घाँटी दुख्दा अन्धाधुन्ध मसाज नगर्न चिकित्सकको सुझाव

काठमाडौँ — मोबाइल फोन, कम्प्युटर, टेलिभिजन र अन्य विद्युतीय उपकरणको अत्यधिक प्रयोगसँगै लामो समयसम्म टाउको झुकाएर बस्ने बानी बढेको छ। यही बानीका कारण धेरै मानिसमा घाँटी दुख्ने, कडा हुने, काँध भारी हुने र टाउको घुम्ने समस्या देखिन थालेको चिकित्सकहरू बताउँछन्।

घाँटी दुखेपछि धेरैले तत्काल राहतका लागि आफैँ घाँटी मिच्ने, थिच्ने, मसाज गर्ने वा अरूबाट बलपूर्वक मालिस गराउने गर्छन्। तर विशेषज्ञहरूका अनुसार घाँटी शरीरको अत्यन्त संवेदनशील भाग भएकाले जथाभावी मसाज गर्नु सुरक्षित हुँदैन। विशेषगरी घाँटीका केही जोखिमपूर्ण भागमा बलपूर्वक दबाब दिँदा रक्तनली, स्नायु र मेरुदण्डसम्बन्धी समस्या झन् जटिल बन्न सक्छ।

बेइजिङस्थित चाओयाङ अस्पतालका खेलकुद चिकित्सा तथा पुनःस्थापना चिकित्सा विभागका चिकित्सक डा. हु पोका अनुसार घाँटी केवल टाउको धान्ने अंग मात्र होइन, मुटु र मस्तिष्कबीच रक्तसञ्चार जोड्ने महत्वपूर्ण मार्ग पनि हो। मस्तिष्कतर्फ रगत पुर्‍याउने प्रमुख रक्तनलीहरू घाँटी हुँदै जाने भएकाले यो क्षेत्रको संरचना अत्यन्त सूक्ष्म र संवेदनशील हुन्छ।

चिकित्सकका अनुसार घाँटीको केही भागमा बाक्लो मांसपेशी र हड्डीको सुरक्षा पर्याप्त हुँदैन। त्यसैले बाहिरी दबाब, तीव्र मालिस, झट्कासहितको मोडाइ वा गलत तरिकाको मसाजले रक्तनली वा स्नायुमा असर पार्न सक्छ। यही कारण घाँटी दुख्यो भन्दैमा सबै भागमा मनलाग्दी थिच्ने वा मिच्ने काम नगर्न चिकित्सकको सुझाव छ।

विशेषज्ञहरूका अनुसार क्यारोटिड धमनी र मेरुदण्डीय धमनी जाने क्षेत्रमा बलपूर्वक मसाज गर्नु हुँदैन। यी रक्तनलीहरू मस्तिष्कतर्फ रक्तसञ्चारसँग सम्बन्धित हुने भएकाले अत्यधिक दबाबले चक्कर आउने, हात झमझमाउने वा अन्य असहजता उत्पन्न गर्न सक्छ। घाँटीको अगाडिको दुवै किनारा तथा स्वरयन्त्र वरपरको भाग पनि संवेदनशील मानिन्छ।

घाँटीको दायाँ–बायाँ भागमा क्यारोटिड साइनस भनिने संवेदनशील संरचना हुन्छ, जसले रक्तचाप र मुटुको धड्कनसँग सम्बन्धित प्रतिक्रिया दिन सक्छ। यस क्षेत्रमा तीव्र दबाब वा गलत मसाज गर्दा केही व्यक्तिमा मुटुको धड्कन असामान्य रूपमा सुस्त हुने, रक्तचाप घट्ने, बेहोस हुने वा गम्भीर अवस्थामा हृदयसम्बन्धी जोखिम उत्पन्न हुनसक्ने चेतावनी चिकित्सकले दिएका छन्।

घाँटीमा बलपूर्वक मसाज गर्दा चोट लाग्न सक्छ भन्ने कुरा केवल डर फैलाउने विषय नभएको चिकित्सकहरूको भनाइ छ। यदि घाँटी, काँध वा हात–खुट्टामा लगातार दुखाइ हुने, औँला झमझमाउने, हातको शक्ति घट्ने, हिँड्दा अस्थिर महसुस हुने वा कपासमाथि हिँडेजस्तो अनुभूति हुने समस्या देखिएमा मेरुदण्ड वा स्नायुमा दबाब परेको हुनसक्छ। यस्तो अवस्थामा घरमै मालिस गरेर समस्या लुकाउने होइन, तुरुन्त चिकित्सकसँग जाँच गराउनुपर्छ।

