अमेरिकी आरोपमाथि चीनको प्रहार : ‘आणविक परीक्षणको आरोप पूर्णरूपमा निराधार’
जेनेभा: चीनले अमेरिकी आरोपहरू पूर्णरूपमा निराधार रहेको बताउँदै आणविक परीक्षण प्रतिबन्ध सन्धिको उद्देश्यप्रति आफ्नो प्रतिबद्धता दोहोर्याएको छ। जेनेभामा सोमबार भएको निशस्त्रीकरण सम्बन्धी उच्चस्तरीय बैठकमा चिनियाँ राजदूत सेन च्यानले यस्तो धारणा राखेका हुन्।
चिनियाँ राजदूतले भने, “चीनले व्यापक आणविक परीक्षण प्रतिबन्ध सन्धिको उद्देश्य र लक्ष्यहरूको दृढतापूर्वक समर्थन गर्दछ। चीनले आणविक परीक्षण गरिरहेको अमेरिकी आरोप पूर्णरूपमा निराधार छ र यो आफ्नो सम्भावित आणविक परीक्षण पुनः सुरु गर्ने उद्देश्यका लागि बनाइएको बहाना मात्र हो।”
रोयटर्सका अनुसार अमेरिकाले सोमबार जेनेभामा रुसी प्रतिनिधिमण्डलसँग भेट गरेको छ भने मंगलबार चिनियाँ प्रतिनिधिमण्डलसँग सम्भावित बहुपक्षीय आणविक हतियार नियन्त्रण सन्धिका लागि वार्ता गर्नेछ।
चीनले मंगलबार जेनेभामा अमेरिकासँग हतियार नियन्त्रण वार्ता गर्ने भनिएको प्रश्नमा चिनियाँ विदेश मन्त्रालयकी प्रवक्ता माओ निङले पत्रकार सम्मेलनमा भनिन्, “जेनेभामा निशस्त्रीकरण सम्मेलनको उच्चस्तरीय खण्ड चलिरहेको बेला चिनियाँ प्रतिनिधिमण्डल सबै सहभागी राष्ट्रका प्रतिनिधिमण्डलहरूसँग सम्पर्कमा रहन र निशस्त्रीकरण सम्मेलनको कार्य तथा आणविक हतियार अप्रसार सन्धिको पक्ष राष्ट्रहरूको समीक्षा सम्मेलन लगायत विषयहरूमा विचार आदानप्रदान गर्न तयार छ।”
यो बैठक हुनुअघि अमेरिकी पक्षले आफ्नो परम्परागत बदनाम गर्ने रणनीति अपनाउँदै अधिकारीहरूले चीनको आणविक सञ्चयबल निर्माणको मुद्दा फेरि उठाएका थिए भने अमेरिकी सञ्चारमाध्यमहरूले पनि त्यसलाई समर्थन गरेका थिए।
यो घटनाक्रम यस साता जेनेभामा निशस्त्रीकरण सम्मेलन भइरहेको बेला भएको हो, जुन रुस र अमेरिकाबीचको स्ट्र्याटेजिक आर्म्स रिडक्सन ट्रिटी (न्यू स्टार्ट) यसै महिनाको सुरुमा समाप्त भएको केही सातापछि भएको हो।
संयुक्त राष्ट्रसङ्घको वेबसाइटका अनुसार संयुक्त राष्ट्र समर्थित निशस्त्रीकरण सम्मेलनको २०२६ सत्र जनवरीदेखि सेप्टेम्बरसम्म तीन भागमा विभाजित छ र सम्मेलनको उच्चस्तरीय खण्ड फेब्रुअरी २३ देखि २७ सम्म तय गरिएको छ।
एनबीसी न्यूजका अनुसार सोमबारको सम्मेलनको एक सत्रमा अमेरिकी सहायक विदेशमन्त्री क्रिस्टोफर यीले “न्यू स्टार्टको सबैभन्दा ठूलो कमजोरी यो थियो कि यसले चीनले अभूतपूर्व, जानाजानी, द्रुत र अपारदर्शी रूपमा गरिरहेको आणविक हतियार निर्माणलाई ध्यानमा राखेन,” भनी दाबी गरे। उनले चीनले “जानाजानी र बिना कुनै रोकतोक आफ्नो आणविक हतियारको भण्डार ठूलो मात्रामा विस्तार गरेको” पनि दाबी गरे।
चिनियाँ राजदूत सेनले उक्त दाबीलाई कडाइका साथ अस्वीकार गरे। चीनले पाँच आणविक हतियार राष्ट्रहरूले आणविक परीक्षण रोक्ने प्रतिबद्धता पुनः पुष्टि गर्न र आणविक परीक्षण प्रतिबन्ध सम्बन्धी विश्वव्यापी सहमति कायम राख्न अमेरिकासँग आग्रह गरेको सेनले बताए।
अन्य बदनाम गर्ने रणनीति जस्तै यस पटक पनि अमेरिकी सञ्चारमाध्यम र अधिकारीहरूले मिलेर माहोल बनाएका छन्। सीएनएनले अमेरिकी गुप्तचर एजेन्सीहरूलाई उद्धृत गर्दै शनिबार दाबी गरेको थियो कि चीनले नयाँ पुस्ताको आणविक हतियार विकास गरिरहेको छ र हालैका वर्षहरूमा कम्तीमा एउटा गोप्य परीक्षण विस्फोट गरेको छ, जुन “आफ्नो आणविक हतियार भण्डारलाई पूर्ण रूपान्तरण गरेर विश्वकै सबैभन्दा प्रविधियुक्त बनाउने व्यापक प्रयासको एक हिस्सा हो।”
