स्वतन्त्रताको २५० वर्षमा अमेरिका: लोकतन्त्र, विविधता र विश्व जिम्मेवारीको ऐतिहासिक क्षण

ड्रागन मिडिया समाचार कक्ष

संयुक्त राज्य अमेरिकाले आज स्वतन्त्रता घोषणापत्र स्वीकृत भएको २५० वर्ष पूरा गर्दै आफ्नो इतिहासको एउटा असाधारण उपलब्धि मनाइरहेको छ।

४ जुलाई १७७६ मा फिलाडेल्फियामा दोस्रो महाद्वीपीय कांग्रेसले स्वीकृत गरेको घोषणापत्रले तत्कालीन १३ उपनिवेशलाई बेलायती शासनबाट स्वतन्त्र भएको घोषणा मात्र गरेन। त्यसले मानव समानता, जीवन, स्वतन्त्रता र सुखको खोजीलाई सरकारको वैधतासँग जोड्दै आधुनिक विश्व राजनीतिमा गहिरो प्रभाव पार्ने सिद्धान्त पनि स्थापित गर्‍यो।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले ४ जुलाई २०२६ लाई स्वतन्त्रता घोषणापत्र स्वीकृतिको २५०औँ वार्षिकोत्सवका रूपमा औपचारिक घोषणा गरेका छन्। देशका विभिन्न राज्य र समुदायमा आयोजित समारोह, सांस्कृतिक कार्यक्रम, सार्वजनिक सेवा अभियान र राष्ट्रिय स्मरण कार्यक्रम मार्फत अमेरिकी इतिहास, उपलब्धि र भविष्यबारे पुनर्विचार भइरहेको छ।

यो वार्षिकोत्सव उत्सवको अवसर मात्र होइन। यो अमेरिकाले आफ्नो स्थापनाकालीन वाचा कति पूरा गर्‍यो र कति अझै अधुरै छन् भन्ने आत्मपरीक्षणको क्षण पनि हो।

“सबै मानिस समान रूपमा जन्मिएका हुन्” भन्ने घोषणापत्रको आदर्श तत्कालीन अमेरिकी समाजमा सबैका लागि लागू भएको थिएन। दासत्व कायम थियो। महिला राजनीतिक अधिकारबाट वञ्चित थिए। आदिवासी समुदायले विस्थापन र हिंसा सामना गरे। जातीय अल्पसङ्ख्यक र आप्रवासीका लागि समान नागरिकताको बाटो लामो र कठिन रह्यो।

तर अमेरिकी इतिहासको महत्वपूर्ण शक्ति आफ्ना विरोधाभाष सच्याउने क्षमतामा पनि देखिएको छ। दासत्व उन्मूलन, संवैधानिक संशोधन, महिला मताधिकार, नागरिक अधिकार आन्दोलन, श्रमिक आन्दोलन र न्यायिक संघर्षले लोकतन्त्रको दायरा क्रमशः विस्तार गरे। ती परिवर्तन राज्यको कृपाबाट मात्र आएका थिएनन्। नागरिक आन्दोलन, स्वतन्त्र सञ्चारमाध्यम, अदालत, विश्वविद्यालय, समुदाय र राजनीतिक प्रतिरोधले तिनलाई सम्भव बनाएका थिए।

त्यसैले अमेरिकी लोकतन्त्रलाई सम्पन्न भइसकेको परियोजना होइन, निरन्तर पुनर्निर्माण भइरहेको राजनीतिक प्रयोगका रूपमा बुझ्नुपर्छ।

आज अमेरिका बलियो संवैधानिक संस्था, अभिव्यक्ति स्वतन्त्रता, प्रतिस्पर्धात्मक निर्वाचन, सक्रिय नागरिक समाज र वैज्ञानिक तथा बौद्धिक स्वतन्त्रताको महत्वपूर्ण केन्द्र रहिरहेको छ। तर राजनीतिक ध्रुवीकरण, संस्थाप्रतिको घट्दो विश्वास, निर्वाचन प्रणाली सम्बन्धी विवाद, कार्यकारी शक्तिको सीमा र न्यायपालिकाको भूमिकाबारे बढ्दो मतभेदले लोकतन्त्रको स्थायित्वमाथि नयाँ प्रश्न उठाएका छन्।

अमेरिकाको २५० वर्षको अनुभवले लोकतन्त्र केवल संविधानमा लेखिएको शब्दबाट सुरक्षित नहुने देखाउँछ। त्यसका लागि शक्तिमाथि नियन्त्रण, कानुनको समान प्रयोग, निष्पक्ष निर्वाचन, स्वतन्त्र पत्रकारिता, शान्तिपूर्ण असहमति र पराजय स्वीकार गर्ने राजनीतिक संस्कार आवश्यक हुन्छ।

आर्थिक क्षेत्रमा अमेरिकाले आधुनिक इतिहासकै प्रभावशाली उपलब्धि हासिल गरेको छ। औद्योगिक उत्पादन, विज्ञान, चिकित्सा, अन्तरिक्ष अनुसन्धान, उच्च शिक्षा, डिजिटल प्रविधि र उद्यमशीलतामा उसका योगदानले विश्वव्यापी जीवनशैली नै परिवर्तन गरेका छन्।

