अफगानिस्तानका बहुमूल्य रत्न विश्व बजारतर्फ, चीन प्रमुख खरिदकर्तामध्ये
ड्रागन मिडिया समाचार कक्ष
अफगानिस्तानका हिमाली क्षेत्रबाट निकालिने लापिस लाजुली, पन्ना, रुबी र टुरमालिनजस्ता बहुमूल्य रत्नले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा नयाँ सम्भावना खोजिरहेका छन्। राजधानी काबुलको पुरानो एन्टिक बजारमा बिक्री हुने यी रत्न अफगानिस्तानका लागि केवल व्यापारिक वस्तु मात्र नभई सांस्कृतिक सम्पदा, रोजगारी र सम्भावित निर्यात आम्दानीको श्रोतसमेत बनेका छन्।
काबुलको एन्टिक बजारमा १८ वर्षदेखि व्यवसाय गर्दै आएका खालिद हैदरीका अनुसार विदेशी ग्राहक विशेषगरी पन्ना, रुबी र टुरमालिनप्रति आकर्षित हुन्छन्। तर उनीहरूलाई रत्नको गुणस्तर मात्र होइन, अफगान परम्परागत डिजाइनमा तयार पारिएका गहना पनि उत्तिकै मन पर्ने गरेको छ।
स्थानीय व्यवसायीका अनुसार अफगानिस्तानमा तयार गरिने रत्न तथा गहनाको विदेशी बजारमा माग बढिरहेको छ। चीन यसका महत्वपूर्ण निर्यात गन्तव्यमध्ये एक बनेको छ। विशेषगरी चिनियाँ ग्राहक लापिस लाजुली र नेफ्राइटप्रति आकर्षित रहेको व्यापारीहरूले बताएका छन्।
अनलाइन व्यापारको विस्तारले पनि अफगान व्यवसायी र गहना डिजाइनरलाई अन्तर्राष्ट्रिय ग्राहकसम्म पुग्न नयाँ अवसर दिएको छ। व्यवसायीहरूले डिजिटल प्लेटफर्ममार्फत आफ्ना उत्पादन प्रदर्शन गर्ने, विदेशी ग्राहकसँग सम्पर्क गर्ने र भौतिक प्रदर्शनीमा मात्र निर्भर नरही विदेशमा सामान पठाउने अभ्यास बढाएका छन्।
तर अफगानिस्तानमा उच्च गुणस्तरका बहुमूल्य रत्नको प्राकृतिक भण्डार हुँदाहुँदै पनि त्यसले पूर्ण विकसित घरेलु उद्योगको रूप लिन सकेको छैन।
हैदरीका अनुसार अफगानिस्तानका रत्नको गुणस्तर उच्च भए पनि उत्खनन, काटछाँट, आकार दिने र प्रशोधनका लागि आवश्यक आधुनिक उपकरण तथा मापदण्ड पर्याप्त छैनन्। यही कमजोरीलाई रत्न उद्योग विस्तारको प्रमुख अवरोधका रूपमा हेरिएको छ।
रत्नको वास्तविक व्यावसायिक मूल्य उत्खननपछि हुने प्रशोधन प्रक्रियाबाट धेरै गुणा बढ्न सक्छ। काट्ने, पालिस गर्ने, डिजाइन बनाउने, गुणस्तर प्रमाणीकरण गर्ने, प्याकेजिङ र अन्तर्राष्ट्रिय ब्रान्डिङमार्फत कच्चा ढुंगालाई उच्च मूल्यको गहनामा रूपान्तरण गर्न सकिन्छ। तर यी चरणको ठूलो हिस्सा अफगानिस्तानभित्रै विकास हुन नसक्दा कच्चा रत्नबाट प्राप्त हुने सम्भावित मूल्यको ठूलो भाग देशबाहिर जाने जोखिम रहन्छ।
करिब तीन दशकदेखि रत्न व्यापारमा संलग्न नादेर खानका अनुसार अफगान लापिस लाजुली, पन्ना र रुबी अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा प्रतिस्पर्धी स्तरका छन्। उनले ग्राहकहरूले हातले बनाइएका गहना तथा स्थानीय डिजाइनलाई समेत विशेष महत्व दिने बताए।
उनका अनुसार उपलब्ध उपकरण प्रयोग गरेर अफगान व्यवसायीले अहिले पनि रत्न प्रशोधन गरी विभिन्न डिजाइन तयार गरिरहेका छन्। तर आधुनिक प्रशोधन क्षमता देशभित्रै विस्तार गर्न सके रोजगारी सिर्जना हुनुका साथै उत्पादनको ठूलो मूल्य अफगान अर्थतन्त्रभित्रै राख्न सकिन्छ।