चिकित्सकका अनुसार रोगको कारण स्पष्ट नभई जथाभावी मसाज गर्दा समस्या बढ्न सक्छ। विशेषगरी घाँटीको डिस्क, मेरुदण्डको अस्थिरता, स्नायु दबाब, रक्तनलीसम्बन्धी समस्या वा पुरानो चोट भएको व्यक्तिले विशेषज्ञको सल्लाहबिना बलपूर्वक मसाज गराउनु जोखिमपूर्ण हुन सक्छ।

यदि मसाजपछि घाँटीमा असहजता, तीव्र दुखाइ, चक्कर, हात झमझमाउने, कमजोरी वा अन्य असामान्य लक्षण देखिएमा घाँटीलाई जबर्जस्ती मोड्नु हुँदैन। यस्तो अवस्थामा दुखाइ लुकाउन आफूखुसी तातो सेक, चिसो सेक वा पीडानाशक औषधि प्रयोग गरेर समस्या बेवास्ता गर्नु उचित हुँदैन। गम्भीर लक्षण देखिएमा घाँटीको चाल कम गर्नु, टाउको स्थिर राख्नु र छिटो स्वास्थ्य संस्थामा पुग्नु आवश्यक हुन्छ।

यदि सम्भव छ भने घाँटीमा चोट लागेको शंका हुँदा घाँटीलाई स्थिर राख्न नेक सपोर्ट प्रयोग गर्न सकिन्छ। नेक सपोर्ट नभएको अवस्थामा पनि टाउको र शरीरलाई अनावश्यक रूपमा नचलाउने, घाँटी नबटार्ने, नझुकाउने र नतान्ने सावधानी अपनाउनुपर्छ। अवस्था गम्भीर देखिएमा घाँटीको दुवैतर्फ तकिया वा मुलायम वस्तु राखेर स्थिर राख्दै स्वास्थ्य सहायता पर्खन सकिन्छ।

तर सबै घाँटी दुखाइ गम्भीर कारणबाट मात्रै हुने होइन। लामो समय एउटै आसनमा बस्दा, मोबाइल वा कम्प्युटर धेरै चलाउँदा, थकान, तनाव वा मांसपेशी तन्किएका कारण पनि सामान्य घाँटी दुखाइ हुन सक्छ। यस्तो अवस्थामा चिकित्सकीय परीक्षणपछि मात्र हल्का व्यायाम, आराम र जीवनशैली सुधारका उपाय अपनाउन सकिन्छ।

सामान्य मांसपेशीजन्य असहजतामा टाउको बिस्तारै अगाडि–पछाडि, दायाँ–बायाँ र हल्का घुमाउने व्यायामले कडापन घटाउन मद्दत गर्न सक्छ। काँधलाई अगाडिबाट पछाडि र पछाडिबाट अगाडि बिस्तारै घुमाउने अभ्यास पनि घाँटी र काँध दुवैका लागि उपयोगी हुन सक्छ। त्यस्तै, एउटा हात छाती अगाडि सिधा तानेर अर्को हातको सहायताले हल्का तान्ने अभ्यासले काँध र घाँटी वरपरका मांसपेशीलाई आराम दिन सक्छ।

यस्ता सबै अभ्यास गर्दा दुखाइ बढ्ने, चक्कर आउने, वाकवाकी लाग्ने, हात झमझमाउने वा असहजता बढ्ने अवस्था आउनु हुँदैन। व्यायाम छिटो, झट्कासहित वा बलपूर्वक गर्नु हुँदैन। शरीरको क्षमताअनुसार बिस्तारै, श्वासप्रश्वास मिलाएर र आरामदायी सीमाभित्र मात्र अभ्यास गर्नुपर्छ।

चिकित्सकहरूका अनुसार घाँटी स्वास्थ्यका लागि सबैभन्दा महत्वपूर्ण कुरा सही बानी हो। लामो समय टाउको झुकाएर मोबाइल नचलाउने, कम्प्युटर प्रयोग गर्दा स्क्रिन आँखाको उचाइमा राख्ने, बीच–बीचमा उठेर शरीर चलाउने, काँध र ढाड सीधा राख्ने तथा पर्याप्त आराम गर्ने बानीले घाँटी दुखाइको जोखिम घटाउन सक्छ।

घाँटी दुखाइ सामान्य लागे पनि गलत मसाज, बलपूर्वक थिचाइ वा अनियमित उपचारले समस्या गम्भीर बनाउन सक्छ। त्यसैले घाँटी दुखेपछि तत्काल राहतको लोभमा अन्धाधुन्ध मसाज गर्ने होइन, लक्षणको प्रकृति बुझेर सुरक्षित उपाय अपनाउनु र आवश्यक परे चिकित्सकसँग परामर्श लिनु नै सबैभन्दा जिम्मेवार बाटो हो।