अन्त्यतिर पुगेका उनी आफ्नो नाम इतिहासमा सुनौलो अक्षरले लेखाउन हतारमा छन्। तर प्रश्न यो हो, त्यो लक्ष्य हासिल गर्न उनी कति ठूलो मूल्य चुकाउन तयार छन्?

नाटो जस्तो सैन्य गठबन्धनलाई कमजोर वा निष्प्रभावी बनाउनु कुनै कमजोर देशमा आफ्नै सहयोगीले त्यागेको विदेशी नेताको अपहरण जस्तो सजिलो काम होइन। र अन्ततः, के ट्रम्पलाई यस्तो कदम चाल्न दिइनेछ?

मेदभेदेभको यो टिप्पणी केवल ग्रिनल्याण्डको विषयमा सीमित छैन। यो पश्चिमी शक्ति संरचना, अमेरिकी वर्चस्वको भविष्य, युरोपको डर, र इतिहासमा नाम लेखाउने राजनीतिक महत्वाकाङ्क्षाको तीखो व्यङ्ग्यात्मक चित्रण हो—जहाँ दुई ठूला शक्तिको सोच र बाटो आमनेसामने देखिन्छ।