उच्च हिमाली चरन क्षेत्रमा ड्रोनले बदल्दै हिमाली पशुपालन
काठमाडौँ — चीनको सिचुआन प्रान्तस्थित उच्च हिमाली पशुपालन क्षेत्रमा आधुनिक ड्रोन प्रविधिको प्रयोगले स्थानीय गोठाला र पशुपालकको परम्परागत जीवनशैलीमा नयाँ सम्भावना खोल्न थालेको छ। कठिन भौगोलिक बनावट, उच्च भूभाग, टाढा रहेका चरन क्षेत्र र अस्पष्ट सीमा चिन्हका कारण वर्षौंदेखि समस्या भोग्दै आएका पशुपालकका लागि ड्रोन अब व्यावहारिक समाधानको साधन बन्न थालेको हो।
सिचुआनको होंगयुआन जिल्लास्थित ज्यारोङ गाउँको दक्षिण–पश्चिम क्षेत्रमा पर्ने ताक्त्से रमणीय क्षेत्रमा गरिएको पछिल्लो प्रयोगले उच्च हिमाली चरन क्षेत्रमा ‘निम्न–उडान अर्थतन्त्र’को सम्भावना देखाएको छ। करिब तीन हजार आठ सय मिटर उचाइमा रहेको यो क्षेत्र हरियाली, डाँडाकाँडा र फराकिलो घाँसेमैदानका कारण आकर्षक देखिए पनि स्थानीय पशुपालकका लागि दैनिक जीवन सजिलो छैन।
यही क्षेत्रमा बसोबास गर्ने पशुपालक दोन्दुपले लामो समयदेखि आफ्नो चरन क्षेत्रको सीमा स्पष्ट नहुँदा समस्या भोग्दै आएका थिए। उनको परिवारजस्तै वरपरका धेरै पशुपालक पुस्तौँदेखि घाँस र पानीको खोजीमा पशु चराउँदै आएका छन्। तर पहाडी बाटो कठिन हुनु, चरन क्षेत्र छरिएर रहनु र सीमाना चिनाउने पुराना ढुंगाका थुप्रा तथा खाल्डा समयसँगै मेटिँदै जानुले छिमेकीबीच विवादसमेत निम्त्याउने गरेको थियो।
चरनको सीमा स्पष्ट नहुँदा पशु अरूको क्षेत्रमा प्रवेश गर्ने, हराउने वा घाँस चराइसम्बन्धी विवाद हुने समस्या सामान्यजस्तै बनेको थियो। यस्तो विवादले छिमेकीबीचको सद्भावमा असर पार्ने मात्र होइन, पशुपालकको समय, श्रम र मानसिक ऊर्जा पनि अनावश्यक रूपमा खर्च गराइरहेको थियो। दोन्दुपको परिवार पनि यस्तै समस्याबाट बारम्बार प्रभावित हुँदै आएको थियो।
समस्या समाधानको खोजीमा रहेका दोन्दुपले एक दिन छोटो भिडियोमार्फत ड्रोनले बाड निर्माणका सामग्री ढुवानी गर्न सक्ने जानकारी पाए। त्यसपछि उनले परीक्षणकै मनस्थितिमा इन्टरनेटमार्फत निम्न–उडान प्रविधिसम्बन्धी सेवा दिने एक व्यावसायिक कम्पनीसँग सम्पर्क गरे। उनको अपेक्षाभन्दा छिटो, केही दिनमै प्राविधिक टोली उपकरणसहित ज्यारोङ गाउँ पुग्यो र आकाशबाट सामग्री ढुवानी गरी पहाडी चरन क्षेत्रको समस्या समाधान गर्ने प्रयास सुरु भयो।
काम सुरु भएको दिन ड्रोनमा बाडका लागि आवश्यक फलामे खम्बा, तारलगायतका सामग्री राखियो। चालकले पूर्वनिर्धारित आकाश मार्गअनुसार ड्रोनलाई नियन्त्रण गरे। त्यसपछि मानवरहित विमान उच्च हिमाली चरन क्षेत्रको सीमातर्फ स्थिर रूपमा उड्यो र आवश्यक सामग्री निर्धारित स्थानसम्म पुर्यायो।
पहिले यही कामका लागि तीनदेखि चार जना मानिसलाई आधा दिनभन्दा बढी समय लाग्थ्यो। दुर्गम पहाडी बाटो, उचाइ र कठिन भूभागका कारण सामग्री बोकेर सीमासम्म पुग्नु अत्यन्त श्रमसाध्य काम थियो। तर ड्रोनले केही पटक उडान भरेपछि सबै सामग्री तोकिएको स्थानमा पुर्याउन सफल भयो।
