इरानमाथि बुधबार राति थप कडा प्रहार गर्ने ट्रम्पको चेतावनी

ड्रागन मिडिया समाचार कक्ष

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानमाथि बुधबार राति थप कडा सैन्य आक्रमण हुन सक्ने चेतावनी दिएका छन्। तुर्किएको अंकारामा आयोजित नेटो शिखर सम्मेलनका क्रममा युक्रेनी राष्ट्रपति भोलोदिमिर जेलेन्स्कीसँगको भेटपछि सञ्चारकर्मीसँग कुरा गर्दै ट्रम्पले अमेरिकी सेनाले अघिल्लो रात इरानमाथि व्यापक प्रहार गरेको र अर्को चरणको कारबाहीको तयारी भइरहेको बताएका हुन्।

“हामीले उनीहरूलाई हिजो राति निकै कडा प्रहार गर्‍यौँ, सम्भवतः आज राति फेरि कडा प्रहार गर्नेछौँ,” ट्रम्पले भने। उनले इरानलाई अग्रिम चेतावनी दिइरहेको उल्लेख गर्दै आगामी कारबाहीबारे विस्तृत सैन्य विवरण भने सार्वजनिक गरेनन्। ट्रम्पको चेतावनी जुलाई ८ बुधबार रातिका लागि लक्षित थियो।

ट्रम्पको अभिव्यक्तिभन्दा केही घण्टाअघि अमेरिकी केन्द्रीय कमान्डले जुलाई ७ मा इरानभित्र ८० भन्दा बढी लक्ष्यमा सटीक हतियार प्रयोग गरी आक्रमण गरेको आधिकारिक रूपमा पुष्टि गरेको थियो। अमेरिकी सेनाका अनुसार इरानी हवाई प्रतिरक्षा प्रणाली, कमान्ड तथा नियन्त्रण सञ्जाल, तटीय राडार, जहाजविरोधी क्षेप्यास्त्र क्षमता र इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कोरका ६० भन्दा बढी साना जलयानलाई निशाना बनाइएको थियो।

अमेरिकी सेनाले उक्त कारबाहीलाई हर्मुज जलडमरूमध्य हुँदै गइरहेका तीनवटा व्यापारिक जहाजमाथि भएका पछिल्ला आक्रमणको तत्काल जवाफ भनेको छ। अमेरिकी प्रशासनले त्यसका लागि इरानलाई जिम्मेवार ठहर गरेको छ। तर इरानले तीनवटै जहाजमाथिको आक्रमणको प्रत्यक्ष जिम्मेवारी औपचारिक रूपमा स्वीकार गरेको छैन। एउटा जहाजमाथि चेतावनी अवज्ञा गरेपछि प्रहार भएको इरानी सरकारी सञ्चारमाध्यमले जनाएको भए पनि त्यसले आक्रमण कसले गरेको भन्ने स्पष्ट पारेको थिएन।

अन्तर्राष्ट्रिय समुद्री सङ्गठनले पछिल्ला दुई दिनमा हर्मुज जलडमरूमध्य पार गरिरहेका धेरै व्यापारिक जहाजमाथि आक्रमण भएको पुष्टि गर्दै अधिकतम संयम अपनाउन आग्रह गरेको छ। तर सङ्गठनको वक्तव्यले ती घटनाका जिम्मेवार पक्षको नाम उल्लेख गरेको छैन। त्यसैले प्रारम्भिक विवरणमा रहेको इरानले आफ्ना खाडी क्षेत्रका सहयोगीसँग मिलेर जहाजहरूलाई निशाना बनाएको भन्ने दाबीलाई स्थापित तथ्यका रूपमा प्रस्तुत गर्न मिल्दैन।

