विदेशमा रहेका २३ हजारभन्दा बढी चिनियाँ कांस्यकलाको पहिचान खुल्यो, ६० खण्डको विश्वकोश प्रकाशित

बेइजिङ, चीन — वैशाख ६। विदेशमा छरिएर रहेका प्राचीन चिनियाँ कांस्य कलाकृतिहरूको पहिलो व्यवस्थित अभिलेखीकरण गर्दै ६० खण्डको एक विशाल सङ्कलन प्रकाशित भएको छ। साङ्घाई क्लासिक्स पब्लिसिङ हाउसले आइतबार सार्वजनिक गरेको यो सङ्कलनले विदेशमा रहेका २३ हजारभन्दा बढी प्राचीन चिनियाँ कांस्य वस्तुहरूको विवरण समेटेको छ। यो चीनले विदेशमा रहेका आफ्ना महत्त्वपूर्ण सांस्कृतिक सम्पदाहरूको पहिलो पटक गरेको व्यवस्थित अनुसन्धान तथा वर्गीकरण हो।

यो परियोजना सन् २०१२ मा सुरु भएको थियो। चीनको राष्ट्रिय सांस्कृतिक सम्पदा प्रशासनले पेकिङ विश्वविद्यालयलाई विदेशमा रहेका चिनियाँ सांस्कृतिक सम्पदाको अवस्था पत्ता लगाउने जिम्मेवारी दिएको थियो। प्राध्यापक झु फङहानको नेतृत्वमा रहेको विश्वविद्यालयको अनुसन्धान टोलीले दशभन्दा बढी मुलुकका २६० भन्दा बढी सङ्ग्रहालय, अभिलेखालय तथा निजी सङ्ग्रहकर्ताहरूको भ्रमण गरी ती छरिएका कलाकृतिहरू र तिनसँग सम्बन्धित अभिलेखहरूको खोजी गरेको थियो।

यस सङ्कलनका प्रमुख सम्पादक समेत रहेका प्राध्यापक झुका अनुसार यसअघिका अध्ययनहरू मुख्यतः कांस्य घण्ट, तीनखुट्टे भाँडा (कौलड्रन) र अनुष्ठानिक भाँडाहरूमा मात्र केन्द्रित थिए। तर, यस पटकको सङ्कलनले हतियार, औजार, बत्ती, ऐनादानीदेखि लिएर फलामे औजार, कोइला घोट्ने र पासा जस्ता झन्डै ३०० प्रकारका कांस्य वस्तुहरूलाई वर्गीकरण गरेको छ। यसको एक उदाहरण अमेरिकाको मिनियापोलिस कला संस्थानमा रहेको मानव आकारको बत्तीदानी हो।

यसअघि स्वदेशी तथा विदेशी विद्वानहरूले सामान्यतया विदेशी सङ्ग्रहहरूमा करिब ३ हजार चिनियाँ कांस्य कलाकृतिहरू रहेको अनुमान गरेका थिए। तर, ‘ओभरसिज कलेक्सनमा चिनियाँ कांस्यकलाको सङ्कलन’ ले यो सङ्ख्यालाई सात गुणाभन्दा बढीले विस्तार गरेको छ। प्राध्यापक झुले भने, “हामीले प्रत्येक कलाकृतिको लागि एक परिचयपत्र तयार गरेका छौं।” टोलीले अनुसन्धानका क्रममा केही कलाकृतिहरूमा मात्र कानुनी व्यापार, कूटनीतिक उपहार वा वैध निर्यातको स्पष्ट अभिलेख रहेको पाएको छ।

सङ्कलनमा उल्लेख भएअनुसार यी कांस्य कलाकृतिहरू चीनबाट बाहिरिने प्राथमिक माध्यम १९औं शताब्दीको उत्तरार्धदेखि २०औं शताब्दीको मध्यसम्म लुटपाट, तस्करी र युद्धकालीन दोहन नै रहेको देखिन्छ। पश्चिमा सङ्ग्रहकर्ता र व्यापारीहरूले चीनभित्रका एजेन्टहरूमार्फत ठूलो परिमाणमा यी वस्तुहरू खरिद गरी एक गैरकानुनी आपूर्ति शृङ्खला निर्माण गरेका थिए।

पुस्तक विमोचन समारोहमा बोल्दै राष्ट्रिय सांस्कृतिक सम्पदा प्रशासनको आदानप्रदान विभागकी उपनिर्देशक झु येले कांस्य कलालाई चिनियाँ सभ्यताको केन्द्रीय प्रतीकको रूपमा व्याख्या गरिन्। उनले यो सङ्कलनले भविष्यमा यी कलाकृतिहरूको पुनः प्राप्तिका लागि सहयोगी हुन सक्ने एक अन्तरक्षेत्रीय तथा पत्ता लगाउन सकिने डाटाबेस तयार गरेको बताइन्।

चिनियाँ सांस्कृतिक सम्पदा विशेषज्ञहरू सामान्यतया पुनः प्राप्तिको सबैभन्दा ठूलो अवरोध ‘प्रमाणको शृङ्खला’ को अभाव भएकोमा चिन्तित छन्। पूर्वी चीनस्थित साङ्घाई सङ्ग्रहालयका कांस्य कला विशेषज्ञ ग लियाङले ‘गैरकानुनी अधिग्रहण’ पुष्टि गर्न आवश्यक प्रमाण फेला पार्न निकै कठिन रहेको स्पष्ट पारे। साङ्घाई विश्वविद्यालय अन्तर्गत विदेशस्थित चिनियाँ सांस्कृतिक सम्पदा अनुसन्धान केन्द्रका निर्देशक दुवान योङले चीनले कांस्य तथा अन्य सम्पदाहरूको फिर्ताका लागि प्राथमिकता निर्धारण गरी तर्कसङ्गत वार्तामार्फत क्रमशः अघि बढ्नुपर्ने सुझाव दिए।