गौरी मल्ल : नेपाली अभिनयको बहुआयामिक शिखर

ड्रागन मिडिया सम्वाददाता

नेपाली चलचित्रमा सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्री को हुन् भन्ने प्रश्नको एउटै निर्विवाद उत्तर छैन। बसुन्धरा भुसाल, मिथिला शर्मा, करिश्मा मानन्धर, जल शाह, निरुता सिंह, रेखा थापा हुँदै पछिल्लो पुस्ताका अनेक अभिनेत्रीले आ–आफ्नो समय र शैलीमा उल्लेखनीय योगदान दिएका छन्।

तर अभिनयको गहिराइ, फरक प्रकृतिका पात्रमा रूपान्तरण हुन सक्ने क्षमता, कलात्मक तथा व्यावसायिक चलचित्रबीचको सन्तुलन, तीन दशकभन्दा लामो सक्रियता र चलचित्रबाहिर दूरदर्शनमा समेत प्रभावशाली उपस्थिति जस्ता आधारलाई सँगै राखेर मूल्याङ्कन गर्दा गौरी मल्ल नेपाली अभिनय इतिहासकी सर्वाधिक पूर्ण अभिनेत्रीमध्ये एकका रूपमा उभिन्छिन्।

उनको सबैभन्दा ठूलो विशेषता लोकप्रिय अभिनेत्री बन्नु मात्र होइन। पर्दामा आफ्नो परिचित व्यक्तित्वलाई पछाडि राखेर पात्रलाई अगाडि ल्याउन सक्ने क्षमता नै गौरी मल्लको अभिनयको मूल शक्ति हो।

अभिनय यात्राको शुरुवात

गौरी मल्लले नेपाली चलचित्रको व्यावसायिक विस्तार शुरु भइरहेको समयमै अभिनय यात्रा थालेकी हुन्। उपलब्ध चलचित्र अभिलेखअनुसार ‘सन्तान’ उनको प्रारम्भिक महत्वपूर्ण चलचित्रमध्ये एक हो।

त्यसपछि ‘चेलीबेटी’, ‘कन्यादान’, ‘लोभीपापी’, ‘तपस्या’, ‘आँधीबेरी’, ‘चट्याङ’, ‘नाता’, ‘स्वर्ग’, ‘सरस्वती’, ‘महामाया’, ‘अवतार’ र ‘राँको’जस्ता चलचित्रमार्फत उनले लगातार आफ्नो अभिनय क्षेत्र विस्तार गरिन्।

त्यो समय नेपाली चलचित्रमा अभिनेत्रीलाई प्रायः प्रेमिका, श्रीमती, बुहारी वा पारिवारिक कथाको सीमित भूमिकामा राख्ने प्रवृत्ति बलियो थियो। गौरी मल्लले भने एउटै प्रकृतिको भूमिकामा आफूलाई सीमित गरिनन्।

उनको अभिनयमा कहिले कठोरता, कहिले संवेदनशीलता, कहिले मातृत्व, कहिले अधिकार सम्पन्न महिला र कहिले गहिरो मानसिक द्वन्द्वमा रहेको पात्र देखिन्छ।

‘मुकुण्डो’ : अभिनय क्षमताको महत्वपूर्ण प्रमाण

गौरी मल्लको अभिनय यात्राबारे चर्चा गर्दा ‘मुकुण्डो’लाई अलग राख्न सकिँदैन।

छिरिङ रितार शेर्पाको निर्देशनमा बनेको यो चलचित्र नेपाली समाजको धार्मिक विश्वास, सन्तानको चाहना, मनोवैज्ञानिक द्वन्द्व र पारिवारिक सम्बन्धको जटिलतामा केन्द्रित छ।

चलचित्रमा गौरी मल्लले सरस्वतीको भूमिका निर्वाह गरेकी छन् भने मिथिला शर्माले गीताको भूमिका निर्वाह गरेकी छन्।

