विदेशी ब्लकबस्टरको दबाबबीच भारतीय चलचित्र बजार, क्षेत्रीय सिनेमाले जोगायो विविधता

ड्रागन मिडिया समाचार कक्ष

भारतीय चलचित्र बजारले पछिल्लो एक सातामा घरेलु भाषिक विविधता, स्थापित शृङ्खलाको व्यावसायिक शक्ति र विदेशी ब्लकबस्टरको बढ्दो दबाब एकैपटक अनुभव गरेको छ। हिन्दी, तमिल र तेलुगु चलचित्रले दर्शक तानिरहेकै बेला हलिउडको ठूलो प्रदर्शनले चलचित्रघरका शो बाँडफाँट र घरेलु चलचित्रको टिकाउपनमाथि पुनः बहस सुरु गराएको छ।

सोनी पिक्चर्सको ‘स्पाइडर–म्यान : ब्रान्ड न्यु डे’ जुलाई ३० मा भारतका चलचित्रघरमा अंग्रेजीसहित हिन्दी, तमिल, तेलुगु, मलयालम र कन्नड संस्करणमा प्रदर्शन भएको थियो। विभिन्न व्यापार विश्लेषकले यसको पहिलो दिनको भारतीय आम्दानी ६० करोड भारुभन्दा माथि रहेको अनुमान गरेका छन्। भारतमा बक्स अफिस गणनाको एउटै आधिकारिक राष्ट्रिय प्रणाली नभएकाले शुद्ध र कुल आम्दानीका विवरणमा अन्तर देखिए पनि यसले विदेशी चलचित्रका लागि भारतमा भएका सबैभन्दा ठूला प्रारम्भिक प्रदर्शनीमध्ये एक बनाएको विषयमा उद्योगका प्रमुख विवरणहरू समान देखिएका छन्।

यसको आक्रामक प्रवेशसँगै हिन्दी चलचित्र ‘धमाल ४’, तमिल चलचित्र ‘जन नायकन’ र अन्य प्रदर्शनरत चलचित्रका शो तथा दैनिक आम्दानीमा दबाब परेको छ। तेस्रो सातामा रहेको ‘धमाल ४’ले व्यापार विवरणअनुसार २०० करोड भारुभन्दा माथिको कारोबार कायम राखेको छ। हास्यप्रधान स्थापित शृङ्खला, परिचित कलाकार र पारिवारिक दर्शकको समर्थनले ठूलो विदेशी प्रतिस्पर्धाबीच पनि चलचित्रलाई बजारमा टिकाएको देखिन्छ।

तमिल चलचित्र ‘जन नायकन’ले नौ दिनभित्र भारतमा १५० करोड भारुभन्दा बढी शुद्ध आम्दानी गरेको व्यापार अनुमान सार्वजनिक भएका छन्। तमिलनाडु र दक्षिण भारतीय बजारमा यसको प्रभाव बलियो देखिए पनि कावेरी पानी विवादसँग सम्बन्धित राजनीतिक तनावका कारण कर्नाटकमा केही प्रदर्शन रोकिएको घटनाले भारतीय चलचित्र वितरणको अर्को संवेदनशील पक्ष उजागर गरेको छ। चलचित्रको व्यापार केवल दर्शकको रुचिमा मात्र नभई अन्तरराज्यीय राजनीति, स्थानीय विरोध र प्रशासनिक परिस्थितिमा समेत निर्भर रहन सक्ने देखिएको छ।

तेलुगु चलचित्र ‘चेन्नई लभ स्टोरी’ले पहिलो सातामा विश्वव्यापी रूपमा करिब ३७ करोड भारुको कारोबार गरेको विवरण सार्वजनिक भएको छ। यसको प्रदर्शनले भारतीय बजार हिन्दी चलचित्रमा मात्र निर्भर नरहेको र तमिल, तेलुगु, मलयालम, कन्नड तथा अन्य भाषाका चलचित्रले समग्र चलचित्र अर्थतन्त्रलाई निरन्तर चलायमान बनाइरहेको पुष्टि गर्छ।

