ट्रम्पको कूटनीतिक प्रस्ताव: ‘आणविक हतियार होइन, सम्झौता खोज्छौं’

बेइजिङ/वासिङ्टन: अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानसँगको बढ्दो तनाव कूटनीतिक संवाद मार्फत समाधान गर्न आफू इच्छुक रहेको स्पष्ट पारेका छन्। आफ्नो दोस्रो कार्यकालको पहिलो ‘स्टेट अफ द युनियन’ सम्बोधनमा उनले इरानसँग वार्ता भइरहेको जानकारी दिँदै भने, “हामी सम्झौता चाहन्छौं, उनीहरू पनि सम्झौता चाहन्छन्। तर हामीले अझै त्यो स्पष्ट प्रतिबद्धता सुनेका छैनौं ‘हामी कहिल्यै आणविक हतियार बनाउने छैनौं’।”

राष्ट्रपति ट्रम्पले आणविक हतियारको विषयमा अमेरिकाको ‘शून्य सहनशीलता’ नीति दोहोर्याउँदै भने, “मेरो प्राथमिकता कूटनीति हो। तर एउटा कुरा निश्चित छ, म इरानलाई कहिल्यै पनि आणविक हतियार बनाउन अनुमति दिने छैन।”

ट्रम्पले इरानमाथि फेरि “खतरनाक महत्वाकांक्षा” पछ्याइरहेको आरोप लगाए। उनका अनुसार इरानको क्षेप्यास्त्र कार्यक्रमले मध्यपूर्वमा तैनाथ अमेरिकी सैनिकहरूलाई जोखिममा पार्न सक्छ र दीर्घकालमा अमेरिकालाई नै लक्षित गर्न सक्ने क्षमतातर्फ उन्मुख छ। “उनीहरूले युरोप र हाम्रा विदेशी सैन्य आधारहरूलाई धम्की दिन सक्ने क्षेप्यास्त्र विकास गरिसकेका छन्, र अब अमेरिकासम्म पुग्ने क्षमताको विकासतर्फ अग्रसर छन्,” उनले चेतावनी दिए।

यता, इरानका विदेशमन्त्री सैयद अब्बास अराक्चीले भने इरानले कुनै पनि अवस्थामा आणविक हतियार विकास नगर्ने पुनः दोहोर्याएका छन्। सामाजिक सञ्जाल मार्फत उनले अमेरिका–इरानबीच “न्यायोचित र सन्तुलित” सम्झौता छिट्टै सम्भव रहेको उल्लेख गर्दै, “कूटनीतिलाई प्राथमिकता दिइएमा सम्झौता हातको पहुँचमै छ,” भनेका छन्। उनका अनुसार दुवै पक्षसँग पारस्परिक चासो सम्बोधन गर्ने र साझा हित सुरक्षित गर्ने “ऐतिहासिक अवसर” उपलब्ध छ।

यसैबीच, अमेरिका–इरानबीच वार्ताको नयाँ चरण बिहीबार जेनेभामा हुने तय भएको छ। यो तेस्रो चरणको अप्रत्यक्ष वार्ता मुख्यतः इरानको आणविक कार्यक्रम विशेषगरी युरेनियम संवर्धनको स्तर र अमेरिकी प्रतिबन्ध खुकुलो बनाउने विषयमा केन्द्रित हुने अपेक्षा गरिएको छ। यसअघि यही महिनाको सुरुमा भएका दुई चरणका वार्ताले उल्लेख्य प्रगति गर्न नसकेको विश्लेषकहरू बताउँछन्।

धेरै विश्लेषकहरूले आगामी चरणलाई अन्तिम कूटनीतिक अवसरका रूपमा व्याख्या गरिरहेका छन्। उनीहरूका अनुसार यदि यसपटक पनि समझदारी नबनेमा अमेरिका–इजरायल संयुक्त सैन्य कारबाहीको सम्भावना बढ्न सक्छ, जसले क्षेत्रीय सुरक्षा सन्तुलनलाई थप जटिल बनाउने जोखिम छ।

अमेरिकाले पछिल्लो समय मध्यपूर्वमा सैन्य उपस्थिति सुदृढ बनाइरहेको पृष्ठभूमिमा ट्रम्पले सोमबार चेतावनी दिएका थिए “म सम्झौता चाहन्छु, तर यदि भएन भने त्यो इरानका लागि अत्यन्त खराब दिन हुनेछ।” उनको यो बयानले कूटनीतिक प्रयाससँगै सैन्य कारबाहीको सम्भावना पनि जीवितै रहेको संकेत गर्छ।

कुल मिलाएर, अमेरिका–इरान सम्बन्ध पुनः निर्णायक मोडमा पुगेको देखिन्छ। एकातिर कूटनीतिक सम्भावनाको ढोका खुला राखिएको छ, अर्कोतिर आणविक हतियारको प्रश्नमा कडा अडानले तनावलाई उच्च तहमा राखेको छ। अब जेनेभाको वार्ताले विश्वासको पुल निर्माण गर्छ कि द्वन्द्वको दूरी बढाउँछ, यसैमा क्षेत्रीय र वैश्विक सुरक्षा समीकरणको भावी दिशा निर्भर रहनेछ।