‘मुकुण्डो’मा गौरी मल्लको अभिनय ठूलो हाउभाउ वा चर्को संवादभन्दा पात्रभित्रको पीडा, असुरक्षा र मनोवैज्ञानिक दबाबलाई सूक्ष्म रूपमा व्यक्त गर्ने क्षमतामा आधारित छ।

यही प्रकारका भूमिकाले उनी केवल व्यावसायिक चलचित्रकी सफल नायिका होइनन्, गम्भीर अभिनय गर्न सक्ने कलाकार पनि हुन् भन्ने स्थापित गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेले।

‘बसन्ती’मा ऐतिहासिक पात्र

नीर शाह निर्देशित ‘बसन्ती’ नेपाली ऐतिहासिक चलचित्रको महत्वपूर्ण कृतिमध्ये एक मानिन्छ।

डायमनशमशेर राणाको प्रसिद्ध उपन्यासमा आधारित चलचित्रमा गौरी मल्लले रानी राज्यलक्ष्मी देवीको भूमिका निर्वाह गरेकी छन्।

ऐतिहासिक चरित्र निर्वाह गर्दा केवल संवाद बोल्नु पर्याप्त हुँदैन। हाउभाउ, बोली, शारीरिक मुद्रा, राजकीय व्यवहार र पात्र रहेको ऐतिहासिक समयको मनोविज्ञानसमेत अभिनयमा देखाउनुपर्छ।

‘बसन्ती’मा गौरी मल्लले यही चुनौती सम्हालिन्।

यस भूमिकाले उनको अभिनय क्षमता केवल आधुनिक पारिवारिक वा सामाजिक कथामा सीमित नरहेको देखायो।

व्यावसायिक चलचित्रमा पनि बलियो उपस्थिति

गौरी मल्लको विशेषता कलात्मक चलचित्रमा प्रभावशाली अभिनय गर्नु मात्र होइन।

उनले नेपाली चलचित्र उद्योगको मूल व्यावसायिक धारमा पनि लामो समय काम गरिन्।

‘साथी’, ‘गाउँले’, ‘धर्मसंकट’, ‘दैव संयोग’, ‘सीमारेखा’, ‘हीरो’, ‘ढुकढुकी’, ‘भाइ’, ‘गोर्खाली’, ‘मामाघर’ र ‘सन्यास’लगायत चलचित्रले उनलाई व्यापक दर्शकमाझ स्थापित गरे।

उनको यात्राले नेपाली चलचित्रमा कलाकारले कलात्मक गम्भीरता र व्यावसायिक लोकप्रियताबीच सन्तुलन कायम गर्न सम्भव छ भन्ने उदाहरण प्रस्तुत गर्छ।

पुरस्कारबाट प्राप्त मान्यता

गौरी मल्लले अभिनयका लागि विभिन्न समयमा महत्वपूर्ण सम्मान प्राप्त गरेकी छन्।

सन् २००२ मा उनले उत्कृष्ट मुख्य अभिनेत्रीका रूपमा चलचित्र पुरस्कार प्राप्त गरेकी थिइन्। त्यसको अर्को वर्ष नेपालमा आयोजना भएको पहिलो लक्स चलचित्र पुरस्कारमा उत्कृष्ट सहायक अभिनेत्रीको सम्मान प्राप्त गरिन्।

पछिल्ला वर्षमा पनि उनको अभिनय पुरस्कारको प्रतिस्पर्धाबाट बाहिर गएको छैन।

‘के म तिम्रो होइन र’का लागि उनले चरित्र अभिनेत्रीतर्फ डी सिने पुरस्कार र चलचित्र कलाकार संघसम्बन्धी पुरस्कार प्राप्त गरेकी थिइन्। ‘होमवर्क’का लागि उनले उत्कृष्ट सहायक अभिनेत्रीतर्फ कामना चलचित्र पुरस्कारसमेत प्राप्त गरेकी छन्।

