वेनछुआनको यिङस्युमा चिया संस्कृतिको नयाँ उज्यालो : कृतज्ञता, सम्पदा र ग्रामीण पुनरुत्थानको कथा
काठमाडौँ — चीनको सिचुआन प्रान्तस्थित वेनछुआन काउन्टीको यिङस्यु टाउनमा रहेको “चा स्याङ्जी” चिया निर्माण गृह अहिले केवल चिया उत्पादन गर्ने स्थान मात्र रहेन। यो ठाउँ चिया–घोडा प्राचीन व्यापार मार्गको स्मृति, वेनछुआन भूकम्पपछिको पुनर्निर्माण, सांस्कृतिक सम्पदा संरक्षण, ग्रामीण रोजगारी र अन्तर्राष्ट्रिय चिया आदानप्रदानको जीवन्त प्रतीक बनेको छ।
चिया निर्माण गृहमा पुग्दा आगन्तुकहरूले चिया उत्पादनको प्रक्रिया हेर्न, स्थानीय चिया चाख्न, चिया संस्कृतिबारे अध्ययन गर्न र शान्त वातावरणमा समय बिताउन पाउँछन्। कोही चियाका उत्पादनबारे जानकारी लिइरहेका हुन्छन्, कोही साथीभाइसँग बसेर चिया पिइरहेका हुन्छन्, कोही चिया प्रशोधन स्थलको अवलोकन गर्दै परम्परागत सीप र आधुनिक प्रविधिको संयोजन बुझिरहेका हुन्छन्। यसले यिङस्युलाई चिया संस्कृतिसँग जोडिएको आकर्षक सांस्कृतिक गन्तव्यका रूपमा चिनाउन थालेको छ।
सन् २०१२ देखि औपचारिक रूपमा सञ्चालनमा आएको यो चिया केन्द्रको सबैभन्दा विशेष पक्ष भनेको निःशुल्क चिया सेवा हो। स्थानीय बासिन्दा, बाटोमा आउने यात्रु, पर्यटक र अध्ययन–अनुसन्धान समूहले यहाँ चिया चाख्न पाउँछन्। यो केवल आतिथ्यको सामान्य अभ्यास होइन; वेनछुआन भूकम्पपछि देशका विभिन्न भागबाट प्राप्त सहयोगप्रति यिङस्युका जनताको कृतज्ञता प्रकट गर्ने सांस्कृतिक अभिव्यक्ति हो। त्यसैले यहाँको चिया केवल स्वाद होइन, स्मृति, सम्मान र धन्यवादको भाव पनि हो।
वेनछुआन सिचुआन–तिब्बत चिया–घोडा प्राचीन मार्गको महत्वपूर्ण बिन्दुमध्ये एक मानिन्छ। इतिहासमा यो मार्गले चिया, नुन, कपडा, घोडा र अन्य आवश्यक वस्तुको आदानप्रदान मात्र गरेन, विभिन्न जातीय समुदायबीच सम्पर्क, सहकार्य र सांस्कृतिक मिलनको सेतु पनि निर्माण गर्यो। आज यातायात र बजार प्रणाली आधुनिक भइसके पनि चिया–घोडा मार्गको ऐतिहासिक स्मृति चिया संस्कृति, पर्यटन र स्थानीय उत्पादनमार्फत फेरि नयाँ अर्थसहित बाँचिरहेको छ।
“चा स्याङ्जी” चिया निर्माण गृहका प्रमुख जियाङ वेइमिङ पश्चिमी मार्गको सीमावर्ती चिया, अर्थात् तिब्बती चिया बनाउने परम्परागत सीपका उत्तराधिकारी मानिन्छन्। वेनछुआनको यिङस्यु क्षेत्रमा पुरानो चिया बनाउने सीपलाई पुनर्जीवित गर्न स्थानीय सरकारले सन् २०१२ मा उनलाई याआनको मेङदिङ पर्वत क्षेत्रबाट यिङस्युमा आमन्त्रण गरेको थियो। त्यसपछि उनले स्थानीय किसानसँग सहकार्य गर्दै चिया उत्पादन, प्रशोधन, प्रशिक्षण र बजार विस्तारलाई एउटै प्रणालीमा जोड्ने प्रयास गरेका छन्।
यो चिया केन्द्रले हरेक वर्ष स्थानीय किसानबाट नयाँ चिया खरिद गर्दै आएको छ। दुई सय सत्तरीभन्दा बढी चिया किसान परिवारसँग सहकार्य गरेर चिया उद्योगलाई स्थानीय आम्दानीसँग जोडिएको छ। यसले किसानहरूलाई आफ्नो खेतबारी, श्रम र उत्पादनबाट प्रत्यक्ष लाभ लिन मद्दत गरेको छ। भूकम्पपछि पुनर्निर्माणको कठिन यात्राबाट अघि बढेको यिङस्युमा चिया उद्योगले आत्मनिर्भरता, रोजगारी र स्थानीय विश्वासको नयाँ आधार दिएको छ।
चिया केन्द्र पहाडको भिरालो भागमा तहगत रूपमा निर्माण गरिएको छ। पहिलो तलाको सभाहल पार गरेपछि माथितिर चिया प्रशोधन कक्ष, चिया रोपाइँ क्षेत्र र चिया पिउने कक्षहरू भेटिन्छन्। वरिपरि हरिया रूख, फूल, स्वच्छ पानीको सानो धार र शान्त वातावरणले आगन्तुकलाई आरामदायी अनुभव दिन्छ। यो प्राकृतिक सौन्दर्यले चिया स्वादलाई सांस्कृतिक र भावनात्मक अनुभवमा बदलिदिन्छ।
