बेइजिङमा ह्युमानोइड रोबोटको विश्व प्रतिस्पर्धा, खेलकुददेखि औद्योगिक सीपसम्म परीक्षण

ड्रागन मिडिया समाचार कक्ष

चीनको राजधानी बेइजिङमा जारी दोस्रो विश्व ह्युमानोइड रोबोट गेम्समा मानव आकारका रोबोटहरूले दौड, लामो जम्प, टेबल टेनिस र किकबक्सिङदेखि ताई ची तथा औद्योगिक उपकरण जडानसम्मका जटिल प्रतिस्पर्धामा आफ्नो क्षमता प्रदर्शन गरिरहेका छन्।

अगस्ट २२ देखि शुरु भएको पाँचदिने प्रतियोगितामा १६ देशका ६६६ टोलीका २,०५६ ह्युमानोइड रोबोट सहभागी छन्। पहिलो संस्करणको तुलनामा सहभागी टोली र रोबोटको संख्या उल्लेख्य रूपमा बढेको छ। प्रतियोगितामा ५१ विधाअन्तर्गत १,३०१ प्रतिस्पर्धात्मक सत्र सञ्चालन गर्ने कार्यक्रम छ।

अगस्ट २३ का खेलमा १,५०० मिटर दौड, लामो जम्प, टेबल टेनिस, किकबक्सिङ, ताई ची, साना वस्तु समात्ने सूक्ष्म नियन्त्रण परीक्षण र पावर टुल एसेम्बली विशेष आकर्षण बने। तियाङगोङ, अनर शुआङची, विन्ड–फायर लाइटनिङ, फ्लाइङ थन्डर गड लगायत विभिन्न टोलीका रोबोटले १,५०० मिटर दौडमा प्रतिस्पर्धा गरे।

लामो जम्पमा तियाङगोङ, तियानझुओ, तियानजियाओ र अन्य टोलीका रोबोट सहभागी भए। टेबल टेनिसमा हङकङ विश्वविद्यालयको एचकेयू स्म्यास, रक तथा छिङह्वा–बेइरेन टीरोबोटसहितका टोलीले रोबोटको तीव्र प्रतिक्रिया, दृश्य पहिचान, सन्तुलन र हातको सूक्ष्म नियन्त्रण क्षमता परीक्षण गरे।

किकबक्सिङ प्रतिस्पर्धामा दुई ह्युमानोइड रोबोटलाई प्रत्यक्ष रूपमा आमनेसामने उतारिएको थियो। यस्तो प्रतिस्पर्धाले केवल शक्ति मात्र होइन, शरीरको सन्तुलन, प्रतिद्वन्द्वीको चाल पहिचान, प्रहारको समय निर्धारण र लडिसकेपछि पुनः उठ्न सक्ने क्षमतासमेत परीक्षण गर्छ।

ताई चीमा रोबोटलाई गति र शक्तिभन्दा शरीरका विभिन्न जोर्नीबीचको समन्वय, सन्तुलन र सुचारु चाल प्रदर्शन गर्नुपर्ने चुनौती दिइएको छ। यसले ह्युमानोइड रोबोटको शरीर नियन्त्रण प्रणाली मानव चालसँग कति नजिक पुगेको छ भन्ने परीक्षण गर्ने अवसर दिएको छ।

प्रतियोगिताको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष खेल मैदानभन्दा बाहिर देखिन्छ। पावर टुल एसेम्बली, ट्विजर प्रयोग गरी सिमी टिप्ने जस्ता कार्यले रोबोटको हात, औँलासमान ग्रिपर, कम्प्युटर दृष्टि र सूक्ष्म मोटर नियन्त्रण परीक्षण गरिरहेका छन्। यस्ता काम भविष्यमा कारखाना, अस्पताल, होटल, घर, खुद्रा व्यापार र आपतकालीन उद्धारमा ह्युमानोइड रोबोट प्रयोग गर्न आवश्यक आधारभूत क्षमतासँग प्रत्यक्ष सम्बन्धित छन्।