यसले उनको अभिनय यात्रामा एउटा विशेष तथ्य देखाउँछ—मुख्य नायिकाबाट चरित्र अभिनेत्रीमा प्रवेश गर्दा उनको प्रभाव घटेन, बरु नयाँ प्रकारका पात्रमा रूपान्तरण भयो।

उमेरसँगै अभिनयको पुनःपरिभाषा

चलचित्र क्षेत्रमा विशेषगरी अभिनेत्रीका लागि उमेर बढेसँगै प्रमुख भूमिका कम हुने समस्या विश्वव्यापी छ।

गौरी मल्लले यो सीमालाई फरक ढङ्गले सामना गरिन्।

युवावस्थामा मुख्य नायिकाको भूमिका निर्वाह गरेकी उनी पछि आमा, रानी, प्रभावशाली अभिभावक, राजनीतिक पात्र र चरित्र भूमिकामा प्रवेश गरिन्। तर ती पात्रलाई केवल सहायक भूमिकाका रूपमा नखेली कथाको वजन बोकेको चरित्र बनाउने क्षमता देखाइन्।

‘गाजलु’, ‘होमवर्क’, ‘ब्लाइन्ड रक्स’, ‘सानो मन’, ‘कठपुतली’, ‘सम्हालिन्छ कहिले मन’ र ‘महापुरुष’जस्ता पछिल्ला पुस्ताका चलचित्रमा समेत उनको उपस्थिति देखिन्छ।

सन् २०२५ मा प्रदर्शन भएका ‘पिताम्बर’ र ‘पीआर’सम्म आइपुग्दा पनि उनको चलचित्र यात्रा निरन्तर रहेको अभिलेखले देखाउँछ।

अर्थात नेपाली चलचित्रका अनेक पुस्ता परिवर्तन हुँदा पनि उनी उद्योगबाट पूर्ण रूपमा हराइनन्।

‘सिंहदरबार’ : प्रधानमन्त्रीको भूमिकामा फरक प्रभाव

गौरी मल्लको अभिनय क्षमताको अर्को महत्वपूर्ण उदाहरण दूरदर्शन श्रृंखला ‘सिंहदरबार’ हो।

छिरिङ रितार शेर्पाको निर्देशनमा बनेको यो राजनीतिक नाटकमा उनले आशा सिंह नामकी महिला प्रधानमन्त्रीको भूमिका निर्वाह गरेकी थिइन्।

१३ भागमा निर्माण गरिएको श्रृंखलाले पारदर्शिता, जवाफदेहिता, सहकार्यमा आधारित शासन र महिला नेतृत्वलाई कथाको केन्द्रमा राखेको थियो।

नेपालमा महिला प्रधानमन्त्रीको परिकल्पना पर्दामा प्रस्तुत गर्नु त्यतिबेला आफैंमा नवीन अभ्यास थियो।

गौरी मल्लले उक्त पात्रलाई अतिनाटकीय राजनीतिक नेताका रूपमा नभई निर्णय लिनुपर्ने, दबाब व्यवस्थापन गर्नुपर्ने र शासनको जटिलता सामना गर्नुपर्ने नेतृत्वकर्ताका रूपमा प्रस्तुत गरिन्।

यस भूमिकाले उनको संवाद नियन्त्रण, शारीरिक मुद्रा, नेतृत्वको उपस्थितिबोध र परिपक्व अभिनय क्षमतालाई फरक रूपमा सार्वजनिक गर्‍यो।

चलचित्रभन्दा बाहिर

गौरी मल्ल कलाकार मात्र होइन, नृत्य र दूरदर्शनसँग पनि लामो समय जोडिएकी व्यक्तित्व हुन्।