तर यही समृद्धिसँगै आर्थिक असमानता पनि अमेरिकी समाजको प्रमुख चुनौती बनेको छ। सम्पत्ति र अवसरको वितरण समान छैन। गुणस्तरीय शिक्षा, स्वास्थ्य सेवा, सुरक्षित आवास र स्थिर रोजगारीमा पहुँच समुदाय, आय र भौगोलिक अवस्था अनुसार फरक छ। अमेरिकाको अर्को ऐतिहासिक परीक्षा आर्थिक वृद्धि कति ठूलो हुन्छ भन्ने मात्र होइन, त्यसको लाभ कति व्यापक र न्यायपूर्ण रूपमा वितरण हुन्छ भन्नेमा हुनेछ।

आप्रवासन अमेरिकी पहिचानको अर्को मूल आधार हो। विभिन्न महादेशबाट आएका मानिसले अमेरिकी कृषि, उद्योग, विज्ञान, प्रविधि, संस्कृति, शिक्षा र सार्वजनिक सेवाको निर्माणमा योगदान दिएका छन्। विश्वका असङ्ख्य मानिसका लागि अमेरिका आज पनि अवसर, सुरक्षा र नयाँ जीवनको प्रतीक हो।

तर आप्रवासन अहिले अमेरिकी राजनीतिको सबैभन्दा विवादित विषयमध्ये एक बनेको छ। सीमा सुरक्षा, शरण, अवैध प्रवेश, श्रम बजार, नागरिकताको मार्ग र मानवीय व्यवहारबीच सन्तुलन खोज्ने प्रश्नले अमेरिकी समाजलाई विभाजित गरेको छ।

कानुनको कार्यान्वयन राज्यको वैध जिम्मेवारी हो। तर आप्रवासन नीतिको दीर्घकालीन विश्वसनीयता मानव मर्यादा, परिवारको सुरक्षा, स्पष्ट कानुनी प्रक्रिया र देश निर्माणमा आप्रवासीले दिएको योगदानको सम्मानसँग पनि जोडिन्छ। अमेरिकाको शक्ति केवल आफ्ना सीमाको नियन्त्रणमा होइन, विविध समुदायलाई साझा नागरिक पहिचानभित्र समेट्ने क्षमतामा समेत निर्भर रहनेछ।

विश्वका लागि अमेरिकाको २५० वर्षको यात्रा पनि बहुआयामिक छ। दोस्रो विश्वयुद्धपछि संयुक्त राष्ट्रसंघ, अन्तर्राष्ट्रिय वित्तीय संस्था, विश्वव्यापी व्यापार व्यवस्था र विभिन्न सुरक्षा संरचना निर्माणमा अमेरिकाले निर्णायक भूमिका खेलेको थियो। अमेरिकी विश्वविद्यालय, प्रविधि, संस्कृति, मानवीय सहायता र वैज्ञानिक अनुसन्धानले विश्वलाई गहिरो प्रभाव पारेका छन्।

त्यससँगै युद्ध, सैन्य हस्तक्षेप, एकपक्षीय प्रतिबन्ध र लोकतान्त्रिक मूल्यको असमान प्रयोग सम्बन्धी आलोचना पनि अमेरिकी विश्व भूमिकाको हिस्सा बनेका छन्। भविष्यमा अमेरिकी नेतृत्वको विश्वसनीयता शक्ति प्रदर्शनले मात्र होइन, उसले देशभित्र घोषणा गरेका स्वतन्त्रता, समानता, कानुनी शासन र मानव अधिकारका सिद्धान्तलाई विदेश नीतिमा कति सुसंगत रूपमा लागू गर्छ भन्ने आधारमा मापन हुनेछ।

नेपालसहित विश्वका विकासशील लोकतन्त्रका लागि अमेरिकी अनुभवको शिक्षा स्पष्ट छ। लोकतन्त्र एकपटक प्राप्त गरेर स्थायी हुने व्यवस्था होइन। यसलाई संस्थागत संयम, नागरिक सहभागिता, सामाजिक न्याय, नियमित सुधार र संवैधानिक मर्यादाबाट प्रत्येक पुस्ताले पुनःसुरक्षित गर्नुपर्छ।

अमेरिकाको २५०औँ स्वतन्त्रता वार्षिकोत्सव विगतको गौरव स्मरण गर्ने मात्र होइन, आगामी २५० वर्षका लागि नयाँ जिम्मेवारी स्वीकार गर्ने अवसर पनि हो। एउटा यस्तो अमेरिका, जहाँ स्वतन्त्रता सबैका लागि सुरक्षित होस्, अवसर जन्म र पहिचानले सीमित नगरोस्, आप्रवासनलाई कानुन र मानवताबीच सन्तुलित गरियोस् र विश्व नेतृत्व प्रभुत्वभन्दा शान्ति, सहयोग र साझा समृद्धिमा आधारित होस्।

यस ऐतिहासिक अवसरमा ड्रागन मिडिया अमेरिकी जनता र संयुक्त राज्य अमेरिकालाई हार्दिक शुभकामना व्यक्त गर्दछ। अमेरिकाको आगामी यात्रा लोकतान्त्रिक संस्थाको सुदृढीकरण, सामाजिक समानता, मानव मर्यादा, वैज्ञानिक प्रगति र विश्व शान्तिप्रतिको जिम्मेवार प्रतिबद्धताबाट निर्देशित होस्।