तिब्बतको उच्चभूमिमा अंगुर खेती विस्तार, जाङरीमा कृषि, पर्यटन र रोजगारी जोडिएको नयाँ उद्योग

ल्हासा — चीनको तिब्बत स्वायत्त प्रदेशस्थित शानन क्षेत्रको जाङरी काउन्टीमा उच्चभूमि अंगुर खेतीले स्थानीय अर्थतन्त्र, रोजगारी र ग्रामीण पुनरुत्थानसँग जोडिएको नयाँ उद्योगको रूप लिन थालेको छ। यार्लुङ जाङ्बो नदीकिनारमा रहेको यस क्षेत्रमा केही वर्षअघिसम्म प्रतिकूल मौसम, बलौटे जमिन, तीव्र हावा र उच्च चिसोका कारण व्यावसायिक खेती कठिन मानिन्थ्यो। तर परीक्षण खेती, प्राविधिक सहयोग र पूर्वाधार विस्तारसँगै अंगुर उत्पादन अहिले स्थानीय विशेष उद्योगका रूपमा अघि बढेको स्थानीय विवरणमा उल्लेख छ।

उपलब्ध जानकारीअनुसार जाङरी काउन्टीमा सन् २०११ मा करिब १५ मु जमिनमा अंगुर खेतीको प्रारम्भिक परीक्षण गरिएको थियो। उच्च उचाइ, चिसो हावापानी, बलौटे जमिन र तीव्र पराबैजनी किरणका कारण त्यसबेला धेरैले यस क्षेत्रलाई कृषि उत्पादनका लागि चुनौतीपूर्ण मान्थे। तर अनुसन्धान टोलीहरूले करिब ६० जातका अंगुरको परीक्षण गर्दै स्थानीय हावापानी सुहाउँदो जात, खेती प्रविधि र संरक्षण विधि पहिचान गर्ने प्रयास गरे।

स्थानीय किसानहरूका अनुसार परम्परागत अन्नबालीमा सीमित आम्दानी हुने क्षेत्रमा अंगुर खेतीले आयस्रोतमा सुधार ल्याएको छ। जाङरीकी किसान वाङ्मोले पहिले मुख्य रूपमा जौ खेती हुने गरेको तर अहिले अंगुर खेतीबाट आम्दानी बढेको बताएको स्थानीय सञ्चार सामग्रीमा उल्लेख छ। किसानहरू अहिले अंगुरका हाँगा मिलाउने, नयाँ मुना व्यवस्थापन गर्ने र बोटको संरक्षण गर्ने काममा संलग्न छन्।

जाङरी काउन्टी सरकारले अंगुर उद्योगलाई स्थानीय विशेष अग्रणी उद्योगका रूपमा अघि बढाउँदै जग्गा व्यवस्थापन, सिँचाइ, माटो सुधार, प्रविधि भित्र्याउने काम र बजार पहुँच विस्तारमा लगानी गरेको बताइएको छ। स्थानीय विवरणअनुसार करिब २५ करोड ८० लाख युआन लगानीमार्फत माटो सुधार र सिँचाइ प्रणाली विकास गरिएको छ। यससँगै पहिले नुनिलो र बलौटे मानिएको ठूलो जमिन अंगुर खेतीयोग्य हरित क्षेत्रमा रूपान्तरण भएको दाबी गरिएको छ।

अंगुर खेती विस्तारसँगै यस क्षेत्रमा वाइन उत्पादन, प्रशोधन, ग्रामीण पर्यटन, प्रत्यक्ष बिक्री र ई–कमर्स पनि जोडिएका छन्। स्थानीय उत्पादकहरूले अंगुर प्रशोधन गरी विभिन्न प्रकारका वाइन उत्पादन गर्न थालेका छन्। केही उत्पादन हङकङ र मलेसियालगायत बजारमा निर्यात भइरहेको स्थानीय स्रोतहरूले जनाएका छन्। यद्यपि यस्ता दाबीहरूको स्वतन्त्र बजार तथ्यांकबाट थप पुष्टि आवश्यक हुन्छ।

उच्चभूमि क्षेत्रमा उत्पादित ताजा फलफूल ढुवानीमा पहिलेदेखि चुनौती रहँदै आएको थियो। कम वायुदाब, लामो दूरी र प्याकेजिङ समस्याका कारण बाहिरी बजारमा पठाउँदा गुणस्तर जोगाउन कठिन हुने गरेको बताइएको छ। पछिल्ला वर्षहरूमा ग्रामीण द्रुत ढुवानी, चिस्यानयुक्त सवारीसाधन, क्षेत्रीय गोदाम तथा कुरियर प्रणाली विस्तार भएपछि अंगुर बजारसम्म पुर्‍याउन सहज भएको स्थानीय अधिकारीहरूको भनाइ छ।

