गहुँबारीबीच उभिएका सङ राजवंशका मूर्तिले सुनाउँदै चीनको सम्पदा कथा

बेइजिङ । मध्य चीनको हनान प्रान्तस्थित गोङयीको बालिङ गाउँमा अहिले गहुँ काट्ने समय सुरु भएको छ। सुनौलो गहुँबारीबीच हार्भेस्टरहरू चलिरहेका छन् भने त्यही खेतको बीचमा उत्तरी सङ राजवंशकालीन विशाल ढुंगाका मूर्तिहरू शान्त रूपमा उभिएका छन्।

बालिङ गाउँ, जसको अर्थ ‘आठ समाधिस्थल’ हुन्छ, उत्तरी सङ राजवंशका सम्राटीय समाधिस्थलसँग जोडिएको क्षेत्र हो। सन् ९६० देखि ११२६ सम्मको अवधिमा बनाइएका ढुंगाका मूर्तिहरू आज पनि गाउँका खेत, बाटो र खुला भूभागमा देख्न सकिन्छन्। यहाँ हाल १ हजार २७ वटा ढुंगाका पुरातात्त्विक अवशेष सुरक्षित छन्। यसै कारण यस क्षेत्रलाई प्राचीन मूर्तिकलाको ‘खुला आकाशमुनिको संग्रहालय’का रूपमा वर्णन गरिन्छ।

सामान्यतया संग्रहालयमा सिसाभित्र राखिने यस्ता ऐतिहासिक वस्तुहरू बालिङमा भने ग्रामीण जीवनकै हिस्सा बनेका छन्। पहेँलो नदीले उर्वर बनाएको जमिन, गहुँका खेत, किसानको दैनिक श्रम र हजार वर्ष पुराना मूर्तिहरू यहाँ एउटै दृश्यमा मिसिएका छन्।

सिचुआन प्रान्तबाट आएका पर्यटक लियाङका अनुसार बालिङमा इतिहासलाई छुन सकिने अनुभूति हुन्छ। उनका शब्दमा, संग्रहालयले दिन नसक्ने विशेष अनुभव यहाँका खेत र मूर्तिहरूबीच पाइन्छ।

तर खुला वातावरणमा यस्ता पुरातात्त्विक सम्पदा किन राखिएका छन् भन्ने प्रश्न पनि उठ्ने गरेको छ। धेरैले मूर्तिहरूलाई सिसाभित्र वा बन्द संरचनामा राखेर जोगाउनुपर्ने तर्क गर्छन्। तर गोङयी सांस्कृतिक सम्पदा प्रशासनका प्रमुख झु सिङलीका अनुसार यस्ता संरचनाले उल्टै क्षति पुर्‍याउन सक्छन्।

झुका अनुसार ती मूर्तिहरूले सयौँ वर्षदेखि चिसो जाडो र अत्यधिक गर्मी सहँदै आएका छन्। यदि सिसाको बाकसमा बन्द गरियो भने हावा चल्न नपाउने, तापक्रम थुनिने र भित्रको वातावरण ‘साउना’जस्तो हुने जोखिम हुन्छ। त्यसले सम्पदालाई जोगाउनुको सट्टा बिगार्न सक्छ।

उनको बुझाइमा संरक्षण भनेको केवल वस्तुलाई ढाकेर राख्नु होइन, त्यसलाई पुस्तौँदेखि जोडिएको प्राकृतिक र सांस्कृतिक परिवेशसँगै सुरक्षित राख्नु पनि हो।

यही सहअस्तित्वले बालिङलाई फोटोग्राफरहरूका लागि पनि आकर्षक बनाएको छ। शौकिया फोटोग्राफर लिउ लिहङले उच्चगतिको रेल, प्राचीन ढुंगाका मूर्ति र सुनौलो गहुँबारीलाई एउटै फ्रेममा कैद गर्ने प्रयास गरिरहेका छन्। उनका अनुसार यो दृश्य चीनको अतीत र वर्तमानबीचको संवाद हो।