उनी ‘डान्सिङ विथ द स्टार्स नेपाल’को पहिलो संस्करणमा निर्णायकसमेत रहेकी थिइन्।

अभिनय क्षेत्रमा दशकौँ बिताएकी कलाकार निर्णायकको भूमिकामा पुग्नु उनको संस्थागत अनुभव र कलाप्रतिको बुझाइको अर्को संकेत हो।

पछिल्लो समय हास्य तथा मनोरञ्जन कार्यक्रम र अन्य दूरदर्शन प्रस्तुतिमा समेत उनको उपस्थिति देखिएको छ।

अन्तर्राष्ट्रिय पर्दासम्म उपस्थिति

गौरी मल्लको यात्रा नेपालभित्र मात्र सीमित छैन।

उनले भारतीय चलचित्र ‘इश्किया’मा समेत अभिनय गरेकी थिइन्। पछिल्ला वर्षमा अन्तर्राष्ट्रिय प्रसारणका लागि बनेका श्रृंखलामा समेत उनको सहभागिता देखिएको छ।

यसलाई अत्यन्त ठूलो अन्तर्राष्ट्रिय अभिनय यात्रा भनेर बढाइचढाइ गर्नु उचित हुँदैन, तर नेपाली कलाकारका रूपमा फरक उत्पादन संरचनामा आफूलाई अनुकूल बनाउन सक्ने उनको क्षमता भने यसले देखाउँछ।

गौरी मल्ल र मिथिला शर्मा

नेपाली अभिनयको उत्कृष्ट अभिनेत्री छनोट गर्दा मिथिला शर्मा गौरी मल्लसँगै आउने अत्यन्त महत्वपूर्ण नाम हुन्।

मिथिला शर्माको रंगमञ्चीय अनुशासन, सहज अभिनय, संवाद र चरित्र निर्माण क्षमता नेपाली अभिनय इतिहासमै विशिष्ट छ। ‘मुकुण्डो’मा दुई अभिनेत्रीको समानान्तर उपस्थिति नेपाली चलचित्रका दुई असाधारण अभिनय परम्परालाई एउटै पर्दामा देखाउने उदाहरण हो।

त्यसैले गौरी मल्ललाई अग्रस्थानमा राख्नुको अर्थ मिथिला शर्मा वा अन्य उत्कृष्ट अभिनेत्रीको योगदान कम मूल्याङ्कन गर्नु होइन।

फरक मापदण्ड अपनाउँदा परिणाम पनि फरक आउन सक्छ।

व्यावसायिक प्रभावलाई मुख्य आधार बनाउने हो भने करिश्मा मानन्धर, निरुता सिंह वा रेखा थापाको भूमिका अत्यन्त ठूलो देखिन्छ। अन्तर्राष्ट्रिय पहिचानको दृष्टिले मनिषा कोइराला नेपाली मूलकी विश्वप्रसिद्ध अभिनेत्री हुन्, यद्यपि उनको प्रमुख अभिनय यात्रा भारतीय चलचित्र उद्योगमा विकसित भएको हो।

नयाँ पुस्ताको अभिनय क्षमता हेर्दा सुरक्षा पन्त, स्वस्तिमा खड्का, ऋचा शर्मा, मिरुना मगरलगायत नाम पनि महत्वपूर्ण छन्।

तर नेपाली चलचित्र उद्योगभित्रै लामो समय मुख्य अभिनेत्री, गम्भीर अभिनेत्री, चरित्र अभिनेत्री र दूरदर्शनकी प्रभावशाली कलाकारका रूपमा निरन्तरता हेर्दा गौरी मल्लको दायरा असाधारण देखिन्छ।

उनको अभिनय किन फरक छ?

