अमेरिकी आक्रमण जारी रहे होर्मुजबाट तेल–ग्यास जान नदिने इरानको चेतावनी

ड्रागन मिडिया समाचार कक्ष

इरानले अमेरिकी सैन्य आक्रमण जारी रहे रणनीतिक होर्मुज जलडमरूमध्यबाट तेल तथा ग्यास ढुवानी हुन नदिने चेतावनी दिएको छ। अमेरिकाले लगातार नवौँ रात इरानी सैन्य संरचनामाथि आक्रमण गरेपछि इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कोरले जलडमरूमध्यबाट तेल वा ग्यासको “एक थोपा” पनि सुरक्षित रूपमा जान नदिइने चेतावनी दोहोर्‍याएको हो।

इरानको चेतावनीसँगै विश्व ऊर्जा आपूर्तिको प्रमुख समुद्री मार्गमा जोखिम थप बढेको छ। होर्मुज हुँदै विश्वको करिब २० प्रतिशत तेल व्यापार हुने भएकाले यहाँको अवरोधले कच्चा तेल, पेट्रोलियम पदार्थ र तरलीकृत प्राकृतिक ग्यासको अन्तर्राष्ट्रिय आपूर्तिमा तत्काल प्रभाव पार्न सक्छ।

अमेरिकी सेनाले पछिल्लो आक्रमणमा इरानका सैन्य कमाण्ड केन्द्र, हवाई प्रतिरक्षा प्रणाली, सञ्चार सञ्जाल तथा क्षेप्यास्त्र र ड्रोन भण्डारणस्थललाई लक्ष्य बनाएको जनाएको छ। वाशिङ्टनले आफ्ना कारबाहीलाई अमेरिकी सैनिकमाथिका इरानी आक्रमणको प्रतिकार र होर्मुजमा व्यापारिक जहाजको सुरक्षित आवागमन कायम गर्ने प्रयासका रूपमा प्रस्तुत गरेको छ।

इरानले भने अमेरिकी कारबाहीलाई आफ्नो सार्वभौमिकतामाथिको आक्रमण भन्दै बहराइन र कुवेतस्थित अमेरिकी सैन्य उपस्थितिसँग सम्बन्धित क्षेत्रमा क्षेप्यास्त्र तथा ड्रोन आक्रमण गरेको दावी गरेको छ। बहराइन र कुवेतले हवाई सुरक्षा प्रणाली सक्रिय गरी केही आक्रमणकारी साधन अवरोध गरेको बताएका छन्। इरानका सबै सैन्य दावी र क्षतिको पूर्ण विवरण स्वतन्त्र रूपमा पुष्टि हुन बाँकी छ।

होर्मुजमा जहाज आवागमन यसअघि नै तीव्र रूपमा घटेको छ। जहाज अनुगमन विवरणअनुसार आइतबार चारवटा जहाज मात्र जलडमरूमध्य पार भएका थिए, जबकि त्यसको अघिल्लो दिन आठवटा जहाजले यात्रा गरेका थिए। सुरक्षा जोखिम, आक्रमणको सम्भावना, समुद्री बीमाको बढ्दो लागत र अमेरिका तथा इरानका परस्पर विरोधी नौसैनिक कारबाहीका कारण जहाज सञ्चालकहरू प्रतीक्षा गर्ने वा वैकल्पिक व्यवस्था खोज्ने अवस्थामा पुगेका छन्।

तनाव बढेसँगै ब्रेन्ट कच्चा तेलको मूल्य प्रतिब्यारेल ९० अमेरिकी डलरमाथि पुगेको छ। ब्रेन्टको मूल्य करिब ९०.७९ डलर र अमेरिकी वेस्ट टेक्सास इन्टरमिडिएटको मूल्य करिब ८४.६८ डलर पुगेको थियो। बजारमा तत्काल भौतिक अभावभन्दा पनि लामो समयसम्म जलडमरूमध्य अवरुद्ध हुन सक्ने जोखिमले मूल्य बढाएको विश्लेषकहरूले बताएका छन्। (Reuters)

इरानले होर्मुजलाई पूर्ण रूपमा बन्द गर्ने चेतावनी दिए पनि व्यवहारमा सबै जहाजको आवागमन पूर्ण रूपमा रोकिएको पुष्टि भएको छैन। पछिल्ला दिनमा सीमित संख्यामा जहाज पार भएका छन् र इरानसँग सम्बन्धित केही जहाजले आवागमन जारी राखेका छन्। यसले तेहरानले जलडमरूमध्यलाई पूर्ण रूपमा बन्द गर्नुभन्दा जहाजको राष्ट्रियता, गन्तव्य वा अमेरिकी प्रतिबन्धसँगको सम्बन्ध हेरेर नियन्त्रण गर्ने रणनीति अपनाउन सक्ने सम्भावना देखाउँछ।

होर्मुज बन्द गर्ने प्रयास इरानका लागि पनि जोखिमरहित छैन। इरानको आफ्नै तेल निर्यातको ठूलो हिस्सा यही मार्ग हुँदै हुने भएकाले दीर्घकालीन अवरोधले उसको राजस्व र प्रमुख व्यापारिक साझेदारसँगको आपूर्तिमा असर पर्न सक्छ। तर अमेरिकी नौसैनिक नाकाबन्दी र सैन्य आक्रमणको दबाबबीच तेहरानले विश्व ऊर्जा बजारमाथि प्रभाव पार्न सक्ने आफ्नो प्रमुख रणनीतिक साधनका रूपमा जलडमरूमध्य प्रयोग गरिरहेको देखिन्छ।

वाशिङ्टनले अन्तर्राष्ट्रिय साझेदारलाई होर्मुजको नौवहन सुरक्षित राख्न सहयोग गर्न आग्रह गरिरहेको छ। तर कुनै बहुराष्ट्रिय नौसैनिक अभियान अघि बढे अमेरिकी नेतृत्वका जहाज र इरानी सेनाबीच प्रत्यक्ष भिडन्तको सम्भावना बढ्न सक्छ। समुद्री मार्ग खोल्ने प्रयास र त्यसलाई रोक्ने इरानी चेतावनीबीचको टकरावले सीमित हवाई युद्धलाई व्यापक क्षेत्रीय समुद्री द्वन्द्वमा रूपान्तरण गर्न सक्ने जोखिम छ।

होर्मुजमा लामो अवरोध भए यसको प्रभाव तेल उत्पादक वा ठूला अर्थतन्त्रमा मात्र सीमित रहने छैन। ऊर्जा आयातमा निर्भर नेपालजस्ता देशले पेट्रोलियम पदार्थको मूल्यवृद्धि, ढुवानी खर्च, हवाई भाडा, उत्पादन लागत र विदेशी मुद्रा खर्चमा थप दबाब सामना गर्नुपर्ने हुन सक्छ। विश्व बजारमा इन्धन महँगिँदा खाद्यान्नदेखि औद्योगिक वस्तुसम्मको मूल्यमा प्रभाव फैलिने जोखिम रहन्छ।

इरानको पछिल्लो चेतावनी तत्काल पूर्ण नाकाबन्दीको घोषणा मात्र नभई अमेरिकामाथि सैन्य, आर्थिक र कूटनीतिक दबाब बढाउने प्रयास पनि हो। अबको अवस्था अमेरिकी आक्रमणको निरन्तरता, इरानी प्रतिकार, व्यापारिक जहाजको वास्तविक आवागमन र सम्भावित कूटनीतिक मध्यस्थताले निर्धारण गर्नेछ। दुवै पक्ष पछि नहटे होर्मुज जलडमरूमध्य अमेरिका–इरान युद्धको केन्द्र मात्र नभई विश्व ऊर्जा र आर्थिक सुरक्षाको सबैभन्दा संवेदनशील क्षेत्र बन्ने जोखिम बढेको छ।