खनिज पदार्थ विदेश पठाएर थप प्रशोधन गराउँदा लागत बढ्ने र कतिपय अवस्थामा रत्नको मौलिक स्वरूप तथा विशेषता प्रभावित हुन सक्ने भन्दै उनले स्थानीय प्रशोधन उद्योग विकास गर्नुपर्नेमा जोड दिए।
अफगानिस्तानको रत्न व्यापारको भविष्य अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा प्रत्यक्ष पहुँचसँग पनि जोडिएको छ। विगतमा अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार मेला र प्रदर्शनीले स्थानीय व्यवसायीलाई आफ्ना उत्पादन विदेशी ग्राहकसमक्ष प्रस्तुत गर्ने अवसर दिन्थे। यस्ता कार्यक्रम घटेपछि प्रत्यक्ष व्यापारिक सम्पर्कमा कमी आएको व्यवसायीहरूको भनाइ छ।
यद्यपि डिजिटल व्यापारले केही हदसम्म त्यो खाली ठाउँ पूर्ति गर्न थालेको छ। अनलाइन विक्रेता तथा डिजाइनरहरूले सामाजिक सञ्जाल र अन्य डिजिटल माध्यमबाट गहना प्रदर्शन, ग्राहकसँग संवाद र अन्तर्राष्ट्रिय बिक्री गरिरहेका छन्।
अनलाइन बिक्री विस्तारसँगै अर्को चुनौती पनि देखिएको छ। उच्च गुणस्तरको उत्पादन तस्वीर, रत्नको उत्पत्ति तथा गुणस्तरबारे विश्वसनीय विवरण, सुरक्षित ढुवानी, प्रमाणिकरण र निरन्तर गुणस्तर कायम नगरी अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा दीर्घकालीन विश्वास निर्माण गर्न कठिन हुने व्यवसायीहरू बताउँछन्।
अनलाइन विक्रेता अहमदका अनुसार उनका अधिकांश ग्राहक लापिस लाजुली, पन्ना र रुबीमा रुचि राख्छन्। केही ग्राहकले रत्नलाई केवल मूल्यवान वस्तुका रूपमा नभई सांस्कृतिक प्रतीक, उपहार तथा भावनात्मक महत्व भएको सामग्रीका रूपमा समेत हेर्ने गरेका छन्।
उनले केही ग्राहक रत्न हेर्दा मानसिक शान्ति र सकारात्मक अनुभूति हुने विश्वास गर्ने बताए। यद्यपि रत्नले स्वास्थ्य समस्या निको पार्ने जस्ता दाबीलाई वैज्ञानिक रूपमा प्रमाणित चिकित्सकीय प्रभावका रूपमा लिन मिल्दैन।
बजारमा आफ्ना साथीका लागि उपहार किन्न आएकी सुला नामकी ग्राहकले टुरमालिनका ब्रेसलेट रोजेकी थिइन्। उनले ती गहना आकर्षक, सम्झनायोग्य र मूल्यवान भएको बताइन्।
अफगान रत्न उद्योगको सम्भावना आर्थिक पक्षमा मात्र सीमित छैन। परम्परागत अफगान डिजाइन, हस्तकला र स्थानीय सांस्कृतिक शैलीलाई उच्च गुणस्तरका बहुमूल्य रत्नसँग जोड्न सके विश्व गहना बजारमा पृथक पहिचान बनाउन सकिने सम्भावना छ।
विशेषज्ञ र व्यवसायीहरूको दृष्टिमा अफगानिस्तानले कच्चा रत्न निर्यातमा मात्र निर्भर नरही देशभित्रै काटछाँट, पालिस, डिजाइन, प्रमाणीकरण र ब्रान्डिङ क्षमता विकास गर्न सके खानीबाट निस्कने प्राकृतिक सम्पदालाई उच्च मूल्यको निर्यात उद्योगमा रूपान्तरण गर्न सक्छ।
यसका लागि आधुनिक उपकरण, दक्ष जनशक्ति, अन्तर्राष्ट्रिय गुणस्तर मापदण्ड, विश्वसनीय प्रमाणीकरण प्रणाली र स्थिर निर्यात संयन्त्र आवश्यक देखिन्छ। यी आधार तयार गर्न सके अफगानिस्तानका बहुमूल्य रत्नले देशको सांस्कृतिक पहिचान जोगाउँदै रोजगारी, निर्यात आम्दानी र अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार विस्तारमा महत्वपूर्ण योगदान दिन सक्ने सम्भावना देखिएको छ।
