हङकङको ताई मो शानमा क्षतिग्रस्त घाँसे भिरालो भूभागलाई पुनः वनमा रूपान्तरण, ५० हजारभन्दा बढी बिरुवा रोपिए

ड्रागन मिडिया समाचार कक्ष

हङकङको सबैभन्दा अग्लो पर्वत ताई मो शानका भिरालो क्षेत्रमा क्षतिग्रस्त घाँसे भूभागलाई पुनः जैविक विविधतायुक्त उपोष्णकटिबन्धीय वनमा रूपान्तरण गर्ने दीर्घकालीन पुनर्स्थापना अभियान अघि बढाइएको छ।

करिब ७० वर्ष पुरानो गैरनाफामूलक संस्था कादुरी फार्म एन्ड बोटानिक गार्डेनले सन् २०१३ देखि उक्त क्षेत्रमा स्थानीय प्रजातिका वनस्पति पुनःस्थापना गर्ने परियोजना सञ्चालन गर्दै आएको छ। परियोजनाअन्तर्गत हालसम्म सयौँ स्थानीय प्रजातिका ५० हजारभन्दा बढी बिरुवा रोपिएका छन्।

परियोजनासँगै स्तनधारी जनावर, चराचुरुङ्गी र कीराफट्याङ्ग्रा पुनः फर्कन थालेका छन्। दुर्लभ ‘बर्मी बुश ब्लू’ पुतलीसमेत पुनर्स्थापित वन क्षेत्रमा देखिन थालेको संस्थाले जनाएको छ।

पुनर्स्थापना पारिस्थितिकीविद् फर्नान्डा कार्डोसोका अनुसार स्वस्थ वन भनेको केवल अग्ला रुखको छानो मात्र होइन। वनस्पति, जनावर, ढुसी, परागसेचक र बीउ फैलाउने जीवबीच निरन्तर ऊर्जा तथा जैविक अन्तरक्रिया हुने प्रणाली नै वास्तविक वन हो।

ताई मो शान क्षेत्रको पुनर्स्थापना भने सहज छैन। सयौँ वर्षको कृषि गतिविधि र बारम्बार लाग्ने डढेलोका कारण माटोको गुणस्तर कमजोर भएको र प्राकृतिक रूपमा बीउ फैलाउने जीवहरूको संख्या घटेकाले वन आफैँ पुनर्जीवित हुन कठिन भएको कादुरी फार्मको वनस्पति संरक्षण विभागका वरिष्ठ पारिस्थितिकीविद् झाङ जिनलोङले बताएका छन्।

त्यसैले वैज्ञानिकहरूले प्राकृतिक वन क्रमिक रूपमा विकास हुँदा अन्तिम चरणमा बन्ने संरचनालाई कृत्रिम रूपमा पुनःनिर्माण गर्ने रणनीति अपनाएका छन्। हङकङ तथा दक्षिण चीनका प्राकृतिक वनको विस्तृत अध्ययनका आधारमा रुख, झाडी, एपिफाइट, जडीबुटी र लहरा समावेश गरी दक्षिण चीन–भियतनाम क्षेत्रको उपोष्णकटिबन्धीय सदाबहार वनजस्तै संरचना निर्माण गर्ने लक्ष्य राखिएको छ।

यस अभियानको महत्वपूर्ण हिस्सा स्थानीय प्रजातिका बिरुवा उत्पादन हो। संस्थाका अनुसन्धान टोलीले सरकारी अनुमतिमा हङकङका वन्य क्षेत्रमा पुगेर बीउ संकलन गर्छन्। आनुवंशिक विविधता जोगाउन सम्भव भएसम्म विभिन्न क्षेत्र र फरक फरक मातृरुखबाट बीउ संकलन गर्ने गरिएको छ।

कादुरी फार्मका बागवानी प्रबन्धक क्रेग विलियम्सका अनुसार हङकङमा दुई हजार २०० भन्दा बढी अभिलेखित वनस्पति प्रजाति छन्। तीमध्ये धेरै प्रजाति अहिलेसम्म खेती वा व्यवस्थित संरक्षणमा अत्यन्त कम ल्याइएका छन्।

