प्रधानमन्त्रीको अभिव्यक्ति र त्यसको तरंग

प्रधानमन्त्री बालेन्द्र साहले संसद्मा “नेपालले भारतको भूमि मिचेको” भन्ने अभिव्यक्ति दिनु र त्यसले राष्ट्रिय राजनीतिमा ल्याएको तरंगले केही गम्भीर प्रश्न खडा गरेको छ।

पहिलो, प्रधानमन्त्रीको अभिव्यक्तिको औचित्य र तथ्यगत आधार: कुनै पनि देशको कार्यकारी प्रमुखले संसद्मा उभिएर सीमासम्बन्धी यति संवेदनशील विषयमा अभिव्यक्ति दिँदा तथ्य र प्रमाणमा आधारित हुनैपर्छ। यदि उक्त भनाइको पुष्टि हुने आधिकारिक दस्तावेज वा प्रमाण छैन भने, यसले देशको कूटनीतिक स्थिति कमजोर बनाउन सक्ने जोखिम हुन्छ। विपक्षी दलहरूले माफी माग्नुपर्ने माग राख्नुको पछाडि यही चिन्ता हो।

दोस्रो, सांसद बब्लु गुप्ताको बचाउको प्रयास र त्यसमा देखिएको तथ्यगत कमजोरी: सांसद गुप्ताले सामाजिक सञ्जालमा सीमा स्तम्भको तस्बिर राखेर प्रधानमन्त्रीको बचाउ गर्न खोज्नु आफैमा राजनीतिक वफादारीको स्वाभाविक अभ्यास हुन सक्छ। तर, उनले प्रस्तुत गरेको “प्रमाण” नै गलत ठहरिनु— अर्थात् ज्ञानी मुखिया भारतीय नागरिक हुनु र सीमा स्तम्भ भारततर्फै हुनु— यो विषयलाई अझ पेचिलो बनाउँछ। यसले दुईवटा सम्भावना देखाउँछ:

· या त सांसद गुप्ताले आफैं राम्ररी तथ्य जाँच नगरी सामग्री सार्वजनिक गरे, जुन एक जनप्रतिनिधिको हैसियतले गम्भीर लापरबाही हो।
· वा उनले जानीबुझीकन भ्रम फैलाउने प्रयास गरे, जुन अझ गम्भीर नैतिक र राजनीतिक प्रश्न हो।

तेस्रो, संस्थागत गाम्भीर्यताको प्रश्न: संसद् जस्तो गरिमामय थलोमा प्रधानमन्त्रीले दिएको अभिव्यक्तिलाई पुष्टि गर्न सांसदले सामाजिक सञ्जालमा तस्बिर राखेर बहस गर्नुपर्ने अवस्था आफैमा राजनीतिक संस्कारको कमजोरी हो। सीमा विवादजस्तो संवेदनशील विषयमा सरकारले आधिकारिक धारणा, प्रमाणसहितको प्रतिवेदन, वा कूटनीतिक माध्यमबाट कुरा राख्नुपर्छ। सामाजिक सञ्जालको पोस्टले यसलाई थप भ्रामक र अव्यवसायिक बनाएको छ।

यो प्रकरणले नेपालको राजनीतिक नेतृत्वले सीमा, कूटनीति र राष्ट्रिय हितजस्ता गम्भीर विषयमा कति संयमता, तथ्यपरकता र जिम्मेवारीपूर्वक प्रस्तुत हुन आवश्यक छ भन्ने पाठ दिएको छ। प्रधानमन्त्रीको अभिव्यक्ति सत्य साबित हुन सकेन भने यसले मुलुकलाई कूटनीतिक रूपमा कमजोर स्थितिमा पुर्याउन सक्छ। अर्कोतिर, सांसद गुप्ताको भ्रामक पोस्टले सरकारको बचाउको सट्टा थप क्षति पुर्याएको छ। समाधानको बाटो भनेको— तथ्यमा आधारित, संयमित र संस्थागत रूपमा जिम्मेवार प्रस्तुति नै हो, जुन यस प्रकरणमा दुवै पक्षबाट देखिएन।