सम्पदा संरक्षणमार्फत सभ्यता संवाद अघि बढाउँदै चीन

बेइजिङ । चीनले सांस्कृतिक तथा प्राकृतिक सम्पदा संरक्षणलाई इतिहास जोगाउने काममा मात्र सीमित नराखी सभ्यताबीच संवाद र आपसी समझदारी विस्तार गर्ने माध्यमका रूपमा अघि बढाइरहेको छ।

चीनले सांस्कृतिक तथा प्राकृतिक सम्पदा दिवस मनाइरहँदा राष्ट्रपति सी चिनफिङको सम्पदा संरक्षणसम्बन्धी दृष्टिकोण पुनः चर्चामा आएको छ। सीले सांस्कृतिक सम्पदा संरक्षणलाई सांस्कृतिक जरा जोगाउने मात्र नभई सभ्यताबीचको आपसी सिकाइ र समझदारी बढाउने महत्त्वपूर्ण आधारका रूपमा जोड दिँदै आएका छन्।

गत महिना अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको चीन भ्रमणका क्रममा सीले उनलाई बेइजिङस्थित टेम्पल अफ हेभन भ्रमणको निम्तो दिएका थिए। उक्त अवसरमा सीले ६०० वर्षभन्दा पुरानो यस स्थापत्य संरचनाले चिनियाँहरूको ब्रह्माण्डसम्बन्धी दृष्टिकोण र जीवन दर्शन कसरी प्रतिबिम्बित गर्छ भन्नेबारे जानकारी गराएका थिए।

सीले स्वदेशी मात्र नभई अन्तर्राष्ट्रिय सांस्कृतिक सम्पदा संरक्षणमा पनि चीनको भूमिका बढाउनुपर्नेमा जोड दिँदै आएका छन्। सन् २०१३ मा उज्बेकिस्तान भ्रमणका क्रममा चीन र उज्बेकिस्तानबीच प्राचीन सिल्क रोडको महत्त्वपूर्ण केन्द्र मानिने खिभा शहर संरक्षण तथा पुनर्स्थापना परियोजना अघि बढाउने सहमति भएको थियो। यो मध्य एसियामा चीनको पहिलो सांस्कृतिक सम्पदा संरक्षण परियोजना मानिएको छ।

खिभा शहर हजार वर्षभन्दा पुरानो ऐतिहासिक नगर हो। युनेस्को विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत यो शहर समयक्रमसँगै संरक्षण अभावका कारण जीर्ण बन्दै गएको थियो। चीनको सहयोगमा अघि बढेको संरक्षण परियोजना सन् २०१९ मा सम्पन्न भएको थियो, जसले प्राचीन सिल्क रोडको यस केन्द्रको ऐतिहासिक पहिचान जोगाउन योगदान पुर्‍याएको छ।

राष्ट्रपति सीले विदेशमा रहेका चिनियाँ सांस्कृतिक सम्पदाको फिर्तीलाई पनि महत्त्व दिँदै आएका छन्। सन् २०१९ मा इटाली भ्रमणका क्रममा चीन र इटालीबीच दशकौँदेखि विदेशमा रहेका ७९६ सेट चिनियाँ सांस्कृतिक वस्तु फिर्ता गर्ने प्रक्रिया अघि बढाइएको थियो। ती सामग्रीहरू नवपाषाण युगदेखि छिङ वंशसम्म करिब पाँच हजार वर्षको इतिहाससँग सम्बन्धित रहेको जनाइएको छ।

चीनले पछिल्ला वर्षहरूमा सांस्कृतिक सम्पदा संरक्षणका क्षेत्रमा अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्य विस्तार गरेको छ। सन् २०१९ मा आयोजित एशियाली सभ्यता संवाद सम्मेलनमा सीले एशियाली सांस्कृतिक सम्पदा संरक्षणका लागि प्रयास बढाउन आह्वान गरेका थिए। त्यसपछि सन् २०२१ मा चीनसहित १० एशियाली देशले एशियाली सांस्कृतिक सम्पदा गठबन्धन स्थापना गरेका थिए।

