गर्मीमा बासी खाना खाँदा खाद्य विषाक्तताको जोखिम
गर्मी मौसममा तापक्रम र आर्द्रता बढेसँगै बासी खाना खाँदा खाद्य विषाक्तताको जोखिम उच्च हुने स्वास्थ्य विज्ञहरूले चेतावनी दिएका छन्।
विशेषगरी बचेको भात, तरकारी, मःम, नुडल्स, आलुजन्य परिकार र अन्य पकाइएका खानेकुरा लामो समयसम्म सामान्य तापक्रममा राख्दा त्यसमा जीवाणु तीव्र रूपमा बढ्न सक्छन्। यस्तो खाना पुनः तताएर खाँदा पनि सबै प्रकारका विषाक्त तत्व नष्ट नहुन सक्छन्, जसले स्वास्थ्यमा गम्भीर असर पार्न सक्छ।
चीनको ग्वाङदोङ प्रान्तको जियाङमेन क्षेत्रमा ५० वर्षीय चेन थरका एक व्यक्तिलाई केही दिन फ्रिजमा राखिएको बासी भातबाट फ्राइड राइस बनाएर खाएपछि गम्भीर स्वास्थ्य समस्या देखिएको उदाहरण दिइएको छ। खाना खाएको केही समयपछि उनलाई पेट दुख्ने, पखाला लाग्ने र सास फेर्न गाह्रो हुने जस्ता लक्षण देखिएका थिए।
अस्पताल पुर्याउँदा उनी अचेत अवस्थामा पुगेका थिए। मुटु, कलेजो, मिर्गौलालगायत अंगहरूको कार्यक्षमता कमजोर हुन थालेपछि उनलाई आईसीयूमा राखेर आकस्मिक उपचार गरिएको थियो। स्वास्थ्यकर्मीहरूको प्रयासपछि मात्र उनको ज्यान जोगिएको बताइएको छ।
जाँचका क्रममा उनको समस्या बासी चामल तथा स्टार्चयुक्त खानेकुरामा बढ्न सक्ने ब्याक्टेरियासँग सम्बन्धित खाद्यजन्य रोगका कारण भएको पुष्टि भएको थियो। यस्तो संक्रमणलाई कहिलेकाहीँ “फ्राइड राइस सिन्ड्रोम” पनि भनिन्छ।
स्वास्थ्य विज्ञहरूका अनुसार यस्तो ब्याक्टेरिया सामान्य तापक्रममा लामो समय राखिएको भात, फ्राइड राइस, नुडल्स, आलु र अन्य स्टार्चयुक्त खानेकुरामा सजिलै बढ्न सक्छ। यसबाट हुने विषाक्तता मुख्यतः दुई प्रकारको हुन्छ—वान्ता गराउने प्रकार र पखाला गराउने प्रकार।
वान्ता गराउने प्रकारको विषाक्तता प्रायः भात, नुडल्स, आलुजस्ता स्टार्चयुक्त खानेकुरामा पाइन्छ। यसका कारण खाना खाएको आधा घण्टादेखि ६ घण्टाभित्र वाकवाकी लाग्ने, वान्ता हुने र गम्भीर अवस्थामा कलेजोमा असर पर्ने, प्रतिरोधात्मक क्षमता कमजोर हुने तथा धेरै अंगहरू प्रभावित हुने जोखिम रहन्छ।
पखाला गराउने प्रकारको विषाक्ततामा भने खाना खाएको करिब २ देखि ३६ घण्टाभित्र पेट दुख्ने र पखाला लाग्ने लक्षण देखिन सक्छ। केही अवस्थामा लक्षण सामान्य देखिए पनि कमजोर स्वास्थ्य भएका व्यक्ति, बालबालिका, ज्येष्ठ नागरिक र दीर्घरोगीमा जोखिम बढी हुन सक्छ।
गर्मी मौसममा खाद्य सुरक्षाका लागि सकेसम्म बासी खाना नखान स्वास्थ्य विज्ञहरूले सुझाव दिएका छन्। एकैपटक धेरै खाना पकाउनुको सट्टा आवश्यक मात्रामा पकाउने र पकाएको खाना सकेसम्म तुरुन्तै खाने बानी बसाल्नुपर्ने उनीहरूको भनाइ छ।
बचेको खाना खानैपर्ने अवस्था आएमा सफा डब्बा वा खाद्य सुरक्षित झोलामा राखेर चाँडै फ्रिजमा राख्नुपर्छ। त्यस्तो खाना लामो समयसम्म नराखी छिटो उपभोग गर्नुपर्छ। पुनः खानुअघि राम्रोसँग तताएर पूरै तातो बनाउनु आवश्यक छ।
लामो समयसम्म विद्युतीय राइस कुकर वा तातो राख्ने भाँडामा राखिएको खाना पनि सुरक्षित नहुन सक्छ। चार घण्टाभन्दा बढी समय तातो अवस्थामा राखिएको खानेकुरामा ठूलो मात्रामा जीवाणु बढ्ने र विषाक्त पदार्थ बन्ने सम्भावना रहन्छ।
यसका साथै राइस कुकरलगायत खाना राख्ने उपकरण नियमित रूपमा सफा गर्नुपर्छ। हावा जाने भाग, रबर सील र तताउने प्लेटजस्ता ठाउँमा फोहोर जम्मा भए जीवाणु बढ्न सक्ने भएकाले ती भागको सफाइमा विशेष ध्यान दिनुपर्ने स्वास्थ्य सुझाव छ।
गर्मी मौसममा सानो असावधानीले पनि गम्भीर खाद्य विषाक्तता निम्त्याउन सक्ने भएकाले सुरक्षित भण्डारण, छिटो उपभोग, राम्रोसँग तताउने र भान्साको सरसफाइलाई प्राथमिकता दिन आवश्यक छ।
