आशा र तनावबीच अमेरिका–इरान वार्ता : जेनेभामा हुने चौथो चरणको वार्ता तय

काठमाडौं। आणविक सम्झौतालाई लिएर अमेरिका र इरानबीचको कूटनीतिक प्रयास जारी छ। दुवै पक्षका आ–आफ्ना अडान र अमेरिकी सैन्य अभ्यासले वार्ता प्रक्रिया नाजुक अवस्थामा रहेको तथा द्वन्द्वको जोखिम कायमै रहेको संकेत गरेको छ।

ओमानका विदेशमन्त्री सय्यिद बद्र अल्बुसाइदीले आइतबार सामाजिक सञ्जाल एक्समार्फत जानकारी दिँदै अर्को चरणको वार्ता यही बिहीबार जेनेभामा हुने पुष्टि गरेका छन्। “अमेरिका–इरान वार्ता अब जेनेभामा हुने पुष्टि गर्न पाउँदा खुसी छु। सम्झौता अन्तिम रूपमा टुंग्याउन सकारात्मक प्रयास हुनेछ,” उनले भनेका छन्।

इरानको सरकारी समाचार संस्था आइआरएनएका अनुसार इरानी विदेशमन्त्री सय्यिद अब्बास अराक्ची र अन्तर्राष्ट्रिय आणविक ऊर्जा एजेन्सी (आइएईए) का महानिर्देशक राफेल ग्रोस्सीबीच आइतबार भएको टेलिफोन वार्तामा दिगो आणविक सम्झौताका लागि “रचनात्मक सहकार्य र वार्ताको मार्ग” अपनाउनु पर्नेमा जोड दिइएको थियो।

यसअघि शुक्रबार अमेरिकी सञ्चारमाध्यम एमएसएनबीसीसँगको अन्तर्वार्तामा अराक्चीले तेहरान दुई–तीन दिनभित्रै सम्भावित आणविक सम्झौताको मस्यौदा तयार पारेर अमेरिकी प्रतिनिधिमण्डललाई बुझाउन तयार रहेको बताएका थिए। सीबीएस न्यूजसँगको अन्तर्वार्तामा उनले वाशिङ्टनसँगको मतभेद वार्ता मार्फत समाधान गर्न तेहरान तयार रहेको दोहोर्याएका छन्।

अराक्चीले बिहीबार जेनेभामा अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पका विशेष दूत स्टिभ विट्कफसँग भेटवार्ता हुन सक्ने र दुई पक्षबीच कूटनीतिक समाधान अझै सम्भव रहेको बताए। उनका अनुसार दुवै पक्ष सम्भावित सम्झौताका विषयवस्तुमा काम गरिरहेका छन् र बिहीबार प्रारम्भिक मस्यौदामाथि छलफल हुन सक्छ।

सम्झौतामा इरानको “शान्तिपूर्ण आणविक कार्यक्रम” र इरानमाथि लागेका अमेरिकी प्रतिबन्ध हटाउने विषय समावेश हुनुपर्ने अराक्चीले बताए। उनले इरान र अमेरिकाबीच सन् २०१५ मा भएको सम्झौताभन्दा राम्रो सम्झौता हुन सक्ने सम्भावना पनि व्यक्त गरे। “अघिल्लो वार्तामा धेरै विवरणमा प्रवेश गरिएको थियो, यस पटक त्यति धेरै विवरण आवश्यक छैन। हामी आधारभूत कुरामा सहमत हुन सक्छौं र इरानको आणविक कार्यक्रम शान्तिपूर्ण छ र सधैं शान्तिपूर्ण रहने सुनिश्चित गर्न सक्छौं, साथै थप प्रतिबन्ध हट्नेछन्,” उनले भने।

यदि अमेरिकाले इरानमाथि आक्रमण गरे आत्मरक्षाको अधिकार तेहरानलाई रहने र “क्षेत्रमा रहेका अमेरिकी अड्डामा आक्रमण गर्नुपर्ने” चेतावनी पनि उनले दिए।

आइतबार नै इरानी राष्ट्रपति मसूद पजेश्कियानले भर्खरैको वार्ताले “प्रोत्साहनजनक संकेत” दिएको बताए पनि “कुनै पनि सम्भावित परिस्थितिका लागि” इरान तयार रहेको चेतावनी दिए। “इरान क्षेत्रीय शान्ति र स्थायित्वप्रति प्रतिबद्ध छ। भर्खरको वार्तामा व्यावहारिक प्रस्तावहरूको आदानप्रदान भयो र प्रोत्साहनजनक संकेत प्राप्त भए। तर, हामी अमेरिकी गतिविधिलाई नियालिरहेका छौं र कुनै पनि सम्भावित परिस्थितिका लागि सबै आवश्यक तयारी गरेका छौं,” उनले सामाजिक सञ्जालमा भनेका छन्।

रोयटर्स समाचार संस्थाका अनुसार एक वरिष्ठ इरानी अधिकारीले दुवै पक्षबीच प्रतिबन्ध हटाउने “दायरा र संयन्त्र” मा पनि ठूलो मतभेद रहेको बताएका छन्। “दुवै पक्ष प्रतिबन्ध हटाउने तार्किक समयसीमामा पुग्न आवश्यक छ,” अज्ञात नाम राख्ने उक्त अधिकारीले भने।

वाशिङ्टनले इरानसँगको कुनै पनि सम्झौतामा युरेनियम संवर्धनमा पूर्ण प्रतिबन्ध, संवर्धित सामग्री हटाउने, लामो दूरीका मिसाइलमा सीमा र क्षेत्रीय प्रक्सीहरूलाई दिइने सहयोग रोक्नेजस्ता कडा सर्तहरू राखेको छ। विश्लेषकहरूले इरानका लागि यी सर्तहरू स्वीकार गर्न “निकै कठिन” हुने टिप्पणी गरेका छन्।

यी कूटनीतिक प्रयासहरू त्यस्तो समयमा भइरहेका छन्, जतिखेर अमेरिकाले आफ्नो सैन्य उपस्थिति उल्लेखनीय रूपमा बढाएको छ। सञ्चारमाध्यमहरूका अनुसार अमेरिकाले जोर्डनको मुवाफ्फाक साल्टी एयर बेसमा ठूलो संख्यामा लडाकू विमान र यातायात विमान परिचालन गरेको छ, जुन सो आधारको सामान्य क्षमताभन्दा धेरै बढी हो। जोर्डनको राजधानी अम्मानबाट करिब १०० किलोमिटर उत्तरपूर्वमा रहेको यो आधार मध्यपूर्वकै प्रमुख अमेरिकी सैन्य अड्डा मानिन्छ। क्षेत्रका अन्य अमेरिकी सैन्य अड्डाहरूमा पनि ठूलो सैन्य परिचालन भएको रिपोर्ट छ।

यो परिचालन यसै महिना ओमानको मस्कट र जेनेभामा भएका दुई चरणको अप्रत्यक्ष वार्तापछि आएको हो।