उनको टोलीले दुर्लभ तथा संकटापन्न वनस्पति प्रजातिको संरक्षण र प्रजननमा विशेष ध्यान दिइरहेको छ। उदाहरणका रूपमा हङकङमा ज्ञात सीमित जंगली ‘लफ्टी स्ट्राङ्लिङ फिग’ अर्थात Ficus altissima का मातृरुखबाट कलमी संकलन गरी अहिले ती बिरुवा कादुरी फार्मको नर्सरीमा हुर्काइँदै छन्।

नर्सरीमा बिरुवा पर्याप्त बलियो भएपछि तिनलाई पुनर्स्थापना क्षेत्रमा सारिन्छ। कमजोर माटो सुधार गर्न बायोचार, सुक्खा हाँगा र झरेका पात मिसाएर माटोको गुणस्तर बढाइन्छ। जनावरले अत्यधिक चरन वा क्षति नगरून् भनेर प्लास्टिक जाली र स्टिलका पोल प्रयोग गरी बिरुवाको सुरक्षा गरिन्छ।

एक दशकभन्दा बढीको प्रयासपछि उक्त क्षेत्रमा लगभग सबै स्थानीय स्तनधारी प्रजातिको गतिविधि भेटिएको कादुरी फार्मको वन्यजन्तु संरक्षण विभागले जनाएको छ। साथै ५० भन्दा बढी प्रजातिका चराको आवाज तथा गतिविधि अभिलेख गरिएको छ।

वरिष्ठ पारिस्थितिकीविद् झाङका अनुसार आगामी पाँचदेखि १० वर्षमा वनको छानो अझ विस्तार हुने र केही प्रजातिमा प्राकृतिक पुनर्जनन सुरु हुने अपेक्षा गरिएको छ। तर पूर्ण प्राकृतिक वनको संरचना र कार्यप्रणाली पुनःस्थापित हुन कम्तीमा एक शताब्दी लाग्न सक्ने उनको अनुमान छ।

विश्वव्यापी रूपमा वन विनाशको चुनौती अझ गम्भीर छ। ‘फरेस्ट डिक्लेरेसन असेस्मेन्ट २०२५’ अनुसार सन् २०२४ मा विश्वभर ८१ लाख हेक्टर वन नष्ट भएको थियो। यो सन् २०३० सम्म वन विनाश रोक्ने लक्ष्यअनुसार हुनुपर्ने दरभन्दा ६३ प्रतिशत बढी हो।

कार्डोसोका अनुसार वन संरक्षणको प्रत्यक्ष लाभ मानिसको दैनिक जीवनसँग जोडिएको छ। हङकङको करिब ४० प्रतिशत भूभाग देशीय पार्कले ओगटेको र स्थानीयवासीले ती क्षेत्रलाई पदयात्रा तथा बाहिरी गतिविधिका लागि व्यापक रूपमा प्रयोग गर्ने गरेको उनले बताइन्।

विलियम्सले स्थानीय वनस्पति हुर्काउने र पारिस्थितिक पुनर्स्थापनामा सहभागी हुन पाउनुलाई विशेष अवसरको रूपमा लिएका छन्।

आज रोपिएका साना बिरुवा भविष्यमा विशाल रुख बन्ने कल्पनाले आफ्नो कामलाई अर्थपूर्ण बनाउने उनको भनाइ छ। अहिलेको पुस्ताले रोपेको वन पूर्ण रूपमा विकसित हुँदा सम्भवतः उनीहरू स्वयं जीवित नहुन सक्छन्, तर यही दीर्घकालीन सोचले ताई मो शानको पुनर्स्थापना परियोजनालाई विश्वभर बढ्दो वन पुनर्जीवन प्रयासको महत्वपूर्ण उदाहरण बनाएको छ।