अल जजीराले फेब्रुअरी ७ मा प्रकाशित गरेअनुसार एक अन्तर्राष्ट्रिय अनुगमन निकायले यसअघि पनि अमेरिकी यस्ता आरोपहरूको खण्डन गर्दै चीनले २०२० मा गोप्य आणविक परीक्षण गरेको र आणविक परीक्षण प्रतिबन्ध सन्धि उल्लङ्घन गरेको एक वरिष्ठ अमेरिकी अधिकारीको दाबीलाई समर्थन गर्ने कुनै प्रमाण नभेटिएको बताएको थियो।
केही चिनियाँ विज्ञहरूले अमेरिकाले चीनको आणविक हतियार भण्डारको मुद्दा उठाउनु र चीनलाई आणविक निशस्त्रीकरण वार्तामा सामेल हुनुपर्ने दाबी गर्नु वास्तवमा आफ्नो आणविक हतियार भण्डार विस्तार गर्न र थप उन्नत आणविक हतियार विकास गर्नको लागि एउटा बहाना मात्र भएको बताएका छन्।
२०१० मा हस्ताक्षर भएको र अमेरिका र रुसबीचको अन्तिम आणविक हतियार नियन्त्रण सन्धिका रूपमा परिचित न्यू स्टार्ट फेब्रुअरी ५ मा समाप्त भयो, जसले गर्दा नयाँ हतियार दौडको डर पैदा भएको छ।
संयुक्त राष्ट्र महासचिव एन्टोनियो गुटेरेसले अमेरिका र रुसलाई नयाँ आणविक हतियार नियन्त्रण सम्झौता गर्न आग्रह गरेका छन्। बीबीसीका अनुसार यस सम्झौताले आणविक हतियारको अनियन्त्रित निर्माणलाई रोकेको थियो र सबैभन्दा ठूलो आणविक हतियार भण्डार भएका दुई देशहरूलाई एकअर्काको मनसाय गलत बुझ्नबाट बच्न पारदर्शिता उपायहरू प्रदान गरेको थियो।
त्यसपछिको घटनाक्रममा अमेरिकी पक्षले भने चीनलाई बहुपक्षीय आणविक हतियार नियन्त्रण वार्तामा बाँध्ने प्रयास गरेको छ। ब्लुमबर्गका अनुसार अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले रुससँग नयाँ हतियार नियन्त्रण सन्धिको आह्वान गरेका छन्, तर उनी र अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुबियो दुवैले आणविक वार्ताको कुनै पनि नयाँ चरणमा चीनलाई पनि समावेश गर्नुपर्ने दाबी गरेका छन्।
सैन्य विज्ञ झाङ जुन्सेका अनुसार अमेरिका चीनको सीमित आणविक क्षमतालाई नियन्त्रण गर्ने उद्देश्यले चीनलाई वार्तामा सामेल गराउन उत्सुक छ, जुन पूर्ण रूपमा आत्मरक्षाका लागि मात्र हो। साथै अमेरिकाले आणविक हतियार अप्रसार सन्धिजस्ता अन्तर्राष्ट्रिय संयन्त्रहरूबाट पछि हट्न वा कमजोर पार्न बहाना बनाइरहेको छ, ताकि उसले आफ्नो आणविक हतियार भण्डारलाई आधुनिकीकरण र विस्तार गर्न सकोस्।
झाङले भने, “आणविक हतियारको स्तरमा गहिरो असमानताको अवस्थामा चीनलाई अमेरिका–रुस आणविक निशस्त्रीकरण वार्तामा सामेल हुन आह्वान गर्नु न त यथार्थपरक आधार छ न नैतिक आधार।”
माओ निङले भनिन्, “ठूलो आणविक हतियार भण्डार भएको राष्ट्रका रूपमा अमेरिकाले आणविक निशस्त्रीकरणको लागि आफ्नो विशेष र प्राथमिक जिम्मेवारी पूरा गर्नुपर्छ, जुन अन्तर्राष्ट्रिय समुदायको सहमति हो। चीनले अमेरिकाले अन्तर्राष्ट्रिय समुदायको अपेक्षा पूरा गर्ने, रुससँग रणनीतिक स्थिरता वार्ता पुनः सुरु गर्ने र न्यू स्टार्टको अनुगामी व्यवस्थाहरूबारे छलफल गर्ने आशा राख्दछ।”
सैन्य विज्ञ सोङ झोङपिङले मंगलबार मिडियालाई बताए अनुसार आणविक हतियारको सङ्ख्याको हिसाबले चीनसँग अमेरिका र रुसको तुलनामा निकै कम मात्र छ। यो आधारभूत असमानताका कारण चीन दुई देशहरूसँग रणनीतिक आणविक हतियार नियन्त्रण वार्तामा सहभागी हुने अवस्थामा छैन।
केही चिनियाँ विज्ञहरूका अनुसार अमेरिका र रुसले आफ्नो आणविक हतियार भण्डार चीनको बराबरीमा नल्याएसम्म वा चीनको आणविक क्षमता अमेरिका र रुसको बराबरीमा नपुगेसम्म बहुपक्षीय आणविक निशस्त्रीकरणबारे छलफल गर्न तार्किक आधार हुनेछैन।
झाङले भने, “त्यो बिन्दुभन्दा अगाडि अमेरिकासँग चीनलाई आफ्नो रुससँगको आणविक हतियार नियन्त्रण व्यवस्थामा सामेल हुन माग गर्ने न त हैसियत छ न पर्याप्त औचित्य।”
