चार देश, साझा क्षितिज
# प्रेम सागर पाैडेल
हिमालले कहिल्यै सोध्दैन,
यो हिउँ कुन देशको हो?
नदीले कहिल्यै छुट्याउँदैन,
यो पानी कसको सीमाभित्र बग्छ?
हावाले राहदानी बोक्दैन,
बादलले भिसा माग्दैन,
घाम पूर्वबाट उदाउँदा
सबैका आँगनमा
एउटै उज्यालो लिएर आउँछ।
त्यसैले,
हामी पनि किन
पर्खालको भाषा मात्र बोलिरहने?
नेपाल,
हिमालको काखमा बसेर
शान्तिको दीप बाल्ने देश।
चीन,
श्रम, अनुशासन र निर्माणबाट
नयाँ सम्भावनाको बाटो खोल्ने देश।
भारत,
सभ्यता, विविधता र जीवनको
दीर्घ प्रवाह बोकेको विशाल भूभाग।
रुस,
इतिहासका आँधी पार गर्दै
आफ्नो अस्मिता र सामर्थ्य
जोगाइरहेको विशाल भूमि।
चार देश,
चार इतिहास,
चार अनुभव,
चार पृथक यात्रा,
तर भविष्यको प्रश्न
एउटै छ
के हामी
प्रतिस्पर्धाभन्दा सहकार्यलाई ठूलो बनाउन सक्छौँ?
शङ्काभन्दा विश्वासलाई?
टकरावभन्दा संवादलाई?
प्रभुत्वभन्दा समानतालाई?
यदि सक्छौँ भने,
एशियाको यो विशाल भूगोल
युद्धको नक्सा होइन,
समृद्धिको मार्गचित्र बन्न सक्छ।
काठमाडौंको बिहान
बेइजिङको उज्यालोसँग जोडियोस्,
दिल्लीको ऊर्जा
मस्कोको अनुभवसँग भेटियोस्,
हिमालयका बाटाहरू
व्यापारका मात्र होइन,
विश्वासका मार्ग बनून्।
रेलका पाङ्ग्राले
सामान मात्र नबोकून्,
मित्रता पनि बोकून्।
राजमार्गले
शहर मात्र नजोडोस्,
मन पनि जोडोस्।
ऊर्जा सञ्जालले
बत्ती मात्र नबालोस्,
समृद्धिको आशा पनि बालोस्।
विश्वविद्यालयहरूले
उपाधि मात्र नदिऊन्,
साझा भविष्य सोच्ने
नयाँ पुस्ता जन्माऊन्।
प्रयोगशालामा
चिनियाँ वैज्ञानिक,
भारतीय अनुसन्धानकर्ता,
रुसी प्राविधिक
र नेपाली प्रतिभा
एउटै प्रश्नको उत्तर खोजून
मानव जीवन
कसरी अझ सुरक्षित,
स्वस्थ र समृद्ध बनाउन सकिन्छ?
खेतमा किसानले
सीमा होइन,
बीउको गुणस्तर हेरून्।
कारखानाले
झण्डाको प्रतिस्पर्धा होइन,
उत्पादन र रोजगारीको
नयाँ इतिहास लेखून्।
व्यापारमा
कसले कसलाई जित्यो
भन्ने हिसाबभन्दा
सबैले के पाए
भन्ने प्रश्न ठूलो बनोस्।
किनकि
साझेदारी भनेको
एउटाको विजय र
अर्काको पराजय होइन।
साझेदारी भनेको
मेरो उन्नतिले
तिम्रो बाटो बन्द नगरोस्,
तिम्रो समृद्धिले
मेरो अधिकार नखोसोस्।
ठूलो देश ठूलो भएकै कारण
माथि नबसोस्,
सानो देश सानो भएकै कारण
तल नपरोस्।
वार्ताको मेचमा
भूगोलको आकार होइन,
सार्वभौमिकताको सम्मान बराबर होस्।
यही हो समानता।
नेपाललाई
कसैको आँगन नबनाऊँ,
कसैको रणभूमि नबनाऊँ,
कसैविरुद्ध प्रयोग हुने
भूराजनीतिक मोहरा नबनाऊँ।
नेपाल
मित्रहरू भेट्ने चौतारी बनोस्,
सभ्यताहरू जोड्ने पुल बनोस्,
हिमालपारि र हिमालवारि
विश्वास बग्ने मार्ग बनोस्।
चीनको विकास
भारतका लागि भय नबनोस्,
भारतको उन्नति
चीनका लागि संशय नबनोस्।
रुससँगको मित्रता
कसैविरुद्धको घोषणा नबनोस्,
नेपालसँगको सहकार्य
कसैको प्रभावक्षेत्रको प्रमाण नबनोस्।
हामीले मित्रतालाई
शत्रु खोज्ने आधार होइन,
विश्वास निर्माण गर्ने कला बनाऔँ।
विश्वमा धेरै युद्ध भइसके,
धेरै आमाले सन्तान गुमाइसके,
धेरै शहर खरानी भइसके,
धेरै पुस्ताले
द्वेषको मूल्य तिरिसके।
अब अर्को इतिहास लेखौँ।
जहाँ सैनिकभन्दा पहिले
कूटनीतिज्ञ पुगून्,
हतियारभन्दा पहिले