भारतीय चलचित्रघर व्यवसायको पछिल्लो आधारभूत तस्वीर पनि सकारात्मक छ। पीभीआर आइनक्सले राष्ट्रिय स्टक एक्सचेञ्जमा बुझाएको आर्थिक वर्ष २०२५–२६ को विवरणअनुसार भारतको कुल बक्स अफिस कारोबार ११ प्रतिशत बढेर १३ हजार ५१९ करोड भारु पुगेको थियो। सो अवधिमा मौलिक हिन्दी चलचित्रको हिस्सा ४२ प्रतिशत पुगेको, अंग्रेजी चलचित्रको कारोबार ५४ प्रतिशत बढेको र मध्यम बजेटका चलचित्रको योगदान विस्तार भएको उल्लेख छ।

पीभीआर आइनक्सले आर्थिक वर्षभरि १५ करोडभन्दा बढी दर्शक प्रवेश, २६.२ प्रतिशत औसत आसन उपयोग र २८० भारु औसत टिकट मूल्य अभिलेख गरेको थियो। यी तथ्यांकले चलचित्रघरप्रति दर्शकको आकर्षण कायम रहेको देखाए पनि टिकट तथा खाद्यपदार्थको बढ्दो मूल्य, महानगरबाहिर आधुनिक पर्दाको कमी र सफल चलचित्रमा शो अत्यधिक केन्द्रित हुने प्रवृत्ति चुनौतीका रूपमा रहेका छन्।

पछिल्लो सातामा भारतीय चलचित्रको सांस्कृतिक र संस्थागत पक्षमा पनि महत्त्वपूर्ण गतिविधि भएको छ। भारतको राष्ट्रिय चलचित्र विकास निगमले नोभेम्बर २० देखि २८ सम्म गोवामा हुने ५७औँ भारतीय अन्तर्राष्ट्रिय चलचित्र महोत्सवका लागि प्रविष्टि खुला गरेको छ। असुतोष गोवारिकर महोत्सव निर्देशक रहने कार्यक्रममा भारतीय पानोरमाअन्तर्गत २५ फिचर र २० गैरफिचर चलचित्र छनोट गरिनेछ।

महोत्सवमा अप्रदर्शित भारतीय चलचित्रका लागि ‘न्यु होराइजन्स’, नयाँ निर्देशक, पुनर्संरक्षित चलचित्र, वृत्तचित्र, एनिमेसन, प्रयोगात्मक चलचित्र र ओटीटी शृङ्खलाका छुट्टाछुट्टै खण्ड रहनेछन्। यसले भारतीय चलचित्र नीतिमा चलचित्रघर र डिजिटल सामग्रीलाई प्रतिस्पर्धी नभई एउटै सिर्जनात्मक अर्थतन्त्रका परिपूरक माध्यमका रूपमा हेर्ने प्रवृत्ति बलियो हुँदै गएको संकेत गर्छ।

समग्रमा यो साता भारतीय चलचित्र उद्योगको शक्ति यसको विशाल बजार, भाषिक विविधता र नियमित दर्शक उपस्थितिमा देखिएको छ। तर एउटै विदेशी चलचित्रको प्रवेशले घरेलु चलचित्रका शो तीव्र रूपमा घटाउन सक्नु, आधिकारिक एकीकृत बक्स अफिस तथ्यांक नहुनु, राजनीतिक विवादले प्रदर्शन रोक्न सक्नु र सफलताको ठूलो हिस्सा सीमित चलचित्रमा केन्द्रित हुनु उद्योगका प्रमुख कमजोरी हुन्।

भारतको चलचित्र अर्थतन्त्रलाई थप सन्तुलित बनाउन पारदर्शी राष्ट्रिय बक्स अफिस प्रणाली, क्षेत्रीय चलचित्रका लागि न्यायोचित प्रदर्शन, महानगरबाहिर चलचित्रघर विस्तार र निर्माणदेखि अन्तर्राष्ट्रिय बजारसम्म जोडिने संस्थागत सहयोग आवश्यक देखिन्छ।