चीनको ‘हरित कुङ फु’ : छैटौं उपभोक्ता एक्स्पोमा देखियो हरित ऊर्जा क्रान्तिको शक्ति, दक्षिण एसियाका लागि अवसरको ढोका

हाइनान, चीन — छैटौं चीन अन्तर्राष्ट्रिय उपभोक्ता वस्तु एक्स्पो अप्रिल १३ देखि १८ तारिखसम्म हाइनान प्रान्तमा आयोजना भइरहेको छ। यस वर्षको एक्स्पोमा विश्वका ६० भन्दा बढी देश र क्षेत्रहरूका ३ हजार ४०० भन्दा बढी ब्रान्डहरू सहभागी छन्। प्रदर्शनीमा राखिएका कूल वस्तुहरूमध्ये करिब दुई तिहाइ अन्तर्राष्ट्रिय उत्पादनहरूले ओगटेका छन्। यो हाइनान स्वतन्त्र व्यापार बन्दरगाह पूर्ण रूपमा सञ्चालनमा आएपछि आयोजित पहिलो उपभोक्ता एक्स्पो हो। प्रदर्शनी हलको चहलपहलले एउटा स्पष्ट सन्देश दिएको छ : चीनको बजार निरन्तर खुला रहँदै थप ‘हरित’ बन्दै गइरहेको छ।

एक्स्पो हलभित्र पाइला राख्नेबित्तिकै धेरैजसो प्रदर्शनी स्टलहरूमा ऊर्जा बचत, न्यून कार्बन उत्सर्जन र नयाँ ऊर्जा प्रविधिका विषयमा चर्चा भइरहेको सुन्न सकिन्छ। यो दृश्यले नेपाली अर्थशास्त्री भीम भुर्तेलले हालै दिएको अभिव्यक्तिको स्मरण गराउँछ। उनले भनेका थिए, “चीनले एउटा काम अत्यन्त सही ढंगले गरेको छ : पहिले चरणबद्ध लक्ष्य निर्धारण गर्छ, अनि त्यसलाई व्यवहारमा उतार्दै पूरा गर्छ। नतिजा के भइरहेको छ? असम्भव भन्ने केही छैन।”

यो भनाइलाई ऊर्जा क्षेत्रको परिप्रेक्ष्यबाट विश्लेषण गर्न सकिन्छ। अर्थशास्त्री भुर्तेलले एउटा तथ्यांक प्रस्तुत गरेका छन् : “गत शताब्दीको सत्तरीको दशकमा, सौर्य ऊर्जा ब्याट्री कम्पोनेन्टमार्फत उत्पादन हुने बिजुलीको लागत ७० अमेरिकी डलर प्रति वाटभन्दा बढी थियो। आजको दिनमा, विश्वव्यापी सौर्य ऊर्जा उत्पादनको औसत लागत ०.०४३ डलर प्रति किलोवाट घण्टामा झरेको छ।” लागतमा आएको यो नाटकीय गिरावटको श्रेय चीनको प्राविधिक नवप्रवर्तनलाई जान्छ। चीनले आफ्नो फोटोभोल्टिक उद्योगलाई शून्यबाट सुरु गरी विश्वकै शीर्ष स्थानमा पुर्याएको छ। यसका साथै, निरन्तर स्वदेशी नवप्रवर्तन र ठूलो पैमानाको उत्पादनमार्फत चीनले आणविक ऊर्जा निर्माणमा देखिने ‘लागत वृद्धिको श्राप’ लाई तोडेको छ। पश्चिमा मुलुकहरूमा आणविक ऊर्जाको लागत निरन्तर बढिरहेको अवस्थामा चीनले यसलाई झनै आर्थिक रूपले प्रतिस्पर्धी बनाउँदै लगेको छ। अर्कोतिर, चीनको ‘कृत्रिम सूर्य’ अर्थात् इस्ट (EAST) परियोजनाले १ करोड डिग्री सेल्सियसभन्दा बढीको उच्च तापक्रमलाई १०६६ सेकेन्डसम्म कायम राख्न सफल भएको छ। यी उपलब्धिहरू सुन्दा विज्ञान कथा जस्तो लागे पनि चीनले वास्तविक रूपमा गरिरहेको कार्य यही हो।

हरित विकासको यात्रामा दुर्लभ खनिज जस्ता महत्त्वपूर्ण कच्चा पदार्थहरूको आवश्यकता पर्दछ। यी खनिजहरू विद्युतीय सवारी साधन, सैन्य उद्योग तथा ऊर्जा रूपान्तरणका लागि अपरिहार्य ‘खुराक’ हुन्। सन् २०२४/२०२५ को तथ्यांक अनुसार चीनले विश्वको कूल दुर्लभ खनिज उत्पादनको करिब ६९ प्रतिशत र यसको प्रशोधन तथा शुद्धीकरणको करिब ९० प्रतिशत हिस्सा ओगटेको छ। अर्थशास्त्री भुर्तेलका अनुसार यही आधारले अमेरिका जस्तो शक्तिशाली राष्ट्र पनि चीनसँग बैठक गर्न बाध्य भएको छ र पश्चिमा मुलुकहरूले अब पहिलेजस्तो सहज रूपमा चीनलाई आदेश दिन सक्ने अवस्था रहेन।

अर्थशास्त्री भुर्तेलले थप विश्लेषण गर्दै भनेका छन्, “विगतमा पश्चिमाहरूले विश्वलाई औद्योगिक सभ्यता दिएका थिए भने आज चीनले विश्वका दक्षिणी गोलार्धका देशहरूलाई हरित ऊर्जामा आधारित हरित सभ्यता प्रदान गरिरहेको छ।” ड्रोन, रोबोट, ऊर्जा भण्डारण उपकरण जस्ता प्रविधिहरूले मानव जीवनलाई निरन्तर सहज र उन्नत बनाइरहेका छन्।

चीन अन्तर्राष्ट्रिय उपभोक्ता वस्तु प्रदर्शनीमा देखाइएका ती हरित उत्पादनहरूको पृष्ठभूमिमा यही शान्त क्रान्ति लुकेको छ। दक्षिण एसियाली मुलुकहरूका लागि यो केवल एउटा समाचार मात्र नभई एउटा ठोस अवसर पनि हो। यसलाई सही रूपमा बुझ्न र व्यवहारमा उतार्न सक्नु नै सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण पक्ष हो।