गर्मी मौसममा खाद्य सुरक्षामा विशेष सावधानी अपनाउन आग्रह

ड्रागन संवाददाता
काठमाडौँ, असार १५

गर्मी तथा वर्षायाममा खाद्य पदार्थ छिटो बिग्रिने, जीवाणु फैलिने र खाद्यजन्य रोगको जोखिम बढ्ने भएकाले दैनिक जीवनमा खाद्य सुरक्षाप्रति विशेष सावधानी अपनाउन आवश्यक रहेको छ। तापक्रम बढ्ने र वर्षाका कारण पानी तथा खाद्य सामग्री दूषित हुने सम्भावना बढी हुने भएकाले घर, होटल, रेस्टुरेन्ट, सडक बजार तथा अनलाइनमार्फत खरिद गरिने खानामा उपभोक्ताले थप सचेतना अपनाउनुपर्ने देखिएको छ।

गर्मी मौसममा सबैभन्दा पहिले खाद्य सामग्री खरिद गर्दादेखि नै सावधानी अपनाउनुपर्ने विज्ञहरूको सुझाव छ। ताजा, सफा र विश्वसनीय स्रोतबाट आएका खाद्य पदार्थ मात्र खरिद गर्नुपर्ने हुन्छ। कुहिएको, गन्हाएको, रङ परिवर्तन भएको, असामान्य गन्ध आएको वा आकार र गुणस्तरमा परिवर्तन देखिएको खाद्य सामग्री प्रयोग गर्नु स्वास्थ्यका लागि जोखिमपूर्ण हुन सक्छ।

उम्रिएको आलु, प्रजाति स्पष्ट नभएको माछा तथा जलचरजन्य उत्पादन, रोग वा विषका कारण मरेका पशुपक्षीको मासु तथा मृत्युको कारण स्पष्ट नभएका पशुजन्य खाद्य पदार्थ खरिद गर्न नहुने सुझाव दिइएको छ। स्वास्थ्य परीक्षण र गुणस्तर प्रमाणित नभएका मासुजन्य सामग्रीबाट संक्रमण फैलिने जोखिम उच्च हुने भएकाले यस्ता वस्तुबाट बच्नुपर्ने हुन्छ।

त्यस्तै, आफूले नचिनेका जंगली सागसब्जी, जंगली च्याउ तथा विषालु हुन सक्ने वनस्पति वा खाद्य वस्तु संकलन, खरिद र सेवन नगर्न पनि सर्वसाधारणलाई सचेत गराइएको छ। नेपालसहित हिमाली र पहाडी क्षेत्रमा वर्षायाममा जंगली च्याउ तथा वनस्पति सेवनका कारण विषाक्तताको घटना देखिने भएकाले पहिचान स्पष्ट नभएका वस्तु नखानु नै सुरक्षित उपाय हो।

खाद्य सामग्री सफा गर्नु खाद्य सुरक्षाको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष हो। फलफूल र तरकारी प्रयोग गर्नुअघि सफा पानीले राम्रोसँग धुनुपर्छ। सम्भव भएमा तरकारी तथा फलफूललाई केही समय सफा पानीमा भिजाएर राखी त्यसपछि बगिरहेको पानीले पटक पटक पखाल्नु उपयुक्त हुन्छ। यसबाट बाहिरी सतहमा रहेका धुलो, फोहोर, कीटनाशक अवशेष तथा सूक्ष्मजीव घटाउन मद्दत पुग्छ।

खाना पकाउने क्रममा प्रयोग गरिने भाँडा, काट्ने पाटा, चक्कु, चम्चा तथा अन्य उपकरण पनि सफा राख्नुपर्छ। काँचो र पाकेको खाना एउटै भाँडा वा एउटै सतहमा मिसाएर राख्नु हुँदैन। विशेषगरी काँचो मासु, माछा, अण्डा तथा अर्धतयार खाद्य पदार्थलाई पाकेको खाना, फलफूल र सलादबाट अलग राख्नुपर्छ। यसो नगर्दा काँचो खाद्य पदार्थमा रहेका जीवाणु पाकेको खानामा सर्ने जोखिम हुन्छ।

