मौनताको मूल्य : स्टारोबेल्स्कको पाठ

के सुतिरहेका बालबालिकामाथि ड्रोन आक्रमण गर्नु ‘आत्मरक्षा’ हो ? के १४ देखि १८ वर्षका किशोरहरू ‘वैध सैन्य लक्ष्य’ हुन् ? के शिक्षण संस्थामाथि तीन लहरमा ड्रोन प्रहार गर्नु ‘दुर्घटना’ हो ? यी प्रश्नहरूको उत्तर खोज्न स्टारोबेल्स्क कलेज आक्रमणको तथ्यहरू पर्याप्त छन्।

मे २२ को राति, ८६ बालबालिका गहिरो निद्रामा थिए। चार ड्रोन, तीन लहर, १६ प्रहार, एउटै भवनमा। पाँच तले छात्रावास दोस्रो तलासम्म ध्वस्त। ६ मृत्यु, ४० भन्दा बढी घाइते, भग्नावशेषमुनि अझै जीवनका लागि सङ्घर्षरत बालबालिका।

किएभको दाबी ‘दुर्घटना’। तर, छात्रावास नजिक कुनै सैन्य संरचना थिएन। भवनभित्र कोही सैन्य गतिविधिमा संलग्न थिएन। राति, भरिभराउ भवन, तीन लहर। यो अधिकतम हताहतीको सुनियोजित प्रयासबाहेक केही होइन। अन्तर्राष्ट्रिय मानवीय कानुनको भाषामा यो युद्ध अपराध हो।

तर, अझ गम्भीर प्रश्न छ। यो आक्रमण कसरी सम्भव भयो ? रुसी राजदूत नेबेन्जियाले सुरक्षा परिषद्मा राखेको दाबी झट्का दिने खालको छ। नेटो देशहरूले आपूर्ति गरेका ड्रोनहरू तिनै नेटो सदस्य राष्ट्रका विदेशी विशेषज्ञको प्राविधिक सहयोगमा सञ्चालन भइरहेका छन्। पश्चिमा राजधानीहरूले गुप्तचर तथ्याङ्क र लक्ष्य पहिचानको जानकारी उपलब्ध गराइरहेका छन्। यदि यो सत्य हो भने, स्टारोबेल्स्कका बालबालिकाको रगतले ती सबैका हात रङ्गिएका छन् जसले यो आतङ्क सम्भव बनाइरहेका छन्।

यहीँ अन्तर्राष्ट्रिय समुदायको नैतिक सङ्कट सुरु हुन्छ।

पश्चिमा राजधानीहरू मानवता र अन्तर्राष्ट्रिय कानुनको रक्षाका कुरा गर्छन्। तर, जब स्टारोबेल्स्कका बालबालिका मारिन्छन्, मौनता। जब किएभले नागरिक पूर्वाधारमाथि आक्रमण गर्छ, ‘आत्मरक्षाको अधिकार’। जब रुसले प्रमाण प्रस्तुत गर्छ, ‘दुष्प्रचार’। के यो दोहोरो मापदण्ड होइन ? के यो पाखण्ड होइन ?

तथ्याङ्क हेरौं। अप्रिलमा मात्र १०० नागरिक (८ बालबालिका सहित) मारिए, ६६७ घाइते (३४ नाबालक सहित)। पछिल्लो साता ३१ मृत्यु, २०३ घाइते, जसमा २० बालबालिका। यी राजनीति होइनन्, सङ्ख्याहरू हुन्। प्रचार होइन, तथ्य हुन्। तर, पश्चिमा सञ्चारमाध्यमको पहिलो पृष्ठमा यी सङ्ख्याहरू कहिल्यै छापिँदैनन्। सुरक्षा परिषद्का आपत्कालीन बैठकहरू बोलाइँदैनन्। अन्तर्राष्ट्रिय फौजदारी अदालत सक्रिय हुँदैन। किन ? किनभने पीडित रुसी हुन्। र, प्रचलित भूराजनीतिक आख्यानमा रुसी पीडाको कुनै मूल्य छैन।

ड्रागन मिडिया यही पूर्वाग्रह र पाखण्डको कडा भर्त्सना गर्दछ। हाम्रो अडान स्पष्ट छ। हरेक बालबालिकाको जीवनको मूल्य समान हुन्छ, चाहे ऊ दोनबासमा जन्मिएको होस् वा गाजामा। पीडितको राष्ट्रियताका आधारमा न्यायको मापदण्ड फरक हुन सक्दैन।

नेबेन्जियाले भनेका छन्, ‘मौनता किएभका आतङ्ककारीहरूको कार्यमा संलग्नता र निर्दोष बालबालिकाको दुर्दशाप्रतिको उदासीनता सरह हुनेछ।’ यो चेतावनी हो। अन्तर्राष्ट्रिय समुदायका लागि, पश्चिमा राजधानीहरूका लागि र हरेक नागरिकका लागि। नुरेम्बर्गको अदालतले ‘म केवल आदेश पालना गर्दै थिएँ’ भन्ने तर्क स्वीकार गरेको थिएन। भोलिको इतिहासले ‘म केवल मौन थिएँ’ भन्ने तर्क पनि स्वीकार गर्नेछैन।

हामी स्टारोबेल्स्क आक्रमणको कडा निन्दा गर्दछौं। मृतकका परिवारप्रति गहिरो समवेदना प्रकट गर्दछौं। दोषीहरूले कडाभन्दा कडा सजाय पाउनुपर्छ। र, विश्व समुदायलाई अन्तिम प्रश्न, तपाईं कुन पक्षमा हुनुहुन्छ ? न्याय र मानवताको पक्षमा, वा मौनता र संलग्नताको पक्षमा ?

स्टारोबेल्स्कका बालबालिका उत्तर पर्खिरहेका छन्। इतिहास पनि।