सीको सम्पदा संरक्षणप्रतिको प्रतिबद्धता उनको प्रारम्भिक राजनीतिक जीवनदेखि नै देखिएको बताइन्छ। सन् १९८० को दशकमा हेबेई प्रान्तको झेङदिङ काउन्टीमा कार्यरत रहँदा उनले स्थानीय मन्दिर, प्राचीन पर्खाल र ऐतिहासिक अभिलेखहरूको संरक्षणमा रुचि देखाएका थिए। त्यस समयमा उनले चीनका पुराना बौद्धस्थलमध्ये एक लङसिङ मन्दिरसहितका ऐतिहासिक संरचनाको पुनर्स्थापनाका लागि विशेष बजेट जुटाउन पहल गरेका थिए।

झेजियाङ प्रान्तमा कार्यरत रहँदा सीले लियाङझु पुरातात्विक क्षेत्र संरक्षणमा पनि निर्णायक भूमिका खेलेका थिए। करिब पाँच हजार ३०० वर्ष पुरानो उक्त स्थल वरिपरि खानी सञ्चालनका कारण धुलो र आवाजले सम्पदा क्षेत्रमा असर पारेपछि सन् २००३ मा उनले खानी बन्द गर्न निर्देशन दिएका थिए। सीले लियाङझु भग्नावशेषलाई कम्तीमा पाँच हजार वर्ष पुरानो चिनियाँ सभ्यताको प्रमाणका रूपमा व्याख्या गर्दै अमूल्य र अपरिवर्तनीय सम्पदा भनेका थिए।

सीले लियाङझु, पश्चिम ताल, ग्रान्ड क्यानाल र बेइजिङ सेन्ट्रल एक्सिसजस्ता सम्पदालाई युनेस्को विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत गर्ने प्रयासलाई समर्थन गरेका छन्। उनले सभ्यताबीच सांस्कृतिक आदानप्रदान र आपसी सिकाइका लागि लियाङझु फोरम स्थापना गर्न पनि प्रोत्साहन गरेका थिए।

चीनले मूर्त सम्पदासँगै अमूर्त सांस्कृतिक सम्पदाको संरक्षणलाई पनि प्राथमिकता दिएको छ। सीले अमूर्त सम्पदालाई चिनियाँ परम्परागत संस्कृतिको महत्त्वपूर्ण वाहकका रूपमा व्याख्या गर्दै आएका छन्। उनको दृष्टिकोणअन्तर्गत सन् २०२४ मा चिनियाँ वसन्त पर्व युनेस्कोको अमूर्त सांस्कृतिक सम्पदा सूचीमा सूचीकृत भएको थियो। योसँगै युनेस्कोबाट मान्यता प्राप्त चिनियाँ सांस्कृतिक तत्व वा अभ्यासको संख्या ४४ पुगेको छ।

सीले सांस्कृतिक सम्पदालाई सभ्यताबीच पुलका रूपमा प्रयोग गर्दै आएका छन्। सन् २०१७ मा ट्रम्पको पहिलो चीन भ्रमणका क्रममा सीले उनलाई बेइजिङको फोर्बिडन सिटी भ्रमण गराएका थिए। त्यसैगरी सन् २०२५ मा फ्रान्सेली राष्ट्रपति इमानुएल म्याक्रोंसँग सीले दुई हजार वर्षभन्दा लामो समयदेखि सञ्चालनमा रहेको दुजियाङयान सिँचाइ प्रणाली अवलोकन गरेका थिए।

सीले सभ्यताको विकास आपसी आदानप्रदान र सिकाइबाट मात्र सम्भव हुने धारणा राख्दै आएका छन्। यही सोचअनुसार उनले सन् २०२३ मा ग्लोबल सिभिलाइजेसन इनिसिएटिभ प्रस्ताव गरेका थिए। उक्त पहलले विभिन्न सभ्यताबीच सहिष्णुता, सहअस्तित्व, संवाद र पारस्परिक सिकाइलाई मानव आधुनिकीकरण प्रक्रियाको महत्त्वपूर्ण आधारका रूपमा प्रस्तुत गरेको छ।

चीनको सम्पदा संरक्षणसम्बन्धी नीतिले सांस्कृतिक स्मृति, राष्ट्रिय पहिचान र अन्तर्राष्ट्रिय सभ्यता संवादलाई एउटै सूत्रमा जोड्ने प्रयास गरेको देखिन्छ। राष्ट्रपति सीको दृष्टिकोणमा सांस्कृतिक सम्पदा विगतका मौन अवशेष मात्र नभई सभ्यताको निरन्तरता देखाउने जीवित साक्षी र विभिन्न जनसमुदाय, संस्कृति तथा पुस्तालाई जोड्ने स्थायी सेतु हुन्।