ब्रिक्स शिखर सम्मेलनमा सीले मोदीलाई भेटे, विकास आकांक्षाहरू पूरा गर्न एकअर्कालाई सहयोग गर्न चीन र भारतलाई आग्रह

चिनियाँ राष्ट्राध्यक्ष सी चिनफिङले १६औँ ब्रिक्स शिखर सम्मेलनका क्रममा बुधबार भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीसँग भेटवार्ता गर्नुभयो। चिनियाँ विश्लेषकहरूले चीन-भारत सम्बन्धको पुनरुत्थानले दुवै देशको हितमा मात्र नभई विश्व व्यवस्थाको बहुध्रुवीकरणमा पनि काम गर्ने भएकाले बैठकको रणनीतिक महत्त्व रहेको बताए।

रुसको कजानमा मोदीसँगको भेटमा सीले चीन र भारतलाई एकअर्काको विकास आकांक्षा पूरा गर्न सहजीकरण गर्न आग्रह गरे। सीले दुई पक्षले सञ्चार र सहयोगलाई सुदृढ गर्न, भिन्नता र असहमतिलाई उचित रूपमा व्यवस्थापन गर्नुपर्छ भन्नुभएको सिन्ह्वा समाचार एजेन्सीले जनाएको छ।

2019 पछि दुई नेताहरू बीचको यो पहिलो द्विपक्षीय भेट हो, जब उनीहरूले दोस्रो अनौपचारिक भारत-चीन शिखर सम्मेलनमा दक्षिणी भारतीय शहर चेन्नईमा द्विपक्षीय रूपमा भेटेका थिए। दुई नेताहरूबीच पहिलो अनौपचारिक भेट मध्य चीनको हुबेई प्रान्तको वुहानमा अप्रिल २०१८ मा भएको थियो। सन् २०२३ मा सीले दक्षिण अफ्रिकामा भएको ब्रिक्स शिखर सम्मेलनको छेउमा मोदीसँग पनि वार्ता गरेका थिए।

फुदान युनिभर्सिटीको दक्षिण एसियाली अध्ययन केन्द्रका उपनिर्देशक लिन मिनवाङले बुधबार ग्लोबल टाइम्सलाई बताउनुभयो, यस बैठकले चीन-भारत सम्बन्ध अब सुधारको बाटोमा रहेको देखाएको छ, किनभने दुवै पक्षले मुद्दाहरूमा निर्णय गरेका छन्। सीमावर्ती क्षेत्र भएकाले द्विपक्षीय सम्बन्ध सुधारमा परेको अवरोध हटेको छ ।

“हालैको समयावधिमा, चीन र भारतले कूटनीतिक र सैन्य च्यानलहरू मार्फत नजिकको सञ्चार पछि सीमा क्षेत्रका मुद्दाहरूमा समाधानमा पुगेका छन्। चीनले गरेको प्रगतिको प्रशंसा गर्दछ र यी प्रस्तावहरूको ठोस कार्यान्वयनका लागि भारतसँग काम जारी राख्नेछ, चिनियाँ विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता लिन जियानले मंगलबार नियमित पत्रकार सम्मेलनमा उक्त कुरा बताउनुभयो।

चाइना फरेन अफेयर्स युनिभर्सिटीका प्रोफेसर ली हाइडोङले बुधबार ग्लोबल टाइम्सलाई भने कि बैठकले उदीयमान अर्थतन्त्रहरूले गठन गरेको यो अन्तर्राष्ट्रिय संगठन प्रमुख देशहरूका लागि कूटनीतिका साथ संवेदनशील मुद्दाहरूमा बिग्रिएको सम्बन्धलाई मिलाउन र सहमतिमा पुग्न एकअर्कासँग समन्वय गर्ने महत्त्वपूर्ण प्लेटफर्म र माध्यम हो।

