देशविदेशमा मनाइँदै आदिकवि भानुभक्तको २१३औँ जन्मजयन्ती
ड्रागन मिडिया समाचार कक्ष
आदिकवि भानुभक्त आचार्यको २१३औँ जन्मजयन्ती आज नेपालसहित नेपाली भाषाभाषीको बसोबास रहेका विभिन्न देश तथा स्थानमा साहित्यिक एवं सांस्कृतिक कार्यक्रम आयोजना गरी मनाइँदैछ।
विसं १८७१ असार २९ गते तनहुँको चुँदीरम्घामा जन्मिएका भानुभक्तले संस्कृत भाषामा रहेको वाल्मीकि रामायणलाई नेपाली भाषाको सहज छन्द र लयमा भावानुवाद गरी सर्वसाधारणसम्म पुर्याएका थिए। उनको रामायण नेपाली साहित्यको विकास, भाषिक एकता र सांस्कृतिक चेतना विस्तारका दृष्टिले महत्वपूर्ण कृतिका रूपमा स्थापित छ।
भानुभक्तद्वारा भावानुवाद गरिएको रामायण लामो समयसम्म नेपाली समाजमा सस्वर लय हालेर पाठ गर्ने परम्परासँग जोडिएको थियो। अहिले पनि विभिन्न स्थानमा धार्मिक तथा सांस्कृतिक अवसरमा भानुभक्तीय रामायण पाठ गर्ने प्रचलन कायम छ।
पृथ्वीनारायण शाहले भौगोलिक रूपमा एकीकरण गरेको नेपाललाई भानुभक्तले भाषा, साहित्य र संस्कृतिमार्फत भावनात्मक रूपमा जोड्न महत्वपूर्ण योगदान दिएको मानिन्छ। उनले नेपाली भाषालाई साहित्यिक अभिव्यक्तिको सशक्त माध्यम बनाउँदै विभिन्न भूगोल र समुदायका नेपालीबीच भाषिक निकटता बढाउन भूमिका खेलेका थिए।
प्रचलित कथनअनुसार एक सामान्य घाँसीले मृत्युपछि पनि सम्झिने काम गरेर नाम कमाउनुपर्ने प्रेरणा दिएपछि भानुभक्त नेपाली भाषामा रामायण रचना गर्न उत्प्रेरित भएका थिए। घाँसीको सामाजिक सेवाभावबाट प्रभावित भएर उनले सिर्जनामार्फत समाजमा स्थायी योगदान दिने सङ्कल्प गरेको साहित्यिक इतिहासमा उल्लेख पाइन्छ।
‘वधूशिक्षा’ भानुभक्तको अर्को चर्चित कृति हो। यसबाहेक ‘प्रश्नोत्तर’, ‘भक्तमाला’, ‘रामगीता’ तथा विभिन्न फुटकर रचना नेपाली साहित्यका महत्वपूर्ण सम्पदाका रूपमा रहेका छन्। उनका रचनामा तत्कालीन समाज, धर्म, नैतिक शिक्षा, पारिवारिक जीवन र सांस्कृतिक चेतनाका विविध पक्ष प्रतिबिम्बित छन्।
नेपाली भाषालाई सरल, लयात्मक र जनसाधारणले बुझ्न सक्ने स्वरूपमा प्रस्तुत गरेका कारण भानुभक्तलाई नेपाली साहित्यका आदिकविका रूपमा सम्मान गरिन्छ। उनको साहित्यिक योगदानले नेपाली जातीय एकता, राष्ट्रिय पहिचान र सांस्कृतिक चेतनालाई बलियो बनाउन महत्वपूर्ण आधार तयार गरेको साहित्यकारहरूको धारणा छ।
जन्मजयन्तीका अवसरमा आज विभिन्न स्थानमा प्रभातफेरी, साहित्यिक गोष्ठी, कविता वाचन, प्रवचन तथा भानुभक्तका प्रतिमामा माल्यार्पण गर्ने कार्यक्रम आयोजना गरिएका छन्। नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठान परिसरमा रहेको उनको प्रतिमामा माल्यार्पणसहित विशेष कार्यक्रम आयोजना गरिएको छ।
भानु प्रतिष्ठान, नेपाली शिक्षा परिषद, नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठान तथा भाषा, साहित्य र संस्कृतिका क्षेत्रमा क्रियाशील विभिन्न सङ्घसंस्थाले पनि भानु जयन्तीका अवसरमा कार्यक्रम आयोजना गरेका छन्। कतिपय स्थानमा भानुभक्तीय रामायण पाठ, साहित्यिक अन्तरक्रिया र उनका कृतिमाथि विमर्श भइरहेको छ।
नेपालबाहिर भारतका दार्जिलिङ, सिक्किम र असमसहित भुटान, म्यानमार तथा नेपाली भाषाभाषीको उल्लेख्य उपस्थिति रहेका अन्य देश र स्थानमा पनि भानु जयन्ती मनाउने परम्परा छ। ती स्थानमा भानु जयन्तीलाई नेपाली भाषा, साहित्य, संस्कृति र साझा पहिचानको उत्सवका रूपमा मनाइन्छ।
विसं १९२५ असोज ६ गते निधन भएका भानुभक्तका सिर्जना नेपाली साहित्यको प्रारम्भिक कालका महत्वपूर्ण उपलब्धि मानिन्छन्। उनको जन्मजयन्तीले नेपाली भाषाको संरक्षण, विकास र पुस्तान्तरणमा साहित्यको भूमिकाबारे पुनः स्मरण गराउने अवसर प्रदान गरेको छ।