यसपटक आयोजकले प्रतियोगितालाई दुई मुख्य भागमा विभाजन गरेका छन्, खेल तथा प्रदर्शनमा आधारित प्रतिस्पर्धा र वास्तविक जीवनसँग सम्बन्धित परिस्थितिमा गरिने कार्य परीक्षण। एथलेटिक्स, फुटबल, मार्सल आर्ट, भारोत्तोलन र नृत्यसँगै कारखाना, होटल, घर, अस्पताल, खुद्रा सेवा तथा आपतकालीन उद्धारजस्ता वातावरणमा पनि रोबोटको क्षमता परीक्षण भइरहेको छ।

यसरी खेलकुद प्रतियोगिता वास्तवमा रोबोट उद्योगका लागि ठूलो परीक्षण प्रयोगशाला बनेको छ। दौडमा तीव्र गति हासिल गर्नु एउटा उपलब्धि हो, तर वास्तविक जीवनमा असमान सतहमा हिँड्नु, वस्तुको सही स्थान पहिचान गर्नु, तार जोड्नु, उपकरण समात्नु वा अप्रत्याशित परिस्थितिमा स्वतन्त्र रूपमा निर्णय गर्नु अझ कठिन चुनौती हो।

प्रतियोगिताका ४० प्रतिशतभन्दा बढी कार्य पूर्ण स्वचालित सञ्चालनसँग सम्बन्धित छन्। यसको अर्थ रोबोटलाई मानव सञ्चालकले प्रत्येक चाल निर्देशन नगरी वातावरण देख्ने, परिस्थिति बुझ्ने र आफैँ निर्णय गरेर काम पूरा गर्ने क्षमतामा परीक्षण गरिँदैछ।

यही प्रवृत्ति अहिलेको ह्युमानोइड रोबोट विकासको मुख्य दिशासँग जोडिएको छ। कृत्रिम बुद्धिमत्ता केवल कम्प्युटर वा मोबाइलभित्र सीमित नरही मानव आकारको भौतिक शरीरमार्फत वास्तविक संसारमा काम गर्ने चरणलाई ‘एम्बोडिड एआई’ भनिन्छ। चीनले यस क्षेत्रमा अनुसन्धान, उत्पादन, आपूर्ति श्रृंखला र वास्तविक प्रयोगलाई तीव्र गतिमा विस्तार गरिरहेको छ।

बेइजिङको प्रतियोगिताले अहिलेका ह्युमानोइड रोबोटका सीमासमेत स्पष्ट पारिरहेको छ। अत्यन्त तीव्र दौडन सक्ने केही रोबोटले सामान्य वस्तु समात्न, सानो उपकरण मिलाउन वा जटिल वातावरणमा स्वतन्त्र निर्णय गर्न कठिनाइ भोगिरहेका छन्। यसले भविष्यको रोबोट प्रतिस्पर्धाको वास्तविक प्रश्न गति वा प्रदर्शन मात्र नभई विश्वसनीयता, सूक्ष्म नियन्त्रण र स्वतन्त्र निर्णय क्षमता हुने देखाउँछ।

दोस्रो विश्व ह्युमानोइड रोबोट गेम्स यस अर्थमा मनोरञ्जनात्मक खेलभन्दा धेरै ठूलो प्रविधि प्रदर्शन बनेको छ। यहाँ प्राप्त हुने तथ्याङ्क र अनुभवले भविष्यका औद्योगिक रोबोट, वृद्धवृद्धा हेरचाह, स्वास्थ्य सेवा, विपद उद्धार तथा जोखिमपूर्ण क्षेत्रमा काम गर्ने मानव आकारका मेसिनको विकासमा प्रत्यक्ष योगदान पुर्‍याउन सक्छ।

बेइजिङको मैदानमा अहिले रोबोटहरू पदकका लागि प्रतिस्पर्धा गरिरहेका छन्, तर वास्तविक प्रतिस्पर्धा भने खेल मैदानबाहिर छ। प्रश्न अब रोबोट मानिसजस्तै दौडन सक्छ कि सक्दैन भन्ने मात्र होइन, उसले मानिससँगै वास्तविक संसारमा सुरक्षित, विश्वसनीय र उपयोगी रूपमा काम गर्न सक्छ कि सक्दैन भन्ने हो।