बालिङको दृश्य चीनले आफ्नो विशाल सांस्कृतिक सम्पदालाई संरक्षण गर्दै आधुनिक जीवनसँग जोड्ने प्रयासको प्रतीकका रूपमा देखिएको छ। चीनले सन् २०२३ मा नयाँ राष्ट्रव्यापी सांस्कृतिक सम्पदा सर्वेक्षण सुरु गरेको थियो। यही महिनामा सम्पन्न हुने उक्त सर्वेक्षणले अघिल्लो गणनामा दर्ता भएका करिब ७ लाख ६७ हजार सम्पदा स्थलको पुनः परीक्षण गर्नुका साथै थप १ लाख ३० हजारभन्दा बढी नयाँ सम्पदा स्थान पहिचान गरेको छ।

चीनमा खुला क्षेत्रमा रहेका यस्ता सम्पदासँगै ठूलो संख्यामा पुरातात्त्विक वस्तुहरू संग्रहालयमा पनि सुरक्षित छन्। हाल चीनमा ७ हजारभन्दा बढी दर्ता भएका संग्रहालय छन्। ती संग्रहालयहरूले सन् २०२५ मा करिब ४५ हजार प्रदर्शनी आयोजना गरेका थिए भने १ अर्ब ५६ करोडभन्दा बढी दर्शकलाई आकर्षित गरेका थिए।

शनिबार चीनको सांस्कृतिक तथा प्राकृतिक सम्पदा दिवस परेको छ। यस अवसरमा देशभरका सांस्कृतिक निकाय र संस्थाहरूले ७ हजारभन्दा बढी अनलाइन तथा प्रत्यक्ष कार्यक्रम आयोजना गर्ने राष्ट्रिय सांस्कृतिक सम्पदा प्रशासनले जनाएको छ।

चीनको सम्पदा संरक्षणको अवधारणा अब संग्रहालयको पर्खालभित्र मात्र सीमित छैन। राजधानी बेइजिङको ७.८ किलोमिटर लामो सेन्ट्रल एक्सिस पनि संरक्षण र शहरी विकासबीच सन्तुलनको उदाहरण बनेको छ। यो उत्तर–दक्षिण ऐतिहासिक धुरीले बेइजिङका धेरै महत्वपूर्ण ऐतिहासिक स्थललाई जोड्छ र चीनका ६० विश्व सम्पदा स्थलमध्ये एक हो।

तियानआनमेन स्क्वायर नजिकैको काओछाङ क्षेत्रमा पुराना भवन, गिल्ड हल र आँगनयुक्त घरहरूलाई संरक्षण गर्दै आधुनिक प्रयोगमा ल्याइएको छ। खाली रहेका परम्परागत आँगनयुक्त भवनहरूलाई बुटिक होटलमा रूपान्तरण गरिएको छ, तर ती अझै स्थानीय बस्ती र पुरानो वातावरणसँग जोडिएकै छन्।

तियान्जिए समूहका उपमहाप्रबन्धक हाओ दोङस्युएले परम्परागत वास्तुकलाको मौलिकता जोगाउँदै आधुनिक सुविधा थपिएको बताएका छन्। उनका अनुसार यस्ता परियोजनाले पुरानो बस्तीको वातावरण मात्रै होइन, वरिपरिको जीवनस्तर पनि सुधार गरेको छ।

स्थानीय बासिन्दा जियाओ शुछिनका अनुसार काओछाङका गल्लीहरू अझै पनि परम्परागत बेइजिङकै अनुभूति दिन्छन्। खैरो इँटाका पर्खाल, पुराना रूख र आँगनयुक्त घरहरूले ऐतिहासिक वातावरणलाई जीवित राखेका छन्।

गहुँबारीबीच उभिएका ढुंगाका मूर्तिदेखि राजधानीका पुनर्स्थापित पुराना बस्तीसम्म चीनको सम्पदा संरक्षण नीतिले अतीतलाई स्थिर वस्तुका रूपमा होइन, वर्तमान जीवनसँग जोडिएको सांस्कृतिक शक्ति रूपमा हेरेको देखिन्छ।

सांघाईस्थित फुदान विश्वविद्यालयअन्तर्गत भूमि तथा सांस्कृतिक स्रोत अनुसन्धान केन्द्रका निर्देशक दु स्याओफानका अनुसार सम्पदा संरक्षणको मूल उद्देश्य विगतलाई मात्र सुरक्षित राख्नु होइन। मानव र सम्पदाबीचको आध्यात्मिक तथा सांस्कृतिक सम्बन्धलाई भविष्यका पुस्ताका लागि जीवित राख्नु हो।