खाना पकाउँदा पूर्ण रूपमा पाक्ने गरी पकाउनुपर्छ। अधपाकेको मासु, माछा, अण्डा तथा समुद्री वा जलचरजन्य खाद्य पदार्थ स्वास्थ्यका लागि जोखिमपूर्ण हुन सक्छन्। फ्रिजमा राखिएको जमेका खाद्य पदार्थ पकाउनुअघि राम्रोसँग पगाल्नुपर्छ। लामो समय राखिएको खाना खानुअघि राम्रोसँग तताउनु आवश्यक हुन्छ। राम्रोसँग तताउँदा खानामा रहेका धेरै हानिकारक जीवाणु नष्ट हुने सम्भावना बढ्छ।

गर्मी मौसममा बाँकी रहेको खाना जथाभाबी कोठाको तापक्रममा राख्नु हुँदैन। बाँकी खाना र तरकारी सफा भाँडामा राखी छोपेर फ्रिजमा राख्नुपर्छ। सम्भव भएसम्म खाना छुट्टाछुट्टै डब्बा वा सुरक्षित प्याकिङमा राख्नुपर्छ, ताकि एक खाद्य पदार्थबाट अर्कोमा संक्रमण नसरोस्। पकाएको खाना कोठाको तापक्रममा धेरै समय राख्न नहुने र यस्तो खाना सकेसम्म दुई घण्टाभित्र सेवन गर्नु राम्रो मानिन्छ।

बाहिर खाना खान जाने उपभोक्ताले पनि होटल वा रेस्टुरेन्ट छनोट गर्दा सावधानी अपनाउनुपर्छ। खाद्य व्यवसाय सञ्चालन अनुमति भएको, भान्सा र खाने ठाउँ सफा रहेको, कर्मचारीको सरसफाइमा ध्यान दिइएको र खाद्य सामग्री सुरक्षित रूपमा राखिएको स्थानलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ। अनुमतिपत्र नभएका, सडकछेउमा खुला रूपमा राखिएका, धुलो र प्रदूषणको जोखिम रहेका ठेला तथा अस्थायी पसलबाट खाना खाँदा स्वास्थ्य जोखिम बढ्न सक्छ।

सडक बजार, रात्री बजार, खुला स्थानमा बनाइने पोलेका खानेकुरा, अधपाकेका मासुजन्य परिकार, शंखजन्य वा जलचरजन्य खाद्य पदार्थ तथा उच्च जोखिमयुक्त खाद्य वस्तु गर्मी मौसममा कम खानु वा नखानु उचित हुन्छ। यस्ता खाद्य पदार्थको स्रोत, भण्डारण अवस्था र पकाउने प्रक्रिया स्पष्ट नहुने भएकाले खाद्य विषाक्तताको सम्भावना बढ्न सक्छ।

पछिल्ला वर्षहरूमा अनलाइनमार्फत खाना अर्डर गर्ने चलन बढेको छ। यस्तो अवस्थामा उपभोक्ताले अर्डर गर्नुअघि विक्रेताको विश्वसनीयता, खाद्य व्यवसाय अनुमति र रेस्टुरेन्टको सरसफाइ अवस्थाबारे ध्यान दिनुपर्छ। सम्भव भएसम्म नजिकको रेस्टुरेन्टबाट खाना अर्डर गर्दा ढुवानी समय छोटो हुन्छ र खाना बिग्रिने सम्भावना घट्छ।

खाना आइपुगेपछि प्याकेजिङ, सिलबन्दी, गन्ध, तापक्रम र खानाको सामान्य अवस्था जाँचेर मात्र सेवन गर्नुपर्छ। लामो समयसम्म ढुवानीमा रहेको, बाहिरी प्याकिङ फाटेको, असामान्य गन्ध आएको वा ताजापन नदेखिएको खाना नखानु सुरक्षित हुन्छ। अनलाइनमार्फत काँचो खाद्य पदार्थ, जमेका खाद्य सामग्री तथा उच्च जोखिमयुक्त परिकार खरिद गर्दा अझ बढी सावधानी आवश्यक हुन्छ।

गर्मी तथा वर्षायाममा झाडापखाला, पेट दुख्ने, बान्ता, ज्वरो तथा खाद्य विषाक्तताजस्ता समस्या बढ्न सक्ने भएकाले घरायसी भान्सादेखि सार्वजनिक खाद्य व्यवसायसम्म खाद्य सुरक्षाका आधारभूत मापदण्ड पालना गर्नु आवश्यक छ। खाद्य सामग्रीको स्रोत, सफाइ, पकाउने तरिका, भण्डारण र सेवन गर्ने समयमै सावधानी अपनाउन सके धेरै खाद्यजन्य रोगबाट बच्न सकिने जनस्वास्थ्यकर्मीहरूको भनाइ छ।