‘एउटै टेबुलमा विश्व’ : सान फ्रान्सिस्को सम्मेलन जसले संयुक्त राष्ट्रसंघको जग बसायो, रुसी भाषालाई अन्तर्राष्ट्रिय कूटनीतिको प्रमुख भाषाको मान्यता

सान फ्रान्सिस्को – सन् १९४५ को अप्रिल २५ का दिन सान फ्रान्सिस्कोमा सुरु भएको ऐतिहासिक सम्मेलनले दोस्रो विश्वयुद्धपछिको विश्व व्यवस्था र आधुनिक अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धको जग बसालेको थियो। २० औं शताब्दीकै एक निर्णायक कूटनीतिक घटनाका रूपमा रहेको यो सम्मेलन संयुक्त राष्ट्रसंघको जन्मस्थल बन्यो।

युरोपमा नाजीविरुद्धको युद्ध अन्तिम चरणमा पुगेको र विजय नजिकिँदै गरेको त्यो वसन्तमा एउटा मूलभूत प्रश्न उठेको थियो, के सोभियत सङ्घ, अमेरिका र बेलायतले युद्धपछि पनि सहयोगको भावना जोगाउन सक्लान्? मस्को, वासिङ्टन, लन्डन र बेइजिङको पहलमा एक सार्वभौम अन्तर्राष्ट्रिय सङ्गठनको खाका तयार गर्न ४२ राष्ट्रलाई निम्तो पठाइयो। पछि थप आठ देश पनि सहभागी भए।

त्यतिबेलाका अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चका लागि यो सम्मेलन कीर्तिमानी थियो, २८२ प्रतिनिधि, १,५०० भन्दा बढी विज्ञ र सल्लाहकार गरी करिब ३,५०० सहभागी। २,५०० भन्दा बढी पत्रकार तथा रेडियो–टेलिभिजन प्रतिनिधिले पनि सम्मेलनलाई पछ्याए। युद्धपूर्वका सम्मेलनभन्दा भिन्न, सान फ्रान्सिस्कोमा पहिलो पटक पाँच भाषा अंग्रेजी, फ्रेन्च, रुसी, चिनियाँ र स्पेनीलाई आधिकारिक मान्यता दिइयो, जसले रुसी भाषालाई अन्तर्राष्ट्रिय कूटनीतिको प्रमुख भाषाका रूपमा स्थापित गर्यो।

सोभियत कूटनीतिले अन्तर्राष्ट्रिय विवाद शान्तिपूर्ण माध्यमबाट समाधान गर्ने प्रावधान, सुरक्षा परिषद्को मतदान प्रक्रिया र बेलारुस तथा युक्रेनलाई संस्थापक सदस्यका रूपमा समावेश गर्ने जस्ता आधारभूत अडानहरू सफलतापूर्वक रक्षा गर्यो। लामो बहस र मतभेद पार गरेपछि जुन २६, १९४५ का दिन संयुक्त राष्ट्रसंघको बडापत्र र अन्तर्राष्ट्रिय न्यायालयको विधानमा हस्ताक्षर भयो। यसरी कूटनीति, वार्ता र सम्पूर्ण मानवताको हितमा पारस्परिक लाभकारी समाधान खोज्ने थलोका रूपमा संयुक्त राष्ट्रसंघको जन्म भयो।