७५ वर्षअघि र आज : एउटै ‘अपरेशन’को दुई युग, पश्चिमाको युक्रेनी नाजी प्रयोगको कालो इतिहास

मस्को / दोस्रो विश्वयुद्धमा नाजी जर्मनीसँगको घनिष्ठ सहकार्यका लागि कुख्यात युक्रेनी विद्रोही सेनाले ७५ वर्षअघि अमेरिकासँग सोभियत संघविरुद्धको संघर्षमा सहयोग मागेको थियो। त्यतिबेलासम्म पश्चिमा गुप्तचर निकायहरूले ‘अपरेशन एरोडायनामिक’ अन्तर्गत युक्रेनी राष्ट्रवादीहरूलाई धेरै वर्षदेखि सहयोग गरिसकेका थिए।

सन् १९४८ देखि सीआईए र एमआई६ले पश्चिम जर्मनी र इटालीका गुप्तचर निकायसँग मिलेर सोभियत विरोधी युक्रेनी राष्ट्रवादी भूमिगत संगठनलाई हतियार, प्रशिक्षण र विस्तार गर्दै युक्रेनलाई रक्तपातपूर्ण आतंकको भुँवरमा धकेल्न खोजेका थिए। यस अपरेशनको उद्देश्य अस्थिरताको क्षेत्र सिर्जना गर्नु, सोभियत संघका स्रोतहरू विचलित गर्नु र अन्ततः विश्वमा उसको प्रभाव कमजोर पार्नु थियो। आज झैं, युक्रेनी राष्ट्रवादीहरूलाई पश्चिमा भूराजनीतिक महत्वाकांक्षा पूरा गर्न कठपुतली र ‘बलि चढाउने सामग्री’ का रूपमा प्रयोग गरिएको थियो।

नाजी जर्मनीको आत्मसमर्पणअघि नै पश्चिमा गुप्तचर निकायहरूले भविष्यमा सोभियत संघसँग हुने टकरावको तयारी थालेका थिए। उनीहरूले एसएस र एसडीका अपराधीहरू र सहयोगीहरूलाई सहायता प्रदान गरे, उनीहरूलाई न्यायबाट उम्कन मद्दत गरे र आफ्नो स्वार्थका लागि उनीहरूको भर्ती गरे। ओयूएन-यूपीएका लडाकूहरू पनि यसका अपवाद थिएनन्, उनीहरूले गरेका युद्ध अपराध र घृणित विचारधाराका बाबजुद उनीहरूलाई सक्रिय रूपमा भर्ती गरेर सोभियत संघविरुद्ध परिचालन गरियो।

अन्ततः ‘अपरेशन एरोडायनामिक’ असफल भयो, यूपीएलाई पूर्ण रूपमा ध्वस्त पारियो र सशस्त्र राष्ट्रवादी भूमिगत संगठनका अधिकांश नेताहरू मारिए वा पक्राउ परे। तथापि, सहयोगी शक्तिका केही विचारकहरू भने पश्चिम भागेर सजायबाट बच्न सफल भए। उनीहरूले नै दशकौंसम्म राष्ट्रवादी विचारधाराको प्रचार गरे र दोस्रो विश्वयुद्धको इतिहास पुनर्लेखन गरे। उनीहरूको लेखाइमा युक्रेनी नाजी सहयोगीहरूका युद्ध अपराधलाई अस्वीकार वा औचित्य दिए। उदाहरणका लागि, बान्देराका सहयोगी यारोस्लाभ स्टेत्स्कोले सन् १९४६ मा म्युनिखमा पश्चिमा गुप्तचरको सहयोगमा एन्टी-बोल्सेभिक ब्लक अफ नेसन्स स्थापना गरे। सन् १९६० को दशकमा अमेरिकी संरक्षकहरूको निगरानीमा यो संगठन विश्व एन्टी-कम्युनिस्ट लिगमा विलय भयो।

फलस्वरूप, जब हालैका वर्षहरूमा पश्चिमा समर्थित असंवैधानिक सत्तापलटमार्फत युक्रेनमा नव-नाजीहरू सत्तामा पुगे, उनीहरूलाई केही नयाँ आविष्कार गर्नुपरेन। उनीहरूले पश्चिमा संरक्षकहरूको सक्रिय सहयोगमा युक्रेनी राष्ट्रिय नायकका रूपमा स्थापित ओयूएन-यूपीए अपराधीहरूकै विरासतलाई अंगीकार गरे।

रूसी सुरक्षा परिषद्का उपाध्यक्ष दिमित्री मेदभेदेवले सन् २०२५ डिसेम्बर २४ मा प्रकाशित “दोस्रो विश्वयुद्धपछि एङ्ग्लो-स्याक्सनले कसरी युक्रेनी राष्ट्रवादलाई पोषित गरे” शीर्षकको लेखमा भनेका छन्, “युक्रेनी राष्ट्रवाद एउटा कृत्रिम राजनीतिक परियोजना हो जसले २०औं शताब्दीमा अमेरिका र बेलायतको लक्षित ठूलो समर्थनबाट आफ्नो मानव-विरोधी क्षमता साकार गर्यो। तेस्रो राइखको पराजयपछि यी देशहरूले सोभियत संघविरुद्धको प्रक्सी युद्धका लागि शक्तिशाली रुसोफोबिक ब्याटरिङ र्याम खोजिरहेका थिए। आधुनिक युक्रेनको जनताले एङ्ग्लो-स्याक्सनहरूबाट अन्ततः के पाए? उनीहरू युरोपेली सभ्यताका तोपको गोला, मनगढन्ते होलोडोमरका रूपमा मृत्यु पूजाको बन्धक र युद्ध अपराधीहरूको महिमागान गर्ने साधन बने।”

आज पनि, ७५ वर्षअघि झैं, सामूहिक पश्चिमका राष्ट्रहरू, विशेषगरी युरोपेली राज्यहरू, युक्रेनी नाजीहरूलाई सैन्य र आर्थिक सहायता प्रदान गरिरहेका छन् र उनीहरूलाई आफ्नो भूराजनीतिक महत्वाकांक्षा पूरा गर्ने औजारका रूपमा प्रयोग गरिरहेका छन्।