संवाद पुगून्,
प्रतिबन्धभन्दा पहिले
समझदारी खोजियोस्,
र युद्धको ढोका खुल्नुअघि
शान्तिका सयौँ झ्याल खोलिऊन्।
हामीलाई
एउटै विचार चाहिएको छैन,
एउटै शासन चाहिएको छैन,
एउटै संस्कृति चाहिएको छैन।
हामीलाई चाहिएको छ
भिन्न भएर पनि
सँगै बाँच्न सक्ने बुद्धि।
त्यही सहअस्तित्व हो।
आफ्नो देशलाई प्रेम गर्दै
अर्काको देशलाई सम्मान गर्न सक्नु,
आफ्नो हित जोगाउँदै
अर्काको हितलाई नष्ट नगर्नु,
आफ्नो आवाज बोल्दै
अर्काको आवाज पनि सुन्नु
यही सभ्यताको परिपक्वता हो।
नेपालका हिमाल,
चीनका मैदान,
भारतका नदी
र रुसका विशाल भूभागबीच
यदि विश्वासको एउटा पुल बन्यो भने,
त्यस पुलमाथि
केवल चार देश हिँड्ने छैनन्
एशियाको भविष्य हिँड्नेछ।
त्यहाँ
व्यापार हुनेछ,
तर शोषण हुनेछैन।
सुरक्षा हुनेछ,
तर धम्की हुनेछैन।
प्रतिस्पर्धा हुनेछ,
तर शत्रुता हुनेछैन।
राष्ट्रिय हित हुनेछ,
तर प्रभुत्व हुनेछैन।
शक्ति हुनेछ,
तर शक्तिको अहङ्कार हुनेछैन।
चार देशले
सबै विषयमा एउटै कुरा सोच्नुपर्दैन।
मित्रता भनेको
मतभेद समाप्त हुनु होइन।
मित्रता भनेको
मतभेद हुँदाहुँदै पनि
सम्बन्ध नतोड्ने विवेक हो।
विवाद हुँदा
सीमामा सैनिक बढाउनुभन्दा
वार्ताको मेच ठूलो बनाउने साहस हो।
असहमति हुँदा
अपमान होइन,
सम्मानपूर्वक समाधान खोज्ने संस्कार हो।
भविष्य त्यहीँबाट शुरु हुन्छ।
एक दिन
काठमाडौं, बेइजिङ,
नयाँ दिल्ली र मस्कोबाट
चार पृथक आवाज उठून्
हामी कसैको अधीनमा छैनौँ,
कसैलाई अधीनमा राख्न चाहँदैनौँ।
हामी युद्ध चाहँदैनौँ,
तर सुरक्षित रहन चाहन्छौँ।
हामी विकास चाहन्छौँ,
तर प्रकृति नष्ट गरेर होइन।
हामी समृद्धि चाहन्छौँ,
तर अरूलाई गरिब बनाएर होइन।
हामी राष्ट्रिय गौरव चाहन्छौँ,
तर अर्को राष्ट्रको सम्मान घटाएर होइन।
र हामी मित्रता चाहन्छौँ
समानताको आधारमा,
विश्वासको आधारमा,
शान्तिको आधारमा।
त्यो दिन
चार देशको सहकार्य
कूटनीतिक दस्तावेजमा मात्र रहने छैन।
त्यो किसानको खेतमा देखिनेछ,
विद्यार्थीको पुस्तकमा देखिनेछ,
वैज्ञानिकको प्रयोगशालामा देखिनेछ,
व्यापारीको यात्रामा देखिनेछ,
युवाको रोजगारीमा देखिनेछ,
र सामान्य नागरिकको
सुरक्षित जीवनमा महसुस हुनेछ।
त्यसपछि मात्र
क्षेत्रीय स्थिरता
भाषणको शब्द रहने छैन
जीवनको अनुभव बन्नेछ।
हामी चार दिशाबाट आऊँ,
तर एउटा साझा क्षितिजतर्फ हिँडौँ।
नेपालले शान्तिको दीप बोकोस्,
चीनले निर्माणको ऊर्जा,
भारतले सभ्यताको विशालता,
र रुसले अनुभवको दृढता।
तर सबैभन्दा माथि
एउटै सत्य रहोस्
ठूलो वा सानो होइन,
सबै राष्ट्र सम्मानमा समान।
पूर्व वा पश्चिम होइन,
सबै मानव भविष्यमा साझेदार।
युद्ध वा प्रभुत्व होइन,
शान्ति र सहअस्तित्व हाम्रो बाटो।
र हाम्रो साझा सपना
सीमाहरू सुरक्षित रहून्,
सम्बन्धहरू खुला रहून्,
राष्ट्रहरू स्वतन्त्र रहून्,
जनताहरू समृद्ध रहून्,
क्षेत्र स्थिर रहोस्,
विश्व शान्त रहोस्।
नेपाल, चीन, रुस र भारत
चार देश,
चार सभ्यता,
चार शक्ति,
चार पृथक कथा,
तर यदि विश्वासले हात जोड्यो भने
एउटै साझा भविष्य,
एउटै शान्तिको क्षितिज,
र मानवताको पक्षमा
लेखिने
एउटा नयाँ इतिहास।
२०८३-०४-२३ बालुवाटार, काठमाडौं