स्थानीय विवरणअनुसार “अंगुर उडान” नाम दिइएको विशेष ढुवानी व्यवस्थामार्फत टिपिएको दिनमै अंगुर बाहिर पठाउने व्यवस्था गरिएको छ। केही उत्पादन करिब चार हजार किलोमिटर टाढा रहेका सहरसम्म पुर्‍याउन सकिने दाबी गरिएको छ। ढुवानी सुधारसँगै ई–कमर्स र प्रत्यक्ष प्रसारणमार्फत बिक्री पनि बढेको जनाइएको छ।

सन् २०२५ को शरद् ऋतुमा स्थानीय फार्मले प्रत्यक्ष प्रसारणमार्फत उत्पादन बिक्री गर्ने मञ्च सञ्चालन गरेको थियो। विश्वविद्यालय अध्ययनपछि गाउँ फर्किएकी पद्मा छोजोमले अनलाइन बिक्रीमा संलग्न हुँदै करिब आधा महिनामा ८०० अर्डर प्राप्त गरेको र अनलाइन बिक्री मूल्य २० लाख युआनभन्दा बढी पुगेको स्थानीय सामग्रीमा उल्लेख छ। उनका अनुसार गाउँमै उद्योग विस्तार हुँदा युवाहरू फर्किने सम्भावना बढेको छ।

जाङरीमा अंगुर खेती अब उत्पादनमा मात्र सीमित छैन। अंगुर पाक्ने मौसममा अंगुर टिप्ने अनुभव, प्रशोधन केन्द्र अवलोकन, ग्रामीण पाहुना घर, सांस्कृतिक भ्रमण र स्वास्थ्य पर्यटनसँग जोडिएको गतिविधि पनि बढेको बताइएको छ। स्थानीय बासिन्दा सोनाम छिरिङले आफ्नो घरलाई अंगुर बगानसँग जोडिएको ग्रामीण अतिथि गृहका रूपमा सञ्चालन गर्न थालेको र गर्मी मौसममा पर्यटकको आगमन बढेको बताएका छन्।

स्थानीय तथ्यांकअनुसार जाङरी काउन्टीको अंगुर उद्योगको कुल उत्पादन मूल्य २० करोड युआनभन्दा बढी पुगेको छ। यस उद्योगले तीन टाउनसिप र १० गाउँलाई समेटेको तथा २,७०० भन्दा बढी व्यक्तिलाई रोजगारीमा जोडेको बताइएको छ। सन् २०१७ यता मौसमी तथा अस्थायी श्रमिकलाई करिब ६ करोड युआन तलब भुक्तानी गरिएको र आसपासका कृषक तथा पशुपालक समुदायको वार्षिक औसत आयमा करिब २० प्रतिशत वृद्धि भएको दाबी गरिएको छ।

अंगुर खेतीको विकासलाई स्थानीय अधिकारीहरूले ग्रामीण पुनरुत्थान, रोजगारी सिर्जना र विशेष कृषि उद्योग निर्माणको उदाहरणका रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्। अनुसन्धान टोलीको दीर्घकालीन प्रयास, सरकारी लगानी, प्राविधिक सहयोग, ढुवानी सुधार र स्थानीय किसानको श्रमले उच्चभूमिमा नयाँ आर्थिक सम्भावना खोलेको उनीहरूको भनाइ छ।

तर दीर्घकालीन रूपमा यस्तो उद्योगको स्थायित्वका लागि पानी स्रोत व्यवस्थापन, जलवायु जोखिम, बजार प्रतिस्पर्धा, गुणस्तर नियन्त्रण, वातावरणीय प्रभाव र स्थानीय समुदायको न्यायोचित लाभ वितरणजस्ता विषयमा निरन्तर निगरानी आवश्यक देखिन्छ। उच्चभूमि कृषि सफलताको कथा केवल उत्पादन र राजस्वमा सीमित हुँदैन; यसले स्थानीय पारिस्थितिकी, संस्कृति र समुदायको हितसँग सन्तुलन राख्न सक्नुपर्छ।

जाङरीको अंगुर उद्योगले हालसम्म देखाएको प्रगति उच्चभूमि क्षेत्रमा अनुकूलनशील कृषि, ग्रामीण पूर्वाधार र बजार पहुँच जोडिएपछि नयाँ आर्थिक सम्भावना सिर्जना हुन सक्छ भन्ने उदाहरणका रूपमा हेरिएको छ। पहिले कृषि दृष्टिले कठिन मानिएको भूभाग अहिले अंगुर बगान, प्रशोधन उद्योग, ई–कमर्स र ग्रामीण पर्यटनसँग जोडिन थालेको छ। यसले तिब्बतको उच्चभूमिमा विशेष कृषि उद्योगमार्फत ग्रामीण अर्थतन्त्रलाई विविधीकरण गर्ने प्रयासलाई नयाँ गति दिएको छ।