सत्तरी वर्षको विश्वासदेखि भविष्यको साझेदारीसम्म

# मुना चन्द

नेपाल र रुसबीच कूटनीतिक सम्बन्ध स्थापना भएको ७०औँ वार्षिकोत्सव केवल एउटा ऐतिहासिक मिति स्मरण गर्ने अवसर होइन। यो सात दशकसम्म निरन्तर रहेको पारस्परिक सम्मान, विकास सहकार्य, शैक्षिक आदानप्रदान, सांस्कृतिक आत्मीयता र जनस्तरीय विश्वासको गम्भीर मूल्याङ्कन गर्ने अवसर हो।

नेपाल र तत्कालीन सोभियत संघबीच सन् १९५६ जुलाई २० मा कूटनीतिक सम्बन्ध स्थापना भएको थियो। त्यसयता विश्व राजनीतिक व्यवस्थामा व्यापक परिवर्तन आए। सोभियत संघ विघटन भयो, शीतयुद्ध समाप्त भयो, नयाँ शक्ति केन्द्रहरू उदाए र अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धको स्वरूप बहुध्रुवीय दिशातर्फ अघि बढ्यो। यी सबै परिवर्तनका बीच नेपाल–रुस सम्बन्ध स्थिर, मित्रवत र प्रमुख विवादरहित रहनु यसको सबैभन्दा ठूलो विशेषता हो।

दुई देशको सम्बन्ध कुनै क्षणिक राजनीतिक समीकरण वा अर्को शक्तिविरुद्ध बनाइएको रणनीतिक गठजोडको परिणाम होइन। यसको आधार सार्वभौम समानता, आन्तरिक मामिलामा अहस्तक्षेप, पारस्परिक सम्मान र दीर्घकालीन सद्भाव हो। यही कारण नेपालमा सरकार परिवर्तन हुँदा वा अन्तर्राष्ट्रिय परिस्थिति जटिल बन्दा पनि रुससँगको मित्रता निरन्तर रहँदै आएको छ।

सोभियतकालीन सहयोगको ऐतिहासिक स्मृति

नेपालका पुराना पुस्ताले रुसलाई औद्योगिकीकरण, चिकित्सा, इञ्जिनियरिङ, विज्ञान, प्राविधिक शिक्षा, साहित्य र सांस्कृतिक सहकार्यसँग जोडेर सम्झन्छन्। तत्कालीन सोभियत संघको सहयोगमा स्थापना गरिएका औद्योगिक प्रतिष्ठान, प्राविधिक पूर्वाधार र विकास परियोजनाले नेपालको आधुनिक आर्थिक आधार निर्माणमा महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्‍याएका थिए।

रुस तथा तत्कालीन सोभियत संघका विश्वविद्यालयबाट अध्ययन पूरा गरी फर्किएका नेपाली चिकित्सक, इञ्जिनियर, वैज्ञानिक, प्राध्यापक, प्राविधिक र अन्य पेशाकर्मीले नेपालको स्वास्थ्य, शिक्षा, उद्योग, अनुसन्धान र पूर्वाधार विकासमा उल्लेखनीय सेवा पुर्‍याएका छन्। उनीहरू दुई देशबीचको सम्बन्धका जीवित मानवीय सेतु हुन्।

यसर्थ नेपाल–रुस सम्बन्ध दुई विदेश मन्त्रालय, दुई दूतावास वा उच्च राजनीतिक नेतृत्वबीचको औपचारिक सम्पर्कमा मात्र सीमित छैन। यो हजारौँ व्यक्तिका अनुभव, शैक्षिक स्मृति, व्यावसायिक योगदान, साहित्यिक प्रभाव र सांस्कृतिक आत्मीयताबाट निर्माण भएको बहुआयामिक सम्बन्ध हो।