ड्रोन सञ्चालनमा संलग्न प्राविधिकका अनुसार प्रयोग गरिएको मानवरहित विमान समुद्री सतहबाट छ हजार मिटरभन्दा माथिको उचाइमा पनि उड्न सक्षम छ। यसले बढीमा करिब ७० किलोग्रामसम्म सामान बोक्न सक्छ। विशेषगरी उच्च पठार, पहाडी क्षेत्र र मानिसले सामान ढुवानी गर्न कठिन हुने भूभागका लागि यस्तो ड्रोन उपयोगी मानिन्छ। दोन्दुपको चरन क्षेत्रमा बाडका सामग्री पुर्याउने आवश्यकतासँग यो प्रविधि पूर्ण रूपमा मेल खाएको प्राविधिक टोलीको भनाइ छ।
दोन्दुपले बाड निर्माण भएपछि आफ्नो पशुधन मनलाग्दी रूपमा सीमा नाघेर अन्यत्र नजाने र छिमेकी पनि ढुक्क हुने बताए। उनका अनुसार यो प्रयोग सफल भएमा उनी वरपरका अन्य पशुपालकलाई पनि यो सजिलो उपायबारे जानकारी गराउने योजनामा छन्। भविष्यमा हराएका पशु खोज्न, घाँसेमैदानको अनुगमन गर्न र टाढा रहेका चरन क्षेत्र हेर्न पनि ड्रोन प्रयोग गर्न सकिने उनको विश्वास छ।
यो घटना उच्च हिमाली पशुपालन क्षेत्रमा निम्न–उडान अर्थतन्त्रले पार्न थालेको प्रभावको एउटा प्रतिनिधि उदाहरण हो। सिचुआनमा पछिल्ला वर्षहरूमा निम्न–उडान उद्योग र त्यससँग सम्बन्धित प्रविधिको उपयोग तीव्र रूपमा विस्तार हुँदै गएको छ। दूरदराजका उपत्यका, हिमाली क्षेत्र र चरन क्षेत्रमा ड्रोन अब केवल दृश्य खिच्ने उपकरण मात्र नभई उत्पादन, ढुवानी, अनुगमन र जोखिम व्यवस्थापनको व्यावहारिक साधन बन्न थालेको छ।
चरन क्षेत्रको सीमा रेखाङ्कन, घाँसको बीउ छर्ने काम, नियमित पशुधन अनुगमन, आकस्मिक सामग्री ढुवानी, घाँसेमैदानमा आगलागी रोकथामका लागि गस्ती र कठिन भूभागमा सूचना संकलनजस्ता क्षेत्रमा ड्रोनको प्रयोग विस्तार हुँदै गएको छ। यसले जोखिमयुक्त, श्रमसाध्य र समय धेरै लाग्ने कतिपय कामलाई छिटो, सुरक्षित र प्रभावकारी बनाएको छ।
उच्च पठारमा परम्परागत पशुपालन र आधुनिक प्रविधिबीचको यो मिलनलाई स्थानीय विकासको नयाँ संकेतका रूपमा हेरिएको छ। जहाँ पहिला गोठाला, घोडा वा मानिसकै श्रममा निर्भरता थियो, त्यहाँ अब मानवरहित विमानले सामान बोकेर पहाड चढ्न थालेको छ। यसले उत्पादन लागत घटाउने, श्रम बचत गर्ने र पशुपालकलाई व्यवस्थित चरन व्यवस्थापनतर्फ लैजाने सम्भावना देखाएको छ।
होंगयुआन जिल्लाले पछिल्ला वर्षहरूमा आधुनिक पशुपालनको रूपान्तरण र स्तरोन्नतिलाई निरन्तर अघि बढाउँदै आएको बताइएको छ। स्थानीय स्तरमा पशुपालकको परम्परागत चरनसम्बन्धी सोचमा क्रमशः परिवर्तन ल्याउने, पारिस्थितिक संरक्षण र पशुपालन उत्पादनबीच सन्तुलन कायम गर्ने तथा हरित विकासको नयाँ बाटो खोज्ने प्रयास भइरहेको छ।
दोन्दुपजस्ता पशुपालकले स्वस्फूर्त रूपमा विज्ञान र प्रविधिको सहारा लिएर उत्पादनसम्बन्धी समस्या समाधान गर्न थालेको यो अभ्यास सानो देखिए पनि यसको अर्थ ठूलो छ। यसले उच्च हिमाली पशुपालकको मनमा प्रविधिमा आधारित पशुपालनको नयाँ आशा रोपेको छ।
निम्न–उडान अर्थतन्त्रको विस्तारले दुर्गम चरन क्षेत्रलाई आधुनिक प्रविधिसँग जोड्ने, पशुपालकको जीवन सहज बनाउने र पारिस्थितिक संरक्षणलाई उत्पादन प्रणालीसँग मिलाउने सम्भावना देखाएको छ। सिचुआनको यो अभ्यासले उच्च हिमाली क्षेत्रको विकासमा ड्रोन प्रविधि केवल प्रयोगात्मक साधन होइन, भविष्यको ग्रामीण तथा पशुपालन अर्थतन्त्रको महत्वपूर्ण हिस्सा बन्न सक्ने संकेत दिएको छ।