त्यहाँ हान, तिब्बती र छ्याङ संस्कृतिको विशेषतालाई आधार बनाएर फरक–फरक चिया कक्ष पनि निर्माण गरिएको छ। ती कक्षहरूमा आगन्तुकहरूले चिया पिउन, पुस्तक पढ्न, साथीभाइसँग कुराकानी गर्न र विभिन्न जातीय संस्कृतिको सौन्दर्य अनुभव गर्न सक्छन्। यसले चिया केन्द्रलाई केवल उत्पादनस्थल होइन, बहुसांस्कृतिक संवादको खुला स्थान बनाएको छ।
परम्परागत सीपलाई जोगाउँदै आधुनिक व्यवस्थापन अपनाउनु यो चिया केन्द्रको अर्को महत्वपूर्ण विशेषता हो। चिया प्रशोधन प्रक्रियामा स्वच्छता, तथ्यांकमा आधारित व्यवस्थापन र सूचना प्रविधिको प्रयोग बढाइएको छ। यसले उत्पादनको गुणस्तर, खाद्य सुरक्षा र अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा प्रतिस्पर्धात्मक क्षमता बढाएको छ। पुरानो सीप र आधुनिक विज्ञानको संयोजनले स्थानीय चिया उद्योगलाई नयाँ उचाइ दिएको छ।
“चा स्याङ्जी” का उत्पादन अहिले रुस, युक्रेन, तुर्किये, कजाकिस्तानलगायत २० भन्दा बढी देश र क्षेत्रमा निर्यात भइरहेका छन्। यसले चीनको चिया संस्कृतिलाई अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा पुर्याउने काम मात्र गरेको छैन, वेनछुआनको स्थानीय उत्पादनलाई विश्वव्यापी पहिचान पनि दिएको छ। चिया–घोडा प्राचीन मार्गले कुनै समय पर्वत, उपत्यका र पठार जोडेको थियो; आज त्यही सांस्कृतिक स्मृतिले आधुनिक व्यापार, पर्यटन र जनस्तरको सम्पर्क जोडिरहेको छ।
यहाँ उत्पादन हुने परम्परागत कालो चिया र अन्य चिया उत्पादनहरू स्थानीय गैर–भौतिक सांस्कृतिक सम्पदा संरक्षणसँग पनि जोडिएका छन्। चिया बनाउने परम्परागत तरिका, मिश्रण, बाफ दिने प्रक्रिया, थिचाइ, सुकाइ र भण्डारणजस्ता चरणहरू केवल उत्पादन प्रविधि होइनन्, पुस्तौँदेखि हस्तान्तरण हुँदै आएका ज्ञान र अभ्यास पनि हुन्। यस्तो सीपलाई संरक्षण गर्दै नयाँ पुस्तालाई सिकाउनु सांस्कृतिक निरन्तरताका लागि महत्वपूर्ण छ।
जियाङ वेइमिङको टोलीमा स्थानीय बासिन्दादेखि उच्च शिक्षा हासिल गरेका युवासम्म सहभागी छन्। उनीहरूले परम्परागत चिया बनाउने सीपसँगै आधुनिक उपकरण र डिजिटल व्यवस्थापन प्रयोग गर्न सिकिरहेका छन्। यसले गैर–भौतिक सांस्कृतिक सम्पदा संरक्षणलाई केवल संग्रहालयमा सीमित नगरी उत्पादन, रोजगारी र उद्यमशीलतासँग जोड्ने उदाहरण प्रस्तुत गरेको छ।
वेनछुआनको यिङस्यु क्षेत्र २००८ को विनाशकारी भूकम्पको स्मृतिसँग गहिरो रूपमा जोडिएको छ। त्यही ठाउँमा आज चिया उद्योग, सांस्कृतिक पर्यटन र ग्रामीण पुनरुत्थानको नयाँ कथा लेखिनु सकारात्मक परिवर्तनको संकेत हो। पीडाको स्मृतिलाई कृतज्ञता, श्रम, उत्पादन र सांस्कृतिक आत्मविश्वासमा बदल्ने यो प्रयास स्थानीय समाजका लागि प्रेरणादायी छ।
यिङस्युको चिया केन्द्रले देखाएको बाटो स्पष्ट छ : स्थानीय इतिहास, सांस्कृतिक सम्पदा, प्राकृतिक स्रोत, किसानको श्रम र आधुनिक बजारलाई एकसाथ जोड्न सके ग्रामीण विकास सम्भव छ। यहाँ चियाको कपमा केवल स्वाद मात्र छैन; त्यसमा पुनर्निर्माणको कथा, समुदायको कृतज्ञता, किसानको परिश्रम, जातीय संस्कृति र भविष्यप्रतिको आत्मविश्वास मिसिएको छ।
चिया–घोडा प्राचीन मार्गको स्मृतिबाट जन्मिएको यो आधुनिक चिया केन्द्र आज वेनछुआनको सांस्कृतिक पहिचान र आर्थिक सम्भावनाको उज्यालो प्रतीक बनेको छ। यसले देखाएको छ—सम्पदा संरक्षण र विकास विरोधी कुरा होइनन्; सही दृष्टि, स्थानीय सहभागिता र गुणस्तरीय उत्पादन भएमा परम्परा नै समृद्धिको नयाँ आधार बन्न सक्छ।