वर्षभरि फैलिएको सार्वजनिक कूटनीति

नेपालस्थित रुसी दूतावास र काठमाडौंस्थित रुसी हाउसले ७०औँ वार्षिकोत्सवलाई एकदिने औपचारिक समारोहमा सीमित नगरी वर्षभरि सञ्चालन गरिएका सांस्कृतिक, बौद्धिक, शैक्षिक, युवा र जनस्तरीय कार्यक्रमहरूको श्रृंखलाका रूपमा अघि बढाएका छन्। यसले विगतको मित्रतालाई स्मरण गर्ने मात्र होइन, त्यसलाई नयाँ पुस्ता र भविष्यका सम्भावनासँग जोड्ने परिपक्व कूटनीतिक दृष्टिकोण प्रस्तुत गरेको छ।

जनवरीको अन्त्यमा रुसी हाउसमा उद्घाटन गरिएको ‘विथ लभ फ्रम रसिया बाइ द हिमालयज’ अन्तर्राष्ट्रिय कला प्रदर्शनी वार्षिकोत्सवप्रति समर्पित प्रारम्भिक प्रमुख कार्यक्रममध्ये एक थियो। कला, हिमाल, मानवीय संवेदना र सांस्कृतिक संवादलाई जोड्ने यस प्रदर्शनीले कूटनीति केवल सरकारी वार्ता र लिखित सम्झौताबाट मात्र अघि बढ्दैन भन्ने सन्देश दियो। कला र सौन्दर्यले भाषागत तथा राजनीतिक सीमाभन्दा माथि उठेर जनताको भावना जोड्न सक्छन्।

अप्रिलमा नेपाल अन्तर्राष्ट्रिय चलचित्र महोत्सवसँगको सहकार्यमा आयोजना गरिएको रुसी फिल्म डेजले सांस्कृतिक कूटनीतिलाई आधुनिक दृश्य–श्रव्य माध्यमसँग जोड्यो। रुसी चलचित्रमार्फत परिवार, इतिहास, मानवीय संवेदना, सामाजिक उत्तरदायित्व, देशप्रेम र सामूहिक स्मृतिका विषय नेपाली दर्शकमाँझ प्रस्तुत भए।

चलचित्र कुनै देशको मनोरञ्जन उद्योग मात्र होइन। यसले त्यस देशको सामाजिक मनोविज्ञान, जीवनदृष्टि, ऐतिहासिक अनुभव र सांस्कृतिक आत्मालाई बुझ्ने अवसर दिन्छ। यही अर्थमा रुसी फिल्म डेज सामान्य चलचित्र प्रदर्शनभन्दा व्यापक जनस्तरीय संवादको माध्यम बन्यो।

अप्रिलमै रुसी हाउसमा आयोजित उच्चस्तरीय बौद्धिक कार्यक्रममा पूर्वपरराष्ट्रमन्त्री, परराष्ट्र मन्त्रालयका अधिकारी, पूर्वराजदूत, कूटनीतिज्ञ, शिक्षाविद र नेपाल–रुस मित्रतामा सक्रिय संस्थाका प्रतिनिधिहरू सहभागी भएका थिए। सात दशकको उपलब्धि समीक्षा गर्दै शिक्षा, विज्ञान, संस्कृति, विकास र जनस्तरीय सम्पर्कलाई भविष्यको सहकार्यसँग जोड्ने विषयमा त्यहाँ विचारविमर्श भयो।

विश्व युवा महोत्सव–२०२६ सम्बन्धी तयारी र युवा संवादका कार्यक्रमहरूले नयाँ पुस्तालाई नेपाल–रुस सम्बन्धको सक्रिय साझेदार बनाउने सम्भावना अघि सारेका छन्। सूचना प्रविधि, विज्ञान, कला, संस्कृति, उद्यमशीलता र शैक्षिक सहकार्यमा केन्द्रित युवा सञ्जालले मित्रतालाई केवल इतिहासको स्मृति होइन, भविष्य निर्माण गर्ने शक्तिमा रूपान्तरण गर्न सक्छ।

जुनमा रुसी दूतावासले आयोजना गरेको औपचारिक स्वागत समारोहले वार्षिकोत्सवलाई उच्च कूटनीतिक महत्त्व प्रदान गर्‍यो। त्यससँगै नेपालका परराष्ट्र नेतृत्व र रुसी राजदूतबीच भएका संवादले राजनीतिक सम्पर्क, संस्थागत सहकार्य र द्विपक्षीय संयन्त्रलाई थप सक्रिय बनाउने साझा इच्छा प्रकट गरे।

जुलाई २० : इतिहास, संस्कृति र भावनाको संगम

कूटनीतिक सम्बन्ध स्थापना भएको ठीक ७० वर्ष पुगेको जुलाई २० मा रुसी हाउसमा आयोजित मुख्य समारोह वार्षिकोत्सव कार्यक्रमहरूको केन्द्रबिन्दु बन्यो। ‘रुस–नेपाल : मैत्री र सहकार्यका ७० वर्ष’ शीर्षकको ऐतिहासिक तस्बिर प्रदर्शनी मार्फत दुवै देशबीचका राजनीतिक, सांस्कृतिक, शैक्षिक र जनस्तरीय सम्पर्कलाई दृश्य अभिलेखका रूपमा प्रस्तुत गरिएको थियो।

समारोहमा नेपाल–रुस संसदीय मैत्री समूहका प्रतिनिधि, पूर्वमन्त्री, कूटनीतिज्ञ, रुसी दूतावास र रुसी हाउसका पदाधिकारी, मित्रता संस्थाका प्रतिनिधि, कलाकार, शिक्षाविद तथा सञ्चारकर्मी सहभागी थिए।

नेपाली नृत्य, रुसी ब्याले, सङ्गीत र प्रसिद्ध रुसी गीत ‘नादेझ्दा’ को प्रस्तुतिले कार्यक्रमलाई औपचारिक कूटनीतिक समारोह भन्दा माथि उठाएर दुई देशका नागरिकबीचको भावनात्मक आत्मीयताको उत्सवमा रूपान्तरण गर्‍यो। संस्कृतिको यही शक्ति कूटनीतिक दस्तावेजले मात्र निर्माण गर्न नसक्ने निकटता र विश्वास निर्माण गर्नु हो।

त्यसपछि आयोजित विज्ञ गोलमेच र सम्मेलनहरूले सम्बन्धको भावी दिशालाई अझ स्पष्ट बनाए। विज्ञान तथा प्रविधि, छात्रवृत्ति, संयुक्त अनुसन्धान, सांस्कृतिक आदानप्रदान, पर्यटन, आर्थिक सहकार्य र जनस्तरीय सम्बन्धलाई व्यावहारिक परियोजनामा रूपान्तरण गर्ने विषयमा गम्भीर छलफल भए।

रुसी सङ्ग्रहालय विशेषज्ञहरूको नेपाल भ्रमण तथा नेपाली सङ्ग्रहालयकर्मीका लागि प्रशिक्षण र सहकार्यको सम्भावना पनि महत्त्वपूर्ण पहल हो। सङ्ग्रहालय सहकार्य सांस्कृतिक वस्तु प्रदर्शन गर्ने कार्यमा मात्र सीमित हुँदैन। यसले ऐतिहासिक सामग्रीको संरक्षण, डिजिटल अभिलेखीकरण, अनुसन्धान, प्रदर्शनी व्यवस्थापन, संरक्षण प्रविधि र सांस्कृतिक शिक्षामा दीर्घकालीन संस्थागत साझेदारीको आधार तयार गर्न सक्छ।

त्रिस्तरीय कूटनीतिक संरचना

रुसी दूतावास र रुसी हाउसका कार्यक्रमहरूको समग्र मूल्याङ्कन गर्दा नेपाल–रुस सार्वजनिक कूटनीति तीन तहमा अघि बढेको देखिन्छ।

पहिलो तह राज्यस्तरीय राजनीतिक तथा कूटनीतिक संवादको हो। यसमा परराष्ट्र मन्त्रालय, दूतावास, संसद सदस्य, राजनीतिक नेतृत्व र औपचारिक संस्थाहरू सहभागी हुन्छन्।

दोस्रो तह शिक्षा, ज्ञान र संस्थागत सहकार्यको हो। विश्वविद्यालय, अनुसन्धानकर्ता, वैज्ञानिक, सङ्ग्रहालय विज्ञ, कलाकार, चलचित्रकर्मी, विद्यार्थी र पेशागत संस्था यसका आधार हुन्।

तेस्रो तह जनस्तरीय आत्मीयताको हो। कला, साहित्य, चलचित्र, सङ्गीत, युवा सहभागिता, पूर्वविद्यार्थी सञ्जाल र मित्रता संस्थाले दुई देशका नागरिकलाई प्रत्यक्ष रूपमा जोड्छन्।

यही त्रिस्तरीय संरचना दीर्घकालीन सम्बन्धको वास्तविक शक्ति हो। राजनीतिक नेतृत्व र सरकारी प्राथमिकता समयअनुसार परिवर्तन हुन सक्छन्। तर शिक्षा, संस्कृति, साहित्य, कला र व्यक्तिगत सम्बन्धबाट बनेको विश्वास धेरै लामो समयसम्म जीवित रहन्छ। नेपाल–रुस सम्बन्धको स्थायित्व यही गहिरो सामाजिक आधारमा टिकेको छ।

स्मृतिबाट परिणाममुखी सहकार्यतर्फ

७०औँ वार्षिकोत्सवले नेपाल–रुस सम्बन्ध विगतका सोभियत सहयोग परियोजनाको सम्झनामा मात्र सीमित रहन नहुने स्पष्ट सन्देश दिएको छ। ऐतिहासिक सद्भावलाई अब आधुनिक आवश्यकताअनुकूल परिणाममुखी साझेदारीमा रूपान्तरण गर्नुपर्छ।

कृषि प्रविधि, खाद्य सुरक्षा, औषधि उत्पादन, जलविद्युत, विज्ञान, सूचना प्रविधि, नागरिक उड्डयन, पर्यटन, उच्च शिक्षा, औद्योगिक पुनरुत्थान, रेल तथा यातायात प्रविधि र विपद व्यवस्थापन नयाँ सहकार्यका प्रमुख क्षेत्र बन्न सक्छन्।

रुससँग वैज्ञानिक, प्राविधिक, औद्योगिक र शैक्षिक अनुभव छ। नेपालसँग जलस्रोत, हिमाली भूगोल, जैविक विविधता, पर्यटन, कृषि सम्भावना र दक्षिण एसियासँग जोडिएको रणनीतिक अवस्थिति छ। यी क्षमतालाई व्यावहारिक साझेदारीमा रूपान्तरण गर्न सके दुवै देश लाभान्वित हुन सक्छन्।

नेपालका लागि रुससँगको सम्बन्ध कुनै अर्को देशविरुद्ध प्रयोग गरिने रणनीतिक साधन होइन। यो नेपालको असंलग्न, सन्तुलित र राष्ट्रिय हितमा आधारित विदेश नीतिको स्वतन्त्र स्तम्भ हो। विश्व व्यवस्था बहुध्रुवीय दिशातर्फ अघि बढिरहेका बेला नेपालले आफ्ना ऐतिहासिक मित्रसँग सक्रिय, व्यावहारिक र आत्मविश्वासी सम्बन्ध विस्तार गर्नु स्वाभाविक आवश्यकता हो।

अब दुवै देशले नियमित उच्चस्तरीय राजनीतिक संवाद, परराष्ट्र मन्त्रालयस्तरीय परामर्श, व्यापारिक प्रतिनिधिमण्डलको आदानप्रदान र क्षेत्रगत कार्यसमूहलाई सक्रिय बनाउनुपर्छ।

चिकित्सा, इञ्जिनियरिङ, सूचना प्रविधि, कृषि, अन्तरिक्ष विज्ञान, ऊर्जा र अनुसन्धानका क्षेत्रमा छात्रवृत्तिको सङ्ख्या तथा विषयगत दायरा विस्तार गर्न सकिन्छ। रुसमा अध्ययन गरेका नेपाली पूर्वविद्यार्थीको विशाल सञ्जाललाई संयुक्त अनुसन्धान, स्वास्थ्य सेवा, प्राविधिक प्रशिक्षण र औद्योगिक परियोजनासँग जोड्न सकिन्छ।

रुसी भाषा अध्ययन, नेपाली साहित्यको रुसी अनुवाद र रुसी साहित्यको नेपाली अनुवादलाई संस्थागत सहयोग आवश्यक छ। सिधा हवाई सम्पर्क, पर्यटन प्रवर्द्धन, पर्वतीय अनुसन्धान, हिमाली पर्यावरण, जलवायु विज्ञान, ऊर्जा प्रविधि र कृषि यान्त्रिकीकरणमा सहकार्य विस्तार गर्न सकिन्छ।

कूटनीतिक मित्रतालाई नागरिकले अनुभव गर्न सक्ने ठोस परिणाममा रूपान्तरण गरेपछि मात्र वार्षिकोत्सवको वास्तविक सफलता प्रमाणित हुनेछ।

ड्रागन मिडियाको भूमिका : एक मित्रवत र जिम्मेवार सञ्चार सेतु

नेपाल–रुस सम्बन्धको ७०औँ वार्षिकोत्सव, रुसी दूतावास र रुसी हाउसका गतिविधि तथा व्यापक रुसी सन्दर्भलाई नेपाली जनमानस र अन्तर्राष्ट्रिय पाठकमाँझ निरन्तर प्रस्तुत गर्ने सञ्चारमाध्यममध्ये ड्रागन मिडियाले विशिष्ट भूमिका निर्वाह गरेको छ।

ड्रागन मिडियाले एक असल मित्र र जिम्मेवार सञ्चार संस्थाका रूपमा हरेक दिन औसत आठदेखि १० वटासम्म रुससँग सम्बन्धित समाचार, लेख, विश्लेषण, विचार, सम्पादकीय, सांस्कृतिक सामग्री र आधिकारिक वक्तव्यमा आधारित सामग्री नेपाली तथा अंग्रेजी भाषामा प्रकाशन गर्दै आएको छ।

यो निरन्तरता कुनै विशेष समारोह वा ७०औँ वार्षिकोत्सवमा मात्र केन्द्रित छैन। रुसको राजनीति, कूटनीति, अर्थतन्त्र, विज्ञान, अन्तरिक्ष, प्रविधि, शिक्षा, संस्कृति, साहित्य, चलचित्र, सुरक्षा, इतिहास र विश्वव्यापी दक्षिणसँगको सम्बन्धलाई नियमित रूपमा समेट्ने दीर्घकालीन सम्पादकीय अभ्यास हो।

ड्रागन मिडियाको सार्वजनिक रूपमा अनुक्रमित नेपाली तथा अंग्रेजी अभिलेखमा सन् २०२६ जनवरी १ देखि अगस्ट ४ सम्म सयौं विशिष्ट रुससम्बन्धी समाचार, लेख, विचार, सांस्कृतिक सामग्री, विश्लेषणात्मक सामग्री र सम्पादकीय विभिन्न शीर्षकमा प्रकाशित भएका छन्।

सार्वजनिक खोज प्रणालीमा सबै सामग्री तत्काल वा समान रूपमा अनुक्रमित नहुने भएकाले यो सङ्ख्या सम्पूर्ण प्रकाशनको अन्तिम गणना होइन। दैनिक आठदेखि १० सामग्री प्रकाशन गर्ने नियमित अभ्यासले वास्तविक प्रकाशनको व्यापकता सार्वजनिक रूपमा देखिने न्यूनतम अभिलेखभन्दा ठूलो रहेको स्पष्ट गर्छ।

यी सामग्रीमा नेपाल–रुस कूटनीतिक सम्बन्ध, नेपालस्थित रुसी दूतावास र रुसी हाउसका गतिविधि, द्विपक्षीय भेटवार्ता, रुसी विदेश नीति, अन्तर्राष्ट्रिय सुरक्षा, अर्थतन्त्र, ऊर्जा, विज्ञान, अन्तरिक्ष, शिक्षा, साहित्य, चलचित्र, सांस्कृतिक सम्पदा, दोस्रो विश्वयुद्धको ऐतिहासिक स्मृति, बहुध्रुवीय विश्व व्यवस्था र विश्वव्यापी दक्षिणसँग रुसको सहकार्यसम्बन्धी विषय समेटिएका छन्।

यो प्रकाशन निरन्तरता सङ्ख्यात्मक उपलब्धि मात्र होइन। यसको वास्तविक महत्त्व रुससम्बन्धी सूचना प्रवाहलाई व्यापक, सन्तुलित र बहुआयामिक बनाउनुमा छ।

विश्वव्यापी समाचार प्रणालीमा रुसलाई प्रायः युद्ध, प्रतिबन्ध, सैन्य तनाव र पश्चिमा शक्तिसँगको प्रतिस्पर्धाको सीमित कोणबाट मात्र प्रस्तुत गरिन्छ। यस्तो एकाङ्गी प्रस्तुतिले रुसी समाज, संस्कृति, विज्ञान, शिक्षा, विकास, कूटनीति र विश्वव्यापी दक्षिणसँगको सम्बन्धका महत्त्वपूर्ण पक्षलाई ओझेलमा पार्न सक्छ।

ड्रागन मिडियाले यही सूचना असन्तुलनलाई सम्बोधन गर्दै रुसी सरकारी समाचार संस्था तास, रुसी दूतावास, आधिकारिक निकाय र प्रत्यक्ष वक्तव्यमा आधारित सामग्रीलाई प्राथमिकताका साथ नेपाली पाठकमाँझ पुर्‍याएको छ। आधिकारिक धारणा प्रस्तुत गर्नुका साथै घटनाको ऐतिहासिक, कूटनीतिक र क्षेत्रीय अर्थमाथि स्वतन्त्र विश्लेषण उपलब्ध गराउने प्रयास गरिएको छ।

असल मित्रताको अर्थ पत्रकारिताको व्यावसायिक विवेक त्याग्नु होइन। वास्तविक मित्रताले एकअर्काको इतिहास, उपलब्धि, संवेदना र दृष्टिकोणलाई सम्मानपूर्वक बुझ्ने वातावरण निर्माण गर्छ। ड्रागन मिडियाले रुसलाई अरूले निर्माण गरेको एकपक्षीय आख्यानबाट मात्र व्याख्या नगरी रुसी जनता, राज्य, संस्कृति र कूटनीतिक दृष्टिकोणलाई आधिकारिक श्रोतमार्फत बुझ्ने अवसर नेपाली पाठकलाई दिएको छ।

यस दृष्टिले ड्रागन मिडिया समाचार प्रकाशन गर्ने संस्था मात्र होइन, नेपाल र रुसबीच ज्ञान, सूचना, ऐतिहासिक स्मृति र सद्भाव प्रवाह गर्ने सक्रिय सञ्चार सेतु हो।

नेपाली भाषामा प्रकाशित सामग्रीले विद्यार्थी, पत्रकार, अनुसन्धानकर्ता, नीतिनिर्माता र सर्वसाधारणलाई रुसबारे व्यापक जानकारी दिन्छ। अंग्रेजी संस्करणले नेपालबाट विकसित मित्रवत, स्वतन्त्र र बहुध्रुवीय दृष्टिकोणलाई अन्तर्राष्ट्रिय पाठक, कूटनीतिक समुदाय र प्राज्ञिक जगतसम्म पुर्‍याउँछ।

सञ्चारमाध्यमले औपचारिक कूटनीतिलाई प्रतिस्थापन गर्दैन। तर उसले इतिहास अभिलेखीकरण गर्न, नागरिकलाई विश्वसनीय जानकारी दिन, सहकार्यका सम्भावनाबारे सार्वजनिक बहस निर्माण गर्न र दुई समाजबीच रहेको ज्ञानको दूरी घटाउन सक्छ।

ड्रागन मिडियाले नेपाल–रुस सम्बन्धमा यही जिम्मेवारीलाई निरन्तरता दिएको छ। दूतावासका कार्यक्रमको सामान्य समाचारमा सीमित नभई तिनको ऐतिहासिक, सांस्कृतिक, कूटनीतिक र रणनीतिक अर्थमाथि विश्लेषण प्रस्तुत गरिएको छ। सांस्कृतिक गतिविधिलाई जनस्तरीय सम्बन्धसँग र उच्चस्तरीय भेटवार्तालाई दीर्घकालीन विदेश नीति तथा राष्ट्रिय हितसँग जोडिएको छ।

दैनिक आठदेखि १० वटासम्म रुससम्बन्धी सामग्री प्रकाशन गर्नु सामान्य सम्पादकीय प्राथमिकता मात्र होइन। यो सात दशक पुरानो नेपाल–रुस मित्रताप्रतिको सम्मान, विश्व सूचना प्रवाहमा आवश्यक बहुपक्षीयता र नेपाली पाठकलाई अन्तर्राष्ट्रिय व्यवस्थाको व्यापक चित्र उपलब्ध गराउने पत्रकारितागत प्रतिबद्धताको अभिव्यक्ति हो।

सत्तरी वर्षपछि नयाँ जिम्मेवारी

नेपाल र रुसबीच सात दशकमा निर्मित विश्वास आफैँमा महत्त्वपूर्ण कूटनीतिक सम्पत्ति हो। नेपालस्थित रुसी दूतावास र रुसी हाउसका वर्षभरिका कार्यक्रमहरूले यो सम्बन्ध इतिहासको स्मृतिमा मात्र बाँचेको नभई वर्तमानमा सक्रिय र भविष्यतर्फ उन्मुख रहेको प्रमाणित गरेका छन्।

सांस्कृतिक कार्यक्रमले हृदय जोडेको छ। बौद्धिक संवादले सम्भावनाको पहिचान गरेको छ। युवा कार्यक्रमले नयाँ पुस्तालाई सम्बन्धको वाहक बनाएको छ। उच्चस्तरीय भेटवार्ताले राजनीतिक प्रतिबद्धतालाई पुनःस्थापित गरेको छ। सञ्चारमाध्यमले यी सबै गतिविधिलाई सार्वजनिक स्मृति र राष्ट्रिय विमर्शमा रूपान्तरण गरेका छन्।

अबको प्रमुख जिम्मेवारी विगतको मित्रतालाई वर्तमानका परियोजना र भविष्यको साझेदारीमा बदल्नु हो। शिक्षा, विज्ञान, कृषि, स्वास्थ्य, ऊर्जा, पर्यटन, प्रविधि, युवा, संस्कृति, सङ्ग्रहालय र व्यापारिक सहकार्यमा परिणाममुखी संरचना निर्माण गर्न सकिए ७०औँ वार्षिकोत्सव इतिहास सम्झने समारोह मात्र रहनेछैन। यो नेपाल–रुस सम्बन्धको नयाँ चरण शुरु भएको ऐतिहासिक मोड बन्नेछ।

नेपाल र रुसबीचको सम्बन्ध दबाब, हस्तक्षेप वा असमानताको इतिहास होइन। यो सार्वभौम समानता, पारस्परिक सम्मान, विश्वास र मित्रवत सहकार्यको इतिहास हो। यही आधारलाई नयाँ पुस्ता, आधुनिक प्रविधि, ज्ञान अर्थतन्त्र र साझा विकासका अवसरसँग जोड्नु दुवै देशको साझा जिम्मेवारी हो।

सगरमाथा र भोल्गाबीच सात दशकअघि शुरु भएको मित्रताको यात्रा अब स्मृतिबाट सम्भावना, सम्भावनाबाट परियोजना र परियोजनाबाट साझा समृद्धितर्फ अघि बढ्नुपर्छ। यही नेपाल–रुस कूटनीतिक सम्बन्धको ७०औँ वार्षिकोत्सवले दिएको सबैभन्दा गहिरो, सकारात्मक र भविष्यउन्मुख सन्देश हो।