विश्व बहुध्रुवीकरणको अवधिमा प्रवेश गरिरहेको छ, र चीन र भारत जस्ता उदीयमान अर्थतन्त्रहरू यस प्रक्रियामा महत्त्वपूर्ण खेलाडीहरू हुन्, त्यसैले यदि तिनीहरूले भिन्नताहरूलाई सही रूपमा व्यवस्थापन गर्न र आपसी विश्वास र एकतालाई बढावा दिन सकेमा, तिनीहरूले अन्तर्राष्ट्रिय सुधार वा सुधार गर्न महत्त्वपूर्ण परिवर्तनहरू ल्याउन सक्छन्। आदेशले पश्चिमी प्रभुत्वको एकपक्षीयता र अमेरिकी आधिपत्यको प्रभावको सामना गरिरहेको छ, लीले उल्लेख गरे।

लिन मिनवाङले भने कि भारतीय नीतिनिर्माता र निर्णयकर्ताहरूले विगत चार वर्षमा चीनबाट अलग हुने र अमेरिकाबाट समर्थन प्राप्त गर्ने प्रयासमा गल्ती गरेको महसुस गरेका छन् र अब उनीहरूले यो गल्ती सच्याउन आवश्यक छ।

“चीनबाट अलग हुने भारतको नीतिले ‘मेड इन इन्डिया’ र देशको आधुनिकीकरण र औद्योगीकरणमा मद्दत गर्न अमेरिकाको नेतृत्वमा पश्चिमबाट सार्थक समर्थन जुटाउन असफल भएको छ। यसले भारतसँग शत्रुता वा विखण्डन गरेर फाइदा लिन सक्दैन भन्ने प्रमाणित गर्छ। चीन र यसले भारतलाई आफ्नै विकासको अनुभूति गर्न पनि गाह्रो बनाइरहेको छ,” लिन मिनवाङले भने।

तर यो केवल आर्थिक कारण हो, मुख्य कारण यो हो कि मोदी प्रशासनले अमेरिका धेरै अनिश्चित र अविश्वसनीय छ भन्ने फेला पारेको हुन सक्छ, किनकि नोभेम्बरमा राष्ट्रपति चुनाव पछि अमेरिकी विदेश नीतिले यू-टर्न देख्न सक्छ, पहिले जोखिम न्यूनीकरण गर्न, त्यसैले भारतले कदम चाल्नु पर्छ,विज्ञहरूले भने।

लीले भारतको चिन्ता अमेरिकी चुनावले मात्र नभई हालका वर्षहरूमा भारत र पश्चिमबीचको दुखद सम्झनाले पनि उत्पन्न गरेको बताए। मोदी प्रशासनले अमेरिका र उसका सहयोगीहरूले भारतलाई धेरै अर्थपूर्ण समर्थन दिन नसक्ने पत्ता लगाएको छ, त्यसैले अब भारतले क्यानडासँग तनाव छ, वाशिंगटनले नयाँ दिल्लीको साथ दिने छैन। यसको अर्थ मोदीले अन्तत: महाशक्तिको यो खेलमा अमेरिकाको साथ दिनु भारतको लागि मूर्खतापूर्ण कुरा हो भन्ने महसुस गर्न सक्छ।

सांघाई एकेडेमी अफ सोसल साइन्सको इन्स्टिच्युट अफ इन्टरनेशनल रिलेसनका रिसर्च फेलो हु झियोङले बुधबार ग्लोबल टाइम्सलाई भने कि मोदीले चीनसँग भारतको सम्बन्धलाई स्थिर र सामान्य बनाउन चाहन्छन् तर सीमानाका मुद्दाहरू बाहेक, अझै धेरै अनिश्चितता, चुनौति र समस्याहरु छन् ।

चिनियाँ विज्ञहरूले भारतलाई दुई देशबीचको जन-जनताको आदानप्रदानलाई सहज बनाउन र अन्य सान्दर्भिक नीतिहरू तय गर्न भारतलाई आह्वान गरिरहेका छन्, जसले गर्दा भारत सरकारले चिनियाँ कम्पनीहरू र मानिसहरूलाई भारतमा लगानी गर्न सक्ने आत्मविश्वास र विश्वास जगाउन सक्छ।

Global Times

Desk by Sujata Thapa