गौरी मल्लको अभिनयको पहिलो शक्ति उनको आवाज हो।

संवादको अर्थअनुसार स्वरको गति, कठोरता, भावुकता वा नियन्त्रण परिवर्तन गर्न सक्ने क्षमता उनमा छ।

दोस्रो शक्ति आँखाको अभिनय हो। विशेषगरी गम्भीर पात्रमा उनी संवाद नबोली पनि पात्रको मानसिक अवस्था देखाउन सक्षम देखिन्छिन्।

तेस्रो शक्ति भूमिकासँग आफूलाई अनुकूल बनाउने क्षमता हो। नायिका, आमा, रानी, प्रधानमन्त्री वा सामान्य पारिवारिक पात्र—भूमिकाको सामाजिक स्थानअनुसार उनको शारीरिक भाषा बदलिन्छ।

चौथो विशेषता अभिनयमा दीर्घकालीन निरन्तरता हो।

करिब चार दशकको चलचित्र यात्रामा प्रविधि बदलियो, कथा शैली फेरियो, चलचित्र प्रदर्शनको संरचना परिवर्तन भयो र कलाकारका धेरै पुस्ता आए। तर गौरी मल्ल फरक स्वरूपमा निरन्तर उपस्थित रहिन्।

लोकप्रियताभन्दा ठूलो अभिनय

चलचित्र उद्योगमा लोकप्रियता र अभिनय सधैं एउटै कुरा हुँदैनन्।

कुनै कलाकार अत्यन्त लोकप्रिय हुन सक्छ तर अभिनयको विविधता सीमित हुन सक्छ। अर्को कलाकारको व्यापारिक प्रभाव सामान्य भए पनि अभिनय अत्यन्त गहिरो हुन सक्छ।

गौरी मल्लको महत्व यी दुई क्षेत्रबीच पुल बनाउन सक्नुमा छ।

उनी ठूलो दर्शक समूहले चिनेकी व्यावसायिक अभिनेत्री पनि हुन् र गम्भीर चलचित्रमा सूक्ष्म पात्र निर्वाह गर्न सक्ने कलाकार पनि।

यही कारण उनको करियरलाई केवल पुरानो पुस्ताको सफल नायिकाको कथा भनेर सीमित गर्न सकिँदैन।

नेपाली अभिनयको प्रतिनिधि अनुहार

गौरी मल्ललाई “नेपालकी निर्विवाद नम्बर एक नायिका” भन्नु कलाको प्रकृतिसँग मेल खाँदैन। अभिनयको गुणस्तर मापन गर्ने कुनै एउटै आधिकारिक सूत्र हुँदैन।

तर अभिनय क्षमता, चरित्र विविधता, पुरस्कार, लोकप्रियता, चलचित्र र दूरदर्शन दुवैमा सफलता तथा लामो सक्रियतालाई संयुक्त आधार बनाउने हो भने उनलाई नेपाली चलचित्र इतिहासकी सर्वाधिक उत्कृष्ट र पूर्ण अभिनेत्रीमध्ये अग्रस्थानमा राख्न पर्याप्त आधार छन्।

उनले नेपाली चलचित्रका विभिन्न युग देखेकी मात्र होइनन्, ती युगभित्र आफूलाई पटक–पटक पुनःपरिभाषित गरेकी छन्।

मुख्य नायिकाबाट चरित्र अभिनेत्री, व्यावसायिक चलचित्रबाट गम्भीर चलचित्र, ऐतिहासिक रानीबाट काल्पनिक प्रधानमन्त्री र पुरानो पुस्ताको कलाकारबाट नयाँ पुस्ताको अभिनय सहयात्रीसम्मको उनको यात्रा नेपाली चलचित्रकै परिवर्तनको एउटा जीवित अभिलेखजस्तो देखिन्छ।

गौरी मल्लको वास्तविक उपलब्धि यही हो—समय परिवर्तन हुँदा पनि अभिनयको महत्व समाप्त हुन नदिने क्षमता।

त्यसैले नेपाली चलचित्रमा “सबैभन्दा उत्कृष्ट नायिका को?” भन्ने प्रश्नको एउटा विवेचित उत्तर खोज्ने हो भने गौरी मल्लको नाम अग्रपंक्तिमा आउँछ।