इरानले अमेरिकी आक्रमणको जवाफमा बहराइन र कुवेतस्थित अमेरिकी सैन्य संरचनामाथि क्षेप्यास्त्र तथा ड्रोन प्रहार गरेको जनाएको छ। इरानी रिभोलुसनरी गार्ड कोरले बहराइनको सलमान बन्दरगाह र अमेरिकी पाँचौँ नौसैनिक बेडासँग सम्बन्धित क्षेत्र तथा कुवेतको अली अल सलेम हवाई अखडासहित अमेरिकी सैन्य संरचनासँग सम्बन्धित ८५ स्थानमा प्रहार गरेको दाबी गरेको छ। उसले अमेरिकी एमक्यू ९ ड्रोनसमेत खसालेको जनाएको छ। यी दाबीको पूर्ण स्वतन्त्र पुष्टि तत्काल हुन सकेको छैन।

इरानी सेनाले पनि बहराइनको शेख इसा हवाई अखडामा रहेका अमेरिकी सेनाको उपस्थितिलाई ड्रोनबाट निशाना बनाएको जनाएको छ। इरानी पक्षले अमेरिकी आक्रमणलाई जुनमा हस्ताक्षर भएको १४ बुँदे समझदारीपत्र र युद्धविरामको उल्लङ्घन भन्दै क्षेत्रमा रहेका अमेरिकी सैन्य अखडा सम्भावित निशाना बन्न सक्ने चेतावनी दिएको छ।

ट्रम्पले बुधबार बिहान अमेरिका र इरानबीचको अन्तरिम युद्धविराम तथा समझदारी आफ्नो दृष्टिमा समाप्त भइसकेको बताएका थिए। यद्यपि, उनले अमेरिकी प्रतिनिधिलाई वार्ता जारी राख्न दिने पनि उल्लेख गरे। यसले सैन्य कारबाही पुनः शुरु भए पनि कूटनीतिक संवाद औपचारिक रूपमा पूर्ण बन्द भइसकेको छैन भन्ने देखाउँछ।

इरानी विदेश मन्त्रालयले भने अमेरिकाले तेल बिक्रीमा दिइएको अस्थायी प्रतिबन्ध छुट रद्द गरेर इस्लामाबाद समझदारी उल्लङ्घन गरेको आरोप लगाएको छ। इरानी पक्षका अनुसार जुन १८ मा विद्युतीय रूपमा हस्ताक्षर भएको समझदारीले युद्ध स्थायी रूपमा अन्त्य गर्ने उद्देश्यसहित वासिङ्टन र तेहरानबीच वार्ताको संरचना तयार गरेको थियो। तेहरानले अमेरिकामाथि समझदारी भएको २० दिनभित्रै प्रत्यक्ष तथा अप्रत्यक्ष रूपमा पटकपटक प्रतिबद्धता उल्लङ्घन गरेको आरोप लगाएको छ।

ट्रम्पले आफ्नो प्रशासनले तयार गरेको सम्झौता सन् २०१५ को संयुक्त विस्तृत कार्ययोजना अर्थात जेसीपीओएभन्दा प्रभावकारी रहेको दाबी दोहोर्‍याएका छन्। उनले आफ्नो सम्झौताले इरानलाई आणविक हतियार प्राप्त गर्न पूर्ण रूपमा रोक्ने, तर पूर्वराष्ट्रपति बाराक ओबामाको पालामा भएको सम्झौताले त्यस्तो बाटो खुला राखेको तर्क प्रस्तुत गरेका छन्।

तर उपलब्ध विवरणअनुसार जुनमा भएको अमेरिका र इरानबीचको समझदारी अन्तिम आणविक सम्झौता नभई ६० दिने वार्ताका लागि तयार गरिएको अन्तरिम संरचना थियो। इरानको संवर्धित युरेनियम, आणविक कार्यक्रम र दीर्घकालीन निरीक्षणसम्बन्धी मुख्य विषय त्यसपछिको वार्ताबाट टुङ्ग्याउने भनिएको थियो। त्यसैले नयाँ समझदारीले आणविक हतियारको विषय पूर्ण रूपमा समाधान गरिसकेको भन्ने ट्रम्पको अभिव्यक्ति राजनीतिक दाबी हो।

सन् २०१५ को जेसीपीओएलाई संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय सुरक्षा परिषदको प्रस्ताव २२३१ ले अनुमोदन गरेको थियो र त्यसअन्तर्गत अन्तर्राष्ट्रिय आणविक ऊर्जा एजेन्सीलाई इरानका आणविक प्रतिबद्धताको प्रमाणीकरण तथा अनुगमन गर्ने जिम्मेवारी दिइएको थियो। उक्त सम्झौतामा समयसीमासहितका प्रावधान र दीर्घकालीन प्रभावबारे विवाद भए पनि त्यसले इरानको आणविक कार्यक्रममाथि कुनै नियन्त्रण नै नगरेको भन्ने दाबी तथ्यसँग पूर्ण रूपमा मेल खाँदैन।

सञ्चारकर्मीसँग बोल्ने क्रममा ट्रम्पले इरान भन्न खोज्दा “इस्लामिक रिपब्लिक अफ जापान” भन्दै जापानको नाम लिएका थिए। उनले उक्त देशबाट अमेरिकी विमानवाहक युद्धपोततर्फ १११ वटा क्षेप्यास्त्र प्रहार भएको र सबैलाई रोकिएको दाबी गरेका थिए। सन्दर्भका आधारमा उनले इरानलाई जनाउन खोजेको स्पष्ट देखिए पनि यो भाषिक त्रुटि थियो। जापान यस युद्धमा अमेरिका विरोधी आक्रमणकारी पक्ष होइन।

अमेरिकी रक्षा मन्त्रालय वा केन्द्रीय कमान्डका सार्वजनिक आधिकारिक विवरणमा विमानवाहक युद्धपोततर्फ एकै घण्टामा १११ क्षेप्यास्त्र प्रहार भएको उक्त दाबीको छुट्टै पुष्टि भेटिएको छैन। त्यसैले यो विवरणलाई ट्रम्पको दाबीका रूपमा मात्र उल्लेख गर्नुपर्ने हुन्छ, स्थापित सैन्य तथ्यका रूपमा होइन।

ट्रम्पले अमेरिकी सेनाले अघिल्लो रात इरानका करिब २८ वटा साना जलयान नष्ट गरेको पनि बताएका छन्। तर अमेरिकी केन्द्रीय कमान्डको विज्ञप्तिले ६० भन्दा बढी साना जलयानमा प्रहार गरिएको जनाएको छ। “प्रहार गरिएको” र “नष्ट गरिएको” फरक सैन्य विवरण भएकाले वास्तविक क्षतिको निश्चित संख्या स्पष्ट भइसकेको छैन।

नेटो महासचिव मार्क रुटेले इरानले युद्धविराम उल्लङ्घन गरेको आरोप लगाउँदै अमेरिकी जवाफी आक्रमणलाई आवश्यक कदम भनेका छन्। उनले व्यापारिक जहाजमाथिको आक्रमणपछि अमेरिकाले कडा प्रतिक्रिया दिनु उचित भएको धारणा सार्वजनिक गरेका छन्।

अन्तर्राष्ट्रिय समुद्री सङ्गठनका अनुसार मध्यपूर्वमा द्वन्द्व शुरु भएयता हर्मुज जलडमरूमध्य र फारसको खाडीमा सयौँ जहाज तथा करिब छ हजार नाविक सुरक्षित रूपमा बाहिरिन नसकी रोकिएका छन्। सङ्गठनले व्यापारिक जहाज र निर्दोष नाविकलाई भूराजनीतिक विवादको निशाना नबनाउन तथा सम्बन्धित सबै पक्षलाई तत्काल तनाव घटाउन आग्रह गरेको छ।

अमेरिका र इरानबीचको पछिल्लो आक्रमण तथा प्रत्याक्रमणले केही साताअघि शुरु भएको शान्ति प्रक्रियालाई गम्भीर सङ्कटमा पारेको छ। थप अमेरिकी आक्रमण भए इरानले क्षेत्रीय अमेरिकी अखडामाथि नयाँ प्रत्याक्रमण गर्न सक्ने चेतावनी दिएकाले हर्मुज जलडमरूमध्य, खाडीका देश, अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा आपूर्ति र विश्वव्यापी व्यापारमाथिको जोखिम थप बढेको छ।