राहुल गान्धी र विपक्षः विद्यार्थीको साथ, राजनीतिक अवसर वा आन्दोलन कब्जाको जोखिम?-६

# प्रेम सागर पौडेल

ककरोच आन्दोलनमा राहुल गान्धी र विपक्षी दलहरूको प्रवेशले यसलाई संसदीय शक्ति र राष्ट्रिय दृश्यता दिएको छ। तर यही समर्थन आन्दोलनका लागि वरदान र जोखिम दुवै हो।

लोकसभाका प्रतिपक्ष नेता राहुल गान्धीले प्रहरी कारबाहीको आलोचना, विद्यार्थीको मागप्रति समर्थन र प्रधानमन्त्री निवास नजिक प्रदर्शन मार्फत आफूलाई आन्दोलनको राजनीतिक सहयोगीका रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्। उनको नियन्त्रण र रिहाइले घटनालाई राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय समाचार बनायो।

कांग्रेसका लागि यो आन्दोलन दुर्लभ राजनीतिक अवसर हो। भाजपाले लामो समयदेखि राष्ट्रवाद, नेतृत्व र विकासको कथामा विपक्षलाई रक्षात्मक बनाउँदै आएको थियो। शिक्षा, रोजगार र मध्यमवर्गीय असुरक्षाको मुद्दाले कांग्रेसलाई भाजपाको परम्परागत शहरी युवा आधारमा प्रवेश गर्ने सम्भावना दिएको छ।

तर कांग्रेसको उद्देश्य र सीजेपीको उद्देश्य पूर्णतः समान छैन। कांग्रेस मोदी सरकारलाई कमजोर बनाउन चाहन्छ। सीजेपी शिक्षा प्रणालीमा जवाफदेहिता र संरचनात्मक सुधार चाहन्छ। दुवैको तत्कालीन हित मिल्न सक्छ, तर दीर्घकालीन राजनीतिक लक्ष्य फरक हुनसक्छ।

कांग्रेसले सीजेपीको नाम उल्लेख नगरी विद्यार्थीको पक्षमा समर्थन गर्ने रणनीति अपनाएको संकेत पनि देखिएको छ। यसले दुई सम्भावना देखाउँछ। कांग्रेस आन्दोलनको गैरदलीय स्वरूपलाई सम्मान गर्न खोजिरहेको हुनसक्छ। अथवा उसले सीजेपी नेतृत्वलाई दृश्यबाट हटाएर आन्दोलनको राजनीतिक लाभ आफैँ लिन खोजिरहेको हुनसक्छ।

राहुल गान्धीका लागि सबैभन्दा विवेकपूर्ण बाटो आन्दोलनको नेतृत्व लिन खोज्नु होइन। संसदमा तथ्य उठाउने, स्वतन्त्र छानबिन माग्ने, प्रहरी कारबाहीको जवाफदेहिता सुनिश्चित गर्ने र सुधार विधेयक अघि बढाउने हो। सडकमा विद्यार्थीको अगाडि उभिने होइन, उनीहरूलाई संवैधानिक सुरक्षा दिने भूमिका प्रभावकारी हुन्छ।

समाजवादी पार्टी, वामपन्थी दल, क्षेत्रीय संगठन र विद्यार्थी संघहरूले पनि समर्थन जनाएका छन्। तर विपक्षी एकताभित्र नेतृत्व, निर्वाचन क्षेत्र र वैचारिक प्रतिस्पर्धा छ। सीजेपी कुनै दलको चुनावी मञ्चमा परिणत भयो भने यी अन्तरविरोध आन्दोलनभित्र प्रवेश गर्नेछन्।

सीजेपीले विपक्षसँग सार्वजनिक आचारसंहिता बनाउन सक्छ। समर्थन स्वीकार गर्ने, तर संगठनात्मक निर्णयमा बाह्य हस्तक्षेप नमान्ने। सबै दललाई समान रूपमा तथ्य तथा माग उपलब्ध गराउने। कुनै दलको झण्डा आन्दोलनको आधिकारिक मञ्चमा नराख्ने। संसदभित्र उठाइएका प्रश्न र प्रस्ताव सार्वजनिक अभिलेखमा राख्ने।

विपक्षले पनि विद्यार्थी आन्दोलनलाई सरकार ढाल्ने छोटो बाटोका रूपमा हेर्नु हुँदैन। परीक्षा प्रणालीको संकट कांग्रेस वा क्षेत्रीय दल शासित राज्यमा पनि देखिएको छ। त्यसैले विपक्षले केन्द्रलाई मात्र दोष दिएर आफू शासित प्रदेशको जिम्मेवारीबाट उम्कन सक्दैन।

राहुल गान्धीले परीक्षा चुहावटको व्यापकता र प्रभावित विद्यार्थीको सङ्ख्याबारे गम्भीर दाबी गरेका छन्। ती दाबी प्रमाणसहित संसदमा पेश हुनुपर्छ। तथ्य कमजोर भए सरकारलाई सम्पूर्ण आन्दोलनलाई अतिरञ्जित भनेर अस्वीकार गर्ने अवसर मिल्छ।

आन्दोलन र विपक्षको स्वस्थ सम्बन्ध ‘सहयात्रा, कब्जा होइन’ भन्ने सिद्धान्तमा आधारित हुनुपर्छ। विपक्षले संवैधानिक शक्ति, संसदीय मंच र कानुनी सहयोग दिनसक्छ। आन्दोलनले जनदबाब, नैतिक शक्ति र नयाँ राजनीतिक कल्पना दिन सक्छ।

राहुल गान्धीले विद्यार्थीको आवाजलाई आफ्नो भाषणको पृष्ठभूमि बनाए भने अल्पकालीन समाचार प्राप्त होला। उनी विद्यार्थीको मागलाई संसदीय परिणाममा बदल्न सफल भए मात्र वास्तविक राजनीतिक नेतृत्व प्रमाणित हुनेछ।

लेखक: प्रेम सागर पौडेल नेपालका वरिष्ठ पत्रकार र अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध विश्लेषक हुनुहुन्छ। उहाँले नेपाल-चीन सम्बन्ध, हिमालय क्षेत्रको भू-राजनीति, र एसियाली सुरक्षा मुद्दाहरूमा गहन अध्ययन